Theo Báo cáo số 732/BC-BTP ngày 28/8/2026 của Bộ Tư pháp về tình hình, kết quả cải cách thủ tục hành chính (TTHC) tháng 8 và nhiệm vụ trọng tâm tháng 9/2026, cải cách TTHC đang chuyển sang một giai đoạn mới, trong đó dữ liệu và công nghệ số ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quản trị và tổ chức thực hiện. Việc khai thác, kết nối, chia sẻ dữ liệu để tái cấu trúc quy trình, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục đang từng bước làm thay đổi phương thức quản lý, hướng tới nền hành chính hiện đại, hiệu quả, phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp.
Sự chuyển dịch chiến lược sang quản trị hành chính hiện đại
Trong tiến trình đổi mới đất nước, cải cách hành chính, trong đó trọng tâm là cải cách TTHC luôn được xác định là một trong những động lực phát triển kinh tế - xã hội. Thực hiện chỉ đạo của Lãnh đạo Chính phủ, đặc biệt là tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Văn bản số 879/TTg-PL ngày 27/7/2026 về việc gắn kết chặt chẽ công tác cải cách TTHC với đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, các bộ, ngành và địa phương đã tập trung đẩy mạnh việc tái cấu trúc quy trình, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục dựa trên dữ liệu. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về mặt kỹ thuật, công nghệ mà thực chất là sự chuyển dịch mang tính chiến lược trong tư duy quản lý nhà nước: chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý dựa trên hồ sơ giấy sang quản trị dựa trên dữ liệu số nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Những bước chuyển biến thực chất từ thể chế và dữ liệu số
Số liệu từ công tác kiểm soát TTHC tháng 8 năm 2026 phản ánh nỗ lực toàn diện của bộ máy nhà nước trong việc chuyển hóa các chủ trương chính sách thành kết quả thực tiễn. Trước hết, thể chế, pháp luật làm nền tảng thực hiện các thủ tục trên môi trường điện tử đã được củng cố mạnh mẽ. Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 310/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung quy định về thực hiện TTHC trên môi trường điện tử[1] cùng Nghị định số 309/2026/NĐ-CP[2] đã tạo lập hành lang pháp lý đồng bộ, vững chắc cho các giao dịch hành chính số. Song song với đó, việc rà soát và hoàn thiện thể chế theo Kết luận số 18-KL/TW[3] được triển khai khẩn trương. Trong tổng số 312 văn bản quy phạm pháp luật cần sửa đổi, bổ sung tại 11 Nghị quyết chuyên đề của Chính phủ về phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa TTHC và điều kiện kinh doanh, đến nay các cơ quan đã ban hành hoặc trình ban hành 16 văn bản, đang thẩm định 59 văn bản và tích cực xây dựng 150 văn bản khác. Sự chủ động này không chỉ giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật hành chính mà còn trực tiếp ngăn chặn việc phát sinh các rào cản hành chính mới cho người dân và doanh nghiệp.
Đặc biệt, công tác cải cách TTHC dựa trên dữ liệu theo Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP đã ghi nhận những bước tiến mang tính đột phá. Tính đến thời điểm hiện tại, cả nước đã có 39 cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành thuộc phạm vi quản lý của 9 bộ, ngành hoàn thành việc công bố thông tin, sẵn sàng kết nối, chia sẻ để khai thác, sử dụng thay thế các loại giấy tờ trong thành phần hồ sơ hành chính. Sự liên thông này tạo tiền đề quyết định để các bộ hoàn thành việc tái cấu trúc quy trình đối với toàn bộ 774 TTHC quy định tại Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP, đạt tỷ lệ tuyệt đối một trăm phần trăm. Đi đầu trong xu hướng này, các Bộ: Tài chính, Nội vụ, Tư pháp, Y tế còn chủ động rà soát, công bố và tái cấu trúc thêm 77 thủ tục ngoài danh mục bắt buộc có khai thác thông tin từ các cơ sở dữ liệu quốc gia đã được công bố. Đây là những kết quả rất thực chất, làm thay đổi căn bản cách thức nộp và giải quyết hồ sơ hành chính.
Đồng bộ thể chế, dữ liệu và phối hợp liên ngành để đơn giản hóa thủ tục hành chính
Mặc dù công nghệ hành chính số đã có những bước tiến vượt bậc, thực tiễn triển khai cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện, đồng bộ về pháp lý. Trong đó, việc khẩn trương hoàn thiện, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật có ý nghĩa quan trọng, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ để các phương án đơn giản hóa TTHC được triển khai thống nhất, hiệu quả trên thực tế. Theo quy định, để thực thi đầy đủ Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP, các bộ, ngành có trách nhiệm hoàn thành việc sửa đổi, bổ sung đối với 229 văn bản pháp luật trước ngày 01/3/2027 gồm: 22 Luật, 121 Nghị định, 10 Quyết định của Thủ tướng, 70 Thông tư, 04 Thông tư liên tịch và 02 Quyết định của Bộ trưởng. Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện tại, các bộ, ngành đã ban hành/trình cấp có thẩm quyền ban hành 76 văn bản QPPL, gồm: (i) 05 Luật; (ii) 39 Nghị định; (iii) 02 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ; (iv) 30 Thông tư, để sửa đổi, bổ sung 109/229 văn bản QPPL nhằm thực thi Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP. Kết quả trên cho thấy các bộ, ngành đang tích cực triển khai việc hoàn thiện cơ sở pháp lý để thực hiện các phương án đơn giản hóa TTHC. Trong thời gian tới, việc tiếp tục đẩy nhanh tiến độ xây dựng, ban hành các văn bản còn lại sẽ góp phần bảo đảm sự đồng bộ giữa quy định pháp luật, quy trình công nghệ và cơ sở dữ liệu, tạo điều kiện thuận lợi để các phương án đơn giản hóa được triển khai thống nhất, hiệu quả trên thực tế.
Bên cạnh đó, việc rà soát các TTHC có thể cắt giảm, đơn giản hóa trên cơ sở khai thác dữ liệu đang được tích cực triển khai. Đến ngày 26/8/2026, 04/14 bộ, ngành đã hoàn tất và gửi kết quả rà soát, gồm Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Thanh tra Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Kết quả bước đầu là cơ sở để xác định những thủ tục, thành phần hồ sơ có thể cắt giảm, đơn giản hóa trên cơ sở khai thác, kết nối và chia sẻ dữ liệu, qua đó giảm yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có. Việc tiếp tục hoàn thành rà soát trong thời gian tới sẽ góp phần đưa dữ liệu được kết nối, chia sẻ vào phục vụ trực tiếp quá trình giải quyết TTHC, tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp.
Giải pháp trọng tâm nhằm đưa cải cách dựa trên dữ liệu đi vào chiều sâu
Để đưa công tác cải cách TTHC dựa trên dữ liệu đi vào thực chất và bền vững, nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tiếp theo yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải thực hiện nghiêm túc các chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp thứ nhất Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật gắn với Kết luận số 18-KL/TW. Trước hết, các bộ chủ quản cần tập trung tối đa nguồn lực đẩy nhanh tiến độ soạn thảo, trình ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền các văn bản quy phạm pháp luật còn nợ đọng, đảm bảo tính đồng bộ pháp lý trước thời hạn ngày 01/3/2027. Trong quá trình hoàn thiện thể chế, cần thay đổi triệt để phương thức quản lý, chuyển mạnh từ cấp phép trước sang hậu kiểm trên cơ sở quản lý rủi ro và đánh giá mức độ tuân thủ của đối tượng quản lý để giảm bớt tối đa các yêu cầu phê duyệt hành chính rườm rà đối với các hoạt động có mức độ rủi ro thấp.
Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an và các cơ quan liên quan để hoàn thành việc tổng hợp kết quả rà soát, đề xuất giải pháp tổng thể về cắt giảm thủ tục dựa trên dữ liệu dân cư trước ngày 30/9/2026. Đồng thời, một giải pháp đột phá cần sớm được triển khai là hoàn thiện và tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Đề án đánh giá, chấm điểm công tác cải cách TTHC của các bộ, ngành, địa phương theo thời gian thực dựa trên dữ liệu. Việc giám sát trực tuyến, tự động hóa và dựa trên dữ liệu thực tế này sẽ loại bỏ hoàn toàn các đánh giá mang tính cảm tính, định tính, từ đó tạo ra động lực và áp lực trách nhiệm thực chất để người đứng đầu các cơ quan, đơn vị quyết liệt hơn nữa trong công cuộc cải cách.
Ghi chú: Bài viết sử dụng số liệu từ Báo cáo số 732/BC-BTP ngày 28/8/2026 về tình hình, kết quả cải cách TTHC tháng 8 và nhiệm vụ trọng tâm tháng 9 năm 2026.
[1] Nghị định số 310/2026/NĐ-CP ngày 05/8/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 45/2020/NĐCP ngày 08/4/2020 của Chính phủ về thực hiện TTHC trên môi trường điện tử, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 68/2024/NĐ-CP, Nghị định số 69/2024/NĐ-CP và Nghị định số 118/2025/NĐ-CP
[2] Nghị định số 309/2026/NĐ-CP ngày 05/8/2026 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 118/2025/NĐCP của Chính phủ về thực hiện TTHC theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông tại Bộ phận Một cửa và Cổng Dịch vụ công quốc gia được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 367/2025/NĐ-CP.
[3] Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số”
Nhằm bảo đảm tiến độ theo yêu cầu mới, đồng thời tăng cường chất lượng, hiệu quả của công tác tổng rà soát, nhất là khâu cho ý kiến, thẩm định và hoàn thiện các báo cáo chính thức, ngày 22/8/2026, Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã ban hành Quyết định số 11/QĐ-BCĐ điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung một số nội dung tại phần II Kế hoạch triển khai tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ban hành kèm theo Quyết định số 05/QĐ-BCĐ ngày 10/4/2026 của Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Kế hoạch số 05/QĐ-BCĐ).
Tại cuộc họp về tình hình triển khai thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tổ chức ngày 19/8, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đề nghị sản phẩm của tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật phải là phương án xử lý, không chỉ là danh mục văn bản.
Thực hiện nhiệm vụ được giao, Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật thực hiện tổng rà soát những văn bản quy phạm pháp luật thuộc trách nhiệm rà soát của Cục trên các lĩnh vực như kiểm tra, xử lý, rà soát, hệ thống hóa, hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật, pháp điển hệ thống quy phạm pháp luật, tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật, cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật.
Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật là nhiệm vụ có khối lượng công việc rất lớn, yêu cầu rất cao, thời gian thực hiện rất gấp, do vậy, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đề nghị Tổ công tác, Thủ trưởng các đơn vị thuộc Bộ có liên quan phát huy cao nhất quyết tâm chính trị, tinh thần trách nhiệm, nghiêm túc thực hiện các nhiệm vụ được giao, bảo đảm tiến độ và chất lượng theo yêu cầu. Đặc biệt, tổng rà soát phải được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất, ưu tiên hàng đầu của Bộ Tư pháp trong 06 tháng cuối năm.
Chiều ngày 11/8, Tổ giúp việc cho Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Tổng rà soát Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) tổ chức cuộc họp trao đổi, cho ý kiến đối với dự thảo Báo cáo của Chính phủ về tình hình triển khai tổng rà soát hệ thống VBQPPL. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh, Tổ trưởng Tổ giúp việc cho Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Tổng rà soát Hệ thống VBQPPL, chủ trì cuộc họp.
