Ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật: Từ thực tiễn quốc gia đến hợp tác khu vực

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh và các đồng chủ trì phiên toàn thể 1

Phát biểu mở đầu phiên toàn thể 1, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, thông qua Diễn đàn mong muốn tăng cường đối thoại, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy hợp tác giữa các nước ASEAN cùng các đối tác quốc tế, qua đó từng bước hình thành những cách thức tiếp cận phù hợp đối với những vấn đề pháp lý mới của kỷ nguyên số.

Với tinh thần đó, phiên toàn thể 1 sẽ là dịp để chúng ta đi sâu hơn vào những vấn đề nền tảng của các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực pháp luật, từ đó cùng tìm kiếm những giải pháp thực tiễn và định hướng hợp tác trong thời gian tới. Bộ trưởng tin tưởng rằng những trao đổi thẳng thắn, cởi mở và giàu tính thực tiễn của các diễn giả đại biểu tại phiên này sẽ đóng góp quan trọng vào thành công của Diễn đàn và vào nỗ lực chung trong việc xây dựng một nền pháp luật thích ứng với công nghệ, nhưng đồng thời định hướng và bảo đảm công nghệ phục vụ con người và sự phát triển bền vững.

Điều hành phiên toàn thể 1 của Diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh cho biết, phiên toàn thể 1 sẽ bắt đầu với báo cáo dẫn đề của Việt Nam về ứng dụng AI trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật ở Việt Nam: Thực trạng, thách thức và triển vọng. Báo cáo sẽ tập trung làm rõ thực trạng những cơ hội và thách thức trong việc ứng dụng AI vào công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Qua đó phản ánh những bước đi và kinh nghiệm thực tiễn của Việt Nam trong lĩnh vực này. Đồng thời, khơi mở những vấn đề pháp lý và định hướng chính sách cần được tiếp tục nghiên cứu để các đại biểu cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và tìm kiếm những cách tiếp cận phù hợp trong khu vực ASEAN chúng ta.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Diễn đàn

Phát biểu tại phiên toàn thể 1, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Bộ Tư pháp Phạm Quang Hiếu cho biết, trong giai đoạn 2025 - 2026, Bộ Tư pháp đang tập trung triển khai Dự án Cổng Pháp luật quốc gia, hướng tới xây dựng một nền tảng có kiến trúc hiện đại, mở, module hóa và sẵn sàng cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Đến nay, Cổng đã có giao diện hiện đại, tích hợp với ứng dụng VNeID, cung cấp trợ lý ảo pháp luật và các chức năng tra cứu, giới thiệu văn bản mới; đồng thời số hóa, cập nhật hơn 145.000 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có hơn 44.000 văn bản của cơ quan trung ương và hơn 101.000 văn bản của địa phương. Hệ thống từng bước kết nối với các cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin chuyên ngành, hỗ trợ tra cứu văn bản hợp nhất, theo dõi tiến trình xây dựng pháp luật và phổ biến, giáo dục pháp luật.

Tuy nhiên, quá trình phát triển và ứng dụng AI trên Cổng Pháp luật quốc gia vẫn đặt ra một số yêu cầu cần tiếp tục giải quyết. Khả năng tra cứu hiện chủ yếu dựa trên từ khóa, chưa khai thác đầy đủ tìm kiếm theo ngữ nghĩa và ngữ cảnh; trợ lý ảo chưa đáp ứng được các yêu cầu hỗ trợ pháp lý chuyên sâu, cá nhân hóa và dự báo rủi ro tuân thủ. Bên cạnh đó, chất lượng, tính đồng bộ của dữ liệu và việc tích hợp với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành còn hạn chế; các tính năng hỗ trợ đa ngôn ngữ, người khuyết tật và giao tiếp bằng giọng nói chưa được phát huy đầy đủ. Những vấn đề này đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện hạ tầng công nghệ, chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao nguồn nhân lực và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị.

Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Bộ Tư pháp Phạm Quang Hiếu phát biểu tại phiên toàn thể 1

Để phát huy hiệu quả tiềm năng của AI, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin đề xuất phát triển Cổng theo hướng tăng cường tìm kiếm ngữ nghĩa, trợ lý ảo pháp luật nâng cao và cá nhân hóa trải nghiệm người dùng trên nền tảng kiến trúc RAG, đồng thời bổ sung các công cụ cảnh báo thay đổi văn bản, phân tích rủi ro tuân thủ, rà soát mâu thuẫn, chồng chéo trong hệ thống pháp luật và hỗ trợ đánh giá tác động chính sách.

Cùng với đó, cần hoàn thiện cơ chế quản trị AI, bảo đảm chất lượng và an toàn dữ liệu, mở rộng hợp tác công - tư, tăng cường kết nối với các nền tảng legaltech và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Trong khuôn khổ ASEAN, Việt Nam được đề xuất chủ động thúc đẩy chia sẻ kinh nghiệm, xây dựng mạng lưới hợp tác về AI trong lĩnh vực pháp luật, triển khai các dự án hỗ trợ tiếp cận pháp luật xuyên biên giới, qua đó từng bước đưa Cổng Pháp luật quốc gia trở thành nền tảng pháp luật số thông minh, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật và vị thế của Việt Nam trong hợp tác pháp luật số khu vực.

Luật sư Nhà nước cao cấp thuộc Văn phòng Tổng Chưởng lý Singapore Tan Sze Yao chia sẻ kinh nghiệm tại phiên toàn thể 1

Chia sẻ kinh nghiệm của Singapore, Luật sư Nhà nước cao cấp thuộc Văn phòng Tổng Chưởng lý Singapore Tan Sze Yao cho biết, Singapore hiện chưa ban hành một đạo luật AI toàn diện mà lựa chọn cách tiếp cận theo 5 lớp. Cụ thể, lớp thứ nhất là pháp luật, điều chỉnh việc Nhà nước đưa ra quyết định bằng phương thức tự động và xử lý các tác động cụ thể liên quan đến AI. Lớp thứ hai là hướng dẫn của Tòa án, tập trung điều chỉnh việc sử dụng AI tạo sinh trong hoạt động tố tụng. Lớp thứ ba là hướng dẫn cấp Bộ, đưa ra các thực hành tốt áp dụng trong lĩnh vực pháp lý và được cập nhật, điều chỉnh phù hợp với sự phát triển của công nghệ.

Lớp thứ tư là quy tắc ứng xử nghề nghiệp, với các nghĩa vụ mang tính trung lập về công nghệ, áp dụng đối với mọi hoạt động pháp lý, bất kể có sử dụng AI hay không. Lớp thứ năm là khung quản trị liên ngành, tạo nền tảng chung ở quy mô toàn nền kinh tế nhằm thúc đẩy việc phát triển và sử dụng AI đáng tin cậy.

Ông Tan Sze Yao nhấn mạnh, 5 lớp công cụ này được kết hợp nhằm hình thành khuôn khổ pháp lý và chính sách của Singapore đối với việc ứng dụng AI trong hoạt động pháp lý, qua đó bảo đảm việc sử dụng công nghệ được thực hiện phù hợp với các yêu cầu về pháp luật, đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp.