Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật đã kịp thời thể chế đường lối, chủ trương đổi mới của Đảng về chính sách đất đai với nhiều nội dung mới mang tính đột phá, quan trọng góp phần vào mục tiêu hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho người sử dụng đất, đặc biệt là những người thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý như: Giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất; chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số... Tuy nhiên, quy định của Luật còn tồn tại một số khó khăn, vướng mắc cần phải giải quyết để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn hiện nay. Vì vậy, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai được xây dựng nhằm giải quyết các vấn đề ưu tiên, cấp bách của lĩnh vực đất đai để tháo gỡ kịp thời những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn, tháo gỡ “điểm nghẽn” nhằm khơi thông nguồn lực đất đai, trong đó có việc sửa đổi các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất¹.

Thứ nhất, số tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được xác định theo loại đất thu hồi tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 91 Luật Đất đai năm 2024, việc bồi thường về đất được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, trường hợp không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền quyết định tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Tuy nhiên, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai đang nghiên cứu sửa đổi theo hướng quy định: “Việc bồi thường về đất được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, trường hợp không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo loại đất thu hồi tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư”. Việc sửa đổi quy định này nhằm thể chế Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16/6/2022 Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về “tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất, tạo động lực đưa nước ta trở thành nước phát triển có thu nhập cao” do Đảng ủy Chính phủ đề xuất và được Hội nghị lần thứ 12 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII thông qua tại Nghị quyết số 69-NQ/TW ngày 19/7/2025. Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng đã bỏ quy định về cách thức xác định giá đất tính bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất do nội dung này đã được quy định tại Điều 159, Điều 160 Luật Đất đai năm 2024 để bảo đảm tính lôgic, khoa học và thống nhất.

Thứ hai, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư.

Thời gian qua, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, một số nội dung quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai đã được phân cấp cho chính quyền địa phương, đặc biệt là Ủy ban nhân dân cấp xã. Trên cơ sở đó, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai sửa đổi khoản 6 Điều 91 Luật Đất đai năm 2024 theo hướng quy định Ủy ban nhân dân tỉnh, Ủy ban nhân dân xã có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư thay vì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện như Luật Đất đai năm 2024 đã quy định nhằm tạo chủ động trong việc bố trí tái định cư cho người có đất thu hồi. Ngoài ra, để bảo đảm tính thống nhất với quy định tại khoản 10 Điều 87 của Luật Đất đai năm 2024, dự thảo Luật đã bổ sung việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và việc bố trí tái định cư phải được hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất trừ trường hợp quy định tại khoản 10 Điều 87 của Luật Đất đai năm 2024.

Thứ ba, sửa đổi các quy định về bồi thường đối với nhà ở, công trình phục vụ đời sống gắn liền với đất phải tháo dỡ.

Việc xác định phạm vi bồi thường đối với nhà ở, công trình phục vụ đời sống gắn liền với đất phải tháo dỡ hoặc phá dỡ khi Nhà nước thu hồi đất theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 được xác định bằng giá trị xây dựng mới của nhà ở, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương theo quy định của pháp luật có liên quan. Tuy nhiên, để bảo đảm công bằng khi thực hiện bồi thường nhà ở, công trình phục vụ đời sống gắn liền với đất giữa trường hợp phải tháo dỡ hoặc phá dỡ toàn bộ hoặc một phần mà phần còn lại không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật với trường hợp phần còn lại của nhà ở, công trình phục vụ đời sống gắn liền với đất vẫn bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai đã sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 102 Luật Đất đai năm 2024 theo hướng quy định đối với nhà ở, công trình phục vụ đời sống gắn liền với đất mà phải tháo dỡ hoặc phá dỡ một phần mà phần còn lại không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật thì được bồi thường theo đơn giá xây mới; trường hợp phần còn lại của nhà ở, công trình vẫn bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật thì bồi thường theo thiệt hại thực tế.

Thứ tư, bổ sung quy định xác định đơn giá bồi thường đối với cây trồng, vật nuôi chưa có quy trình sản xuất.

Tại Điều 103 Luật Đất đai năm 2024 quy định, khi thu hồi đất mà gây thiệt hại đối với cây trồng, vật nuôi, Nhà nước sẽ thực hiện bồi thường đối với các đối tượng sau: Cây hằng năm; cây lâu năm; cây trồng chưa thu hoạch; cây rừng trồng bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước; cây rừng tự nhiên giao cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân trồng, quản lý, chăm sóc, bảo vệ; vật nuôi là thủy sản hoặc vật nuôi khác mà không thể di chuyển. Tuy nhiên, để giải quyết các khó khăn khi xác định mức bồi thường thiệt hại đối với một số loại cây lâu năm là loại cho thu hoạch nhiều lần mà chưa xác định được chu kỳ thu hoạch, số năm còn lại trong chu kỳ thu hoạch hoặc khi ban hành đơn giá bồi thường thiệt hại đối với một số loại cây trồng, vật nuôi mà chưa có quy trình sản xuất được ban hành nhằm tạo sự chủ động, linh hoạt cho địa phương trong thực hiện, bảo đảm quyền lợi cho chủ sở hữu tài sản, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai đã sửa đổi, bổ sung Điều 103 theo hướng quy định: Đối với cây trồng, vật nuôi chưa có quy trình sản xuất thì căn cứ vào tình hình thực tế địa phương Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ ban hành đơn giá bồi thường./.

[1] Tài liệu tham khảo: Dự thảo Tờ trình Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai được đưa ra tại Tọa đàm trao đổi, lấy ý kiến về nội dung, định hướng sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai năm 2024 do Bộ Tư pháp tổ chức ngày 31/7/2025.