Ngày 17/6, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì cuộc họp Tổ Soạn thảo Đề án "Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045" (Đề án). Đồng chủ trì có Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh và Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Phan Hồng Nguyên.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, mặc dù khái niệm về văn hóa tuân thủ pháp luật đã được nhận diện ở mức độ nhất định, song các yếu tố cấu thành, phương thức hình thành và phát triển văn hóa tuân thủ pháp luật trong đời sống xã hội vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, làm rõ
Tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, mặc dù khái niệm về văn hóa tuân thủ pháp luật đã được nhận diện ở mức độ nhất định, song các yếu tố cấu thành, phương thức hình thành và phát triển văn hóa tuân thủ pháp luật trong đời sống xã hội vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, làm rõ. Vì vậy, quá trình xây dựng Đề án gần như phải bắt đầu từ việc xác định nền tảng lý luận, thực tiễn cũng như các định hướng phát triển phù hợp với điều kiện của Việt Nam.
Theo Thứ trưởng, để bảo đảm chất lượng Đề án, trước hết cần đánh giá toàn diện, khách quan và sâu sắc cơ sở thực tiễn văn hóa tuân thủ pháp luật hiện nay. Trong đó, cần tập trung làm rõ các yếu tố hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật, chất lượng thể chế, ý thức chấp hành pháp luật của người dân và đặc biệt là vai trò của công tác thực thi pháp luật, bởi, đây là yếu tố trực tiếp tạo dựng niềm tin pháp lý trong xã hội. Nếu hoạt động thực thi pháp luật thiếu minh bạch, thiếu công bằng hoặc còn để xảy ra sai sót, niềm tin của người dân đối với pháp luật sẽ bị ảnh hưởng, từ đó tác động đến ý thức tuân thủ pháp luật.
Bên cạnh đó, Thứ trưởng nhấn mạnh, mục tiêu của Đề án không phải là tạo ra sự tuân thủ pháp luật tuyệt đối mà xây dựng những khung định hướng cơ bản để các cơ quan, tổ chức và mỗi cá nhân tự giác rèn luyện, hình thành nhận thức, thái độ và hành vi tuân thủ pháp luật. Đề án mang tính định hướng, không phải là văn bản quy phạm pháp luật nên cần bảo đảm tính mở, tạo điều kiện để các Bộ, ngành, địa phương chủ động vận dụng, bổ sung, hoàn thiện phù hợp với thực tiễn.
Toàn cảnh cuộc họp
Trình bày dự thảo Đề án, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) Phan Hồng Nguyên cho biết, Đề án được xây dựng nhằm đẩy mạnh xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong hệ thống chính trị và toàn xã hội; lấy thượng tôn Hiến pháp, pháp luật làm thước đo hiệu quả xây dựng và thi hành pháp luật; đưa văn hóa tuân thủ pháp luật trở thành nội dung, giá trị cốt lõi trong xây dựng, định hình nhân cách, lối sống, đạo đức, phát triển toàn diện con người Việt Nam thời đại mới, gắn với triển khai các hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình, phát triển văn hóa, giáo dục, góp phần tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.
Theo Phó Cục trưởng, Đề án được triển khai trên phạm vi cả nước, từ Trung ương đến địa phương trong giai đoạn 2026 - 2030, với tầm nhìn đến năm 2045, trong đó xác định đối tượng tác động gồm đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, cán bộ, chiến sỹ lực lượng vũ trang nhân dân; các tổ chức, doanh nghiệp; học sinh, sinh viên; người dân, đặc biệt là người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm yếu thế.
Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Phan Hồng Nguyên cho biết, Đề án được xây dựng nhằm đẩy mạnh xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong hệ thống chính trị và toàn xã hội; lấy thượng tôn Hiến pháp, pháp luật làm thước đo hiệu quả xây dựng và thi hành pháp luật
Để hiện thực hóa mục tiêu đề ra, dự thảo Đề án tập trung vào 11 nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm như: (i) Thông tin, truyền thông, nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật; (ii) Hoàn thiện thể chế, pháp luật bảo đảm minh bạch, dễ tiếp cận, khả thi, đưa văn hóa tuân thủ pháp luật trong xây dựng, triển khai thí điểm mô hình xây dựng địa phương thượng tôn Hiến pháp, pháp luật; (iii) Tăng cường hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật, truyền thông chính sách, phổ biến, giáo dục pháp luật; (iv) Phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu trong tuân thủ pháp luật; (v) Tập huấn, bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho cán bộ, công chức làm công tác xây dựng, thi hành pháp luật; (vi) Xây dựng môi trường xã hội đề cao giá trị thượng tôn pháp luật; (vii) Phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật; (viii) Đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực pháp luật và xây dựng môi trường pháp lý số an toàn, thân thiện với người dân; (ix) Thiết lập cơ chế khuyến khích, biểu dương, khen thưởng và chế tài phù hợp; (x) Bảo đảm nguồn lực thực hiện nhiệm vụ xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật; (xi) Tổ chức sơ kết, tổng kết, đánh giá việc thực hiện Đề án.
Góp ý tại cuộc họp, các thành viên Tổ Soạn thảo nhất trí cao về sự cần thiết xây dựng Đề án. Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, một số ý kiến đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu làm rõ nội hàm của khái niệm “văn hóa tuân thủ pháp luật”, qua đó tạo sự thống nhất trong nhận thức và bảo đảm cơ sở xây dựng các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp phù hợp, khả thi trong quá trình triển khai Đề án.
Bên cạnh đó, các đại biểu đề nghị dự thảo Đề án cần chú trọng đánh giá đầy đủ các yếu tố tác động đến việc hình thành ý thức tuân thủ pháp luật trong xã hội. Trong đó, cần kết hợp hài hòa giữa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật với việc tăng cường các chế tài xử lý vi phạm và bảo đảm tính nghiêm minh trong thực thi pháp luật, bởi, thực tiễn cho thấy, việc tuyên truyền, giáo dục chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi đôi với cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm, qua đó góp phần hình thành thói quen, ý thức chấp hành pháp luật của người dân.
Đại biểu trao đổi tại cuộc họp
Ngoài ra, một số ý kiến cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải phát huy vai trò nêu gương không chỉ của cán bộ, công chức, viên chức, đảng viên mà còn phải mở rộng ra tất cả các chủ thể trong cơ quan, tổ chức, gia đình, xã hội. Theo đại biểu, việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật cần được thực hiện từ những hành vi cụ thể trong đời sống hằng ngày, từng bước hình thành môi trường xã hội đề cao giá trị thượng tôn pháp luật.
Phát biểu tại cuộc họp, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của Đề án, hướng tới mục tiêu hình thành và phát triển văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo Cục trưởng, việc xây dựng Đề án là một nhiệm vụ mới, có phạm vi rộng và chưa có nhiều tiền lệ để kế thừa. Do đó, quá trình xây dựng đòi hỏi phải được nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp cận từ thực tiễn và bảo đảm tính khả thi.
Về nội dung Đề án, Cục trưởng nhấn mạnh, một trong những nội dung cốt lõi của Đề án là xác định rõ mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể từ năm 2026 đến năm 2030 và định hướng đến năm 2045. Theo đó, việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và từng bước tạo chuyển biến trong nhận thức, ý thức và hành vi của các chủ thể trong xã hội. Vì vậy, Đề án cần lượng hóa được những chuyển biến căn bản dự kiến đạt được trong từng giai đoạn, làm cơ sở định hướng cho việc tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả.
Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh nhấn mạnh, việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và từng bước tạo chuyển biến trong nhận thức, ý thức của các chủ thể trong xã hội
Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh, để bảo đảm việc xây dựng Đề án được chất lượng và khả thi, trước hết cần đánh giá đầy đủ, sâu sắc thực trạng văn hóa tuân thủ pháp luật trong xã hội hiện nay. Theo Thứ trưởng, việc nhận diện đúng những hạn chế, bất cập trong nhận thức, thái độ tuân thủ pháp luật của các chủ thể là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp phù hợp, hiệu quả.
Liên quan đến dự thảo Đề án, Thứ trưởng cho rằng, Đề án cần xác định rõ đối tượng tác động với phạm vi rộng, bao trùm toàn bộ hệ thống chính trị, từ cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang, cộng đồng doanh nghiệp đến mọi tầng lớp Nhân dân. Đồng thời, cần tập trung làm rõ các nội dung cốt lõi của văn hóa tuân thủ pháp luật gồm: Khái niệm, nội hàm, vai trò và các yếu tố tác động đến quá trình hình thành, phát triển văn hóa tuân thủ pháp luật trong xã hội.
Ngoài ra, Thứ trưởng cũng gợi mở yêu cầu xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá, đo lường mức độ hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật đối với từng nhóm đối tượng, bảo đảm có thể kiểm tra, giám sát và lượng hóa kết quả thực hiện.
Nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, đồng thời triển khai các chỉ đạo, kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng và lấy ý kiến dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa (dự thảo Luật). Dự án Luật được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn và dự kiến trình Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp thứ hai (tháng 10/2026).
Xây dựng quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật phải đủ chặt chẽ để bảo đảm chất lượng nhưng cũng đủ linh hoạt, không trở thành điểm nghẽn là một trong những yêu cầu được đặt ra tại Hội thảo Luật về văn bản quy phạm pháp luật tổ chức sáng ngày 14/8 dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh.
Đổi phương pháp tính thuế đối với khoáng sản kim loại là một trong những nội dung đáng chú ý được trao đổi tại phiên họp Hội đồng thẩm định dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế tài nguyên chiều ngày 13/8. Đồng chủ trì có Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú và Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn.
