Quang cảnh Hội thảo.

Dự Hội thảo có đồng chí Phan Đình Trạc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương; đồng chí Lê Thành Long, Phó Thủ tướng Chính phủ; đồng chí Nguyễn Khắc Định, Phó Chủ tịch Quốc hội; đồng chí Hoàng Thanh Tùng, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội. Về phía Bộ Tư pháp có Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh và các đồng chí Thứ trưởng: Nguyễn Thanh Tịnh, Phan Chí Hiếu, Đặng Hoàng Oanh, Nguyễn Thanh Tú. Tham dự Hội thảo còn có các đồng chí đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương, lãnh đạo và đại diện một số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; các chuyên gia, nhà khoa học, các nhà quản lý và hoạt động thực tiễn.

Đồng chí Lê Thành Long, Phó Thủ tướng Chính phủ phát biểu khai mạc Hội thảo.

Việt Nam đã thiết lập được khung cấu trúc pháp luật cơ bản, tương đối đầy đủ

Phát biểu khai mạc Hội thảo, đồng chí Lê Thành Long, Phó Thủ tướng Chính phủ cho biết, đây là sự kiện quan trọng, góp phần làm sáng tỏ các khía cạnh lý luận, nhận diện vấn đề thực tiễn, tham khảo kinh nghiệm quốc tế để thực hiện mục tiêu đưa thể chế và pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, đóng vai trò dẫn dắt phát triển đất nước.

Theo Phó Thủ tướng, hệ thống thể chế, pháp luật là một yếu tố quan trọng quyết định sự thành bại của mỗi quốc gia. Trong những năm qua, Đảng, Nhà nước luôn đặc biệt quan tâm công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, pháp luật, xác định đây là một trong ba đột phá chiến lược; đã ban hành, triển khai thực hiện hiệu quả nhiều chủ trương, đường lối, cơ chế, chính sách đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác xây dựng, thi hành pháp luật và đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Phó Thủ tướng Lê Thành Long nhấn mạnh, Việt Nam đã thiết lập được khung cấu trúc pháp luật cơ bản, khá đầy đủ; hệ thống pháp luật cơ bản đáp ứng được nhu cầu điều chỉnh các quan hệ xã hội ở hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội với khoảng gần 300 luật, bộ luật, pháp lệnh cùng nhiều văn bản quy phạm pháp luật dưới luật khác đang còn hiệu lực.

Công tác xây dựng và thực thi pháp luật được đổi mới về cả tư duy, cách làm; chuyển từ tư duy có phần thiên về tập trung quản lý sang chủ động dẫn dắt, từ xử lý từng vụ việc sang kiến tạo hành lang pháp lý dài hạn. Nhiều cơ chế, chính sách đã được ban hành, kịp thời tháo gỡ nhiều "điểm nghẽn" trong hệ thống pháp luật, xử lý nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình phát triển.

Đồng chí Phan Chí Hiếu, Thứ trưởng Bộ Tư pháp phát biểu tham luận tại Hội thảo.

Tại Hội thảo, đồng chí Phan Chí Hiếu, Thứ trưởng Bộ Tư pháp giới thiệu khái quát những nội dung dự kiến đưa vào dự thảo Đề án Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới (dự thảo Đề án).

Thứ trưởng cho biết, về cấu trúc, Đề án được cơ cấu thành 03 phần lớn: Phần thứ nhất "Những vấn đề chung về cấu trúc hệ thống pháp luật"; Phần thứ hai "Đánh giá thực trạng cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam"; Phần thứ ba "Bối cảnh, quan điểm, mục tiêu, giải pháp hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới".

Năm định hướng lớn trong hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật

Thứ trưởng Phan Chí Hiếu thông tin, về định hướng hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật giai đoạn năm 2026 - 2031 và các giai đoạn tiếp theo, dự thảo Đề án tập trung nêu bật năm định hướng lớn và các định hướng theo 08 lĩnh vực. Năm định hướng lớn gồm:

Thứ nhất, xác định rõ cấu trúc hệ thống pháp luật, sự tác động của nó tới công tác xây dựng, hoàn thiện pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật, từ đó xác định rõ định hướng, nhiệm vụ, giải pháp xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Dành nhiều ưu tiên cho việc xây dựng các luật, tạo nền tảng pháp lý cho quản trị phát triển; thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; khơi thông các nguồn lực phục vụ phát triển; thúc đẩy phát triển các mô hình phát triển mới, các quá trình chuyển đổi.

Thứ hai, vận dụng hợp lý tư duy phân loại quy định chung, quy định cụ thể; thứ bậc của các văn bản quy phạm; tính chất công - tư của quy phạm để xác định các yêu cầu phù hợp khi thiết kế các quy phạm pháp luật thuộc từng lĩnh vực pháp luật cụ thể; bảo đảm thuận lợi, minh bạch, độ tin cậy trong áp dụng pháp luật, có căn cứ thống nhất để xử lý các mâu thuẫn, chồng chéo giữa các quy định.

Thứ ba, tính toán hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật theo hướng lấy Hiến pháp và một số văn bản luật có tính chất nền tảng (Bộ luật Dân sự, Luật Xử lý vi phạm hành chính, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Tố tụng hành chính...) làm trung tâm, các văn bản luật khác phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và gắn kết rất cao với các văn bản luật có tính chất nền tảng này, xác định rõ hơn các văn bản luật chung và văn bản luật chuyên ngành/đặc thù.

Thứ tư, giảm tối đa tầng nấc, phân định rõ hơn phạm vi những vấn đề phải được quy định trong luật, những vấn đề được quy định trong nghị định, thông tư..., tính toán tiếp tục thu hẹp loại văn bản quy phạm mà mỗi cơ quan được ban hành.

Thứ năm, mở rộng hợp lý trường hợp luật chuyên ngành được quy định các biện pháp chế tài đặc thù bổ sung cho các biện pháp chế tài được quy định trong Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Luật Xử lý vi phạm hành chính, nhằm bảo đảm tính kịp thời và nâng cao hiệu quả điều chỉnh pháp luật.

Thứ trưởng cũng cho biết, trong thời gian tới, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các ban, Bộ, ngành, các cơ quan của Quốc hội, các chuyên gia, nhà khoa học hoàn thiện nội dung dự thảo Đề án để trình xin ý kiến các cơ quan có thẩm quyền. Từ đó, chỉnh lý, bổ sung, hoàn thiện Báo cáo Đề án, trình Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật vào tháng 12/2025.

Các đại biểu tham dự phát biểu tại Hội thảo.

Bốn nội dung trọng tâm trong hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật

Tại Hội thảo, nhiều nghiên cứu chuyên sâu được công bố, nhiều ý kiến thảo luận, chia sẻ về việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, trong đó nổi bật một số nội dung như: Cơ sở lý luận hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Tiêu chí đánh giá tính hợp lý của cấu trúc hệ thống pháp luật; Cấu trúc hệ thống pháp luật của Hàn Quốc và giá trị tham khảo cho Việt Nam; Thực trạng và đề xuất hoàn thiện cấu trúc hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ, tài chính, công thương, nông nghiệp và môi trường.

Đồng chí Phan Đình Trạc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, đồng chí Phan Đình Trạc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương đánh giá rất cao các báo cáo trong kỷ yếu Hội thảo cũng như các ý kiến phát biểu tại phiên Hội thảo. Đồng chí cũng cho biết, cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay cơ bản có bốn đặc điểm nổi bật: (i) Cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam về cơ bản được xây dựng dựa trên luật thành văn, trong đó các bộ luật, luật là nguồn chính và quan trọng nhất; (ii) Hệ thống pháp luật phát triển nhanh về số lượng văn bản nhưng chất lượng chưa tương xứng; (iii) Cấu trúc hệ thống pháp luật còn phức tạp, nhiều tầng nấc, phạm vi điều chỉnh mở rộng, hệ thống văn bản nhiều, gây khó khăn cho việc tra cứu, áp dụng và là một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn; (iv) Hệ thống pháp luật Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi mạnh mẽ. Việc từng bước nâng cao vai trò của án lệ và các cơ chế pháp lý khác cho thấy xu hướng kết hợp các yếu tố hợp lý của nhiều hệ thống pháp luật trên thế giới, đây là điểm rất tiến bộ.