Trong đợt tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật năm 2026 - một nhiệm vụ trọng yếu được triển khai theo Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới - nguyên tắc “6 rõ” đã được xác lập như một chuẩn mực kỹ thuật và quản trị cốt lõi. Nội dung của nguyên tắc này bao gồm: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền và rõ kết quả.
Hoạt động tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) là nhiệm vụ quan trọng, lần đầu tiên được triển khai trên phạm vi toàn quốc theo Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị. Năm 2026, công tác này phải xử lý khối lượng dữ liệu văn bản rất lớn được ban hành ở cả Trung ương và địa phương qua nhiều giai đoạn. Trong điều kiện đó, phương thức rà soát thủ công dựa trên việc đối chiếu văn bản giấy không còn đáp ứng yêu cầu về tiến độ, phạm vi và độ chính xác. Vì vậy, việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong rà soát là giải pháp cần thiết, góp phần nhận diện, phân tích và xử lý các quy định chồng chéo, mâu thuẫn hoặc không còn phù hợp một cách hệ thống, hiệu quả.
Ngày 29/7, Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) ban hành Công văn số 5784/CQTTBCĐ về việc rà soát văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) bảo đảm phù hợp với các nghị quyết, kết luận của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.
Ngày 23/7, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh, Ủy viên Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) đã ký Công văn số 5620/CQTTBCĐ về việc thẩm định kết quả tổng rà soát sơ bộ sau khi Bộ Tư pháp tổ chức thẩm định.
Thực hiện Nghị quyết số 2092/NQ-UBTVQH15 về tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) và Nghị quyết số 2093/NQ-UBTVQH15 về việc thành lập Ban Chỉ đạo tổng rà soát, Bộ Tư pháp với vai trò là Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo đang tập trung đẩy nhanh tiến độ thực hiện các nhiệm vụ được giao. Trong tuần từ ngày 06/7/2026 đến hết ngày 12/7/2026, công tác rà soát đã bước vào giai đoạn then chốt với sự tham gia đồng bộ của các bộ, ngành và địa phương trên cả nước, tập trung vào việc đánh giá thực chất và đảm bảo chất lượng báo cáo.
Ngày 22/6/2026, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo Góp ý dự thảo Báo cáo tình hình xử lý văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) chịu sự tác động của việc sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước theo quy định tại Nghị quyết số 190/2025/QH15 ngày 19/02/2025 của Quốc hội. Đồng chí Hồ Quang Huy, Cục trưởng và đồng chí Lê Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật đồng chủ trì Hội thảo. Hội thảo được tổ chức bằng hình thức trực tiếp tại Hà Nội và trực tuyến đến các địa phương trên cả nước. Tham dự Hội thảo có đại diện các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Sở Tư pháp, Sở Nội vụ; các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp.
Ngày 11/6/2026, Văn phòng Trung ương Đảng ban hành Công văn số 2992-CV/VPTW về việc thông báo ý kiến của Thường trực Ban Bí thư về việc tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.
Ngày 27/5/2026, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đã chủ trì cuộc họp về tình hình triển khai hoạt động của Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL). Ngày 29/5/2026, Văn phòng Chính phủ đã có Thông báo số 269/TB-VPCP thông báo Kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu tại cuộc họp về tình hình triển khai hoạt động của Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.
Chiều ngày 04/6, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh làm việc với các Bộ, ngành về dự thảo Báo cáo Thủ tướng Chính phủ về kết quả rà soát, xử lý các văn bản quy phạm pháp luật sẽ hết hiệu lực trước ngày 01/3/2027 (dự thảo Báo cáo).
Chiều ngày 19/5, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng chủ trì cuộc họp Tổ công tác về tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Đồng chủ trì có Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú. Tham dự cuộc họp có thủ trưởng các đơn vị thuộc Bộ, thành viên Tổ công tác và công chức được giao làm đầu mối thực hiện nhiệm vụ tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.