Mặc dù đến nay, hệ thống pháp luật nước ta tương đối đồng bộ, minh bạch, dễ tiếp cận, bao quát hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội, nhưng vấn đề về tính hợp lý của cấu trúc trong hệ thống pháp luật vẫn là thách thức lớn. Cụ thể, còn biểu hiện phân tán, chồng chéo, văn bản thiếu thống nhất, thiếu tính dự báo; một số lĩnh vực mới như tài sản số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu cá nhân… chưa được điều chỉnh đầy đủ; cơ chế lập pháp còn mang nặng tính ứng phó, chưa chuyển mạnh sang tính chủ động, kiến tạo;... Do đó, hoàn thiện cấu trúc tổng thể của hệ thống pháp luật là yêu cầu khách quan, cấp thiết, xuất phát từ yêu cầu của nền kinh tế tri thức, chuyển đổi số – đòi hỏi khuôn khổ pháp lý phải mềm dẻo, linh hoạt, thích ứng nhanh, có khả năng hỗ trợ, kiến tạo cho người dân, doanh nghiệp và xã hội.

Đồng chí Trưởng Ban Nội chính Trung ương đề nghị cần xác định bốn nội dung trọng tâm trong hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật như sau: (i) Chuyển từ tư duy pháp luật quản lý sang pháp luật kiến tạo, đặt trọng tâm vào kiểm soát rủi ro, đồng thời tạo cơ hội khuyến khích đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm trật tự, kỷ cương; (ii) Rà soát, cắt giảm tầng nấc trung gian, xóa bỏ tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các quy định; hướng tới hệ thống pháp luật tinh gọn, thống nhất, minh bạch, trong đó mỗi lĩnh vực có "luật gốc" đủ mạnh, bảo đảm tính ổn định. Thiết lập cơ chế thử nghiệm pháp lý, kiểm soát rủi ro trong các lĩnh vực mới; (iii) Đổi mới toàn diện quy trình xây dựng pháp luật theo hướng khoa học, minh bạch, ngăn chặn tình trạng lợi ích nhóm, cục bộ trong xây dựng chính sách; (iv) Gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật, đặt mục tiêu hoàn thiện pháp luật từ khâu lập pháp, hành pháp đến tư pháp, có cơ chế phản hồi, bổ sung thường xuyên.

Bên cạnh đó, trong việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn mới, đồng chí Phan Đình trạc yêu cầu Hội thảo cũng thống nhất một số quan điểm cơ bản cần quán triệt: (i) Bám sát, cụ thể hóa, kịp thời và đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng, bảo đảm sự đồng bộ với tư duy, định hướng của Đảng trong xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật; (ii) Bám sát thực tiễn; lấy quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; (iii) Bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia, dân tộc; giữ vững chủ quyền quốc gia; biến thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia trong hội nhập quốc tế, bảo đảm sự tương thích của hệ thống pháp luật Việt Nam với chuẩn mực pháp lý quốc tế; (iv) Gắn việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật trong tổng thể quá trình hoàn thiện thể chế phát triển đất nước, phù hợp với mô hình quản lý quốc gia hiện đại, với tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam nói riêng và hệ thống chính trị nói chung; (v) Vận dụng nguyên tắc pháp quyền trong thiết kế, cấu trúc và phát triển hệ thống pháp luật; (vi) Chủ động, tích cực tham khảo, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt của các quốc gia có hệ thống pháp luật hiện đại.

Đồng thời, ghi nhận các ý kiến về một số quan điểm cần phải được quán triệt và thực hiện nghiêm trong việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, Trưởng Ban Nội chính Trung ương cũng nêu một số định hướng hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đồng chí Nguyễn Hải Ninh, Bộ trưởng Bộ Tư pháp phát biểu đáp từ tại Hội thảo.

Phát biểu đáp từ tại Hội thảo, đồng chí Nguyễn Hải Ninh, Bộ trưởng Bộ Tư pháp bày tỏ, Bộ Tư pháp và Ban Tổ chức Hội thảo rất vinh dự được đón đồng chí Phan Đình Trạc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương đến dự và phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Phát biểu chỉ đạo của đồng chí Trưởng Ban Nội chính Trung ương đã nêu ra những nội dung lớn và các vấn đề trọng tâm, là những định hướng rất quan trọng để chúng ta tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, bổ sung vào Đề án Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, trình Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật trong tháng 12 năm nay.

Bộ Tư pháp và Ban Tổ chức Hội thảo sẽ tiếp thu đầy đủ ý kiến chỉ đạo của đồng chí Trưởng Ban nội chính Trung ương và sẽ quyết tâm, nỗ lực triển khai hiệu quả chỉ đạo của đồng chí, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam thực sự có chất lượng, hiện đại, đồng bộ, tiệm cận chuẩn mực và thông lệ quốc tế tiên tiến, phù hợp với thực tiễn đất nước; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, hướng tới hai mục tiêu chiến lược của đất nước ta trong kỷ nguyên mới.

Đồng chí Nguyễn Khắc Định, Phó Chủ tịch Quốc hội phát biểu bế mạc Hội thảo.

Phát biểu bế mạc Hội thảo, đồng chí Nguyễn Khắc Định, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, Hội thảo được tổ chức nhằm giúp Bộ Tư pháp, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội và các cơ quan có liên quan triển khai thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựng, hoàn thiện hai đề án rất lớn: Một là "Đề án hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới", được Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật giao cho Đảng ủy Bộ Tư pháp chuẩn bị; hai là "Đề án định hướng lập pháp của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI (2026 - 2031)", được Bộ Chính trị giao cho Đảng uỷ Quốc hội chuẩn bị, trong đó Đảng ủy Ủy ban Pháp luật và Tư pháp là cơ quan tham mưu, giúp việc.

Hai đề án đều rất lớn, rất quan trọng và có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Có thể nói, kết quả của Đề án hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật chính là "bản thiết kế", là cơ sở lý luận dẫn dắt, mở đường cho thực tiễn, làm quy hoạch tổng thể cho việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, vừa quản lý, vừa dẫn dắt, thúc đẩy kiến tạo cho sự phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trên cơ sở quy hoạch tổng thể đó, từ yêu cầu phát triển đất nước, Đề án định hướng lập pháp cho nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI sẽ xác định danh mục các luật mà Quốc hội phải xem xét, thông qua, sửa đổi, bổ sung trong cả nhiệm kỳ.

Đồng chí Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, Hội thảo đã được nghe các tham luận và nhiều ý kiến phát biểu của các đại biểu rất tâm huyết, trí tuệ, trách nhiệm cao từ các chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành, đại diện các cơ quan, đặc biệt là phát biểu chỉ đạo rất quan trọng của đồng chí Phan Đình Trạc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương. Những ý kiến chỉ đạo của đồng chí đã mở ra những định hướng lớn để xây dựng cả hai đề án nói trên; gợi mở mục tiêu, định hướng, giải pháp tiếp tục đẩy mạnh đổi mới, xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới, phù hợp với tinh thần dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Đây là những chỉ đạo sâu sắc, mang tầm nhìn chiến lược dài hạn của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Tổng Bí thư và Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật./.