Hình thức lựa chọn nhà thầu là một trong nội dung được quan tâm trao đổi tại cuộc họp Hội đồng thẩm định dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) chiều ngày 13/8. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú và Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương đồng chủ trì cuộc họp.
Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều ngày 10/8, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Ngày 11/8, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc làm việc với Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý về việc hoàn thiện Quy chế truyền thông chính sách của Bộ, ngành Tư pháp.
Phát biểu giải trình tại phiên thảo luận Quốc hội sáng ngày 11/8, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, dự án Luật Phát triển đô thị hướng tới tạo lập một hành lang pháp lý ổn định, có tính đột phá nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và nguồn lực, qua đó thúc đẩy các đô thị động lực. Quan điểm xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự án Luật là thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương của Đảng; chuyển từ tư duy quản lý chặt sang kiến tạo phát triển; thực hiện phân quyền triệt để theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Trước yêu cầu làm rõ giới hạn của hòa giải ở cơ sở, một số đại biểu Quốc hội đề nghị xác định cụ thể quyền của các bên, "điểm dừng pháp lý" và những trường hợp phải chuyển vụ việc cho cơ quan có thẩm quyền; đồng thời cân nhắc cơ chế bầu, chỉ định hòa giải viên và hòa giải trực tuyến để bảo đảm phù hợp thực tiễn.
Trong khuôn khổ chương trình kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 09/8, dưới sự điều hành của Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội tiến hành thảo luận tại Hội trường về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).
Tóm tắt: Trong bối cảnh hệ thống pháp luật ngày càng phức tạp và thường xuyên thay đổi, việc tiếp cận, hiểu và sử dụng pháp luật trở thành thách thức đối với người dân. Mô hình phổ biến, giáo dục pháp luật hiện nay chủ yếu tập trung vào truyền đạt văn bản, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu hỗ trợ người dân sử dụng pháp luật trong thực tiễn. Trên cơ sở phân tích xu hướng quốc tế về tiếp cận công lý lấy người dân làm trung tâm và ứng dụng công nghệ số, nghiên cứu đề xuất chuyển từ mô hình “phổ biến pháp luật” sang “hạ tầng tuân thủ phòng ngừa”, gắn phổ biến pháp luật với nhu cầu thực tiễn, cảnh báo sớm rủi ro pháp lý và hỗ trợ tra cứu, sử dụng pháp luật hiệu quả trong môi trường số.
Tóm tắt: Xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút các nguồn lực xã hội vào thực hiện, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Hoàn thiện cơ chế xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là yêu cầu đặt ra trong quá trình sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 nhằm huy động hiệu quả nguồn lực xã hội và đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW[I]. Trên cơ sở phân tích dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)[II] (dự thảo Luật) và tham khảo kinh nghiệm của Trung Quốc, nghiên cứu nhận diện những bất cập trong cơ chế xã hội hóa, từ đó, đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện.
Tóm tắt: Trong bối cảnh ngân hàng số phát triển, thông tin chưa được kiểm chứng có thể tác động nhanh đến tâm lý và hành vi của người gửi tiền. Nghiên cứu phân tích quy định pháp luật và thực tiễn phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy, hoạt động này chưa chú trọng đầy đủ đến mức độ hiểu và khả năng vận dụng pháp luật của người gửi tiền; nội dung còn thiên về tính chuyên môn; phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật và cơ chế cung cấp thông tin kịp thời còn hạn chế. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất hoàn thiện tiêu chí đánh giá, tích hợp thông tin pháp luật ngắn gọn vào dịch vụ ngân hàng số và tăng cường cung cấp thông tin chính thức, kịp thời nhằm bảo vệ người gửi tiền và củng cố niềm tin vào hệ thống ngân hàng.
Sáng ngày 07/8, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo Luật về văn bản quy phạm pháp luật. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh chủ trì Hội thảo. Đồng chủ trì có Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nguyễn Quốc Hoàn.
Tóm tắt: Quyền con người phản ánh sự kết tinh những giá trị nhân phẩm cao quý của nhân loại. Nghiên cứu công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về quyền con người là phân tích, đánh giá phương thức thể chế hóa các chủ trương của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đồng thời, đề xuất giải pháp khắc phục những hạn chế của Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 trước thách thức mới từ công nghệ số. Trên cơ sở tổng hợp và so sánh luật học, nghiên cứu phân tích, đánh giá vai trò của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về quyền con người và thực trạng thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012. Đồng thời, nghiên cứu đánh giá tính phù hợp, khả thi của dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)* (dự thảo Luật). Từ đó, kiến nghị và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật phổ biến, giáo dục pháp luật về quyền con người đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Tóm tắt: Sau hơn 13 năm thi hành, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, chuyển đổi số quốc gia, tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp và hội nhập quốc tế, nhiều quy định của Luật đã bộc lộ hạn chế, bất cập cần được sửa đổi, hoàn thiện. Trên cơ sở phân tích bối cảnh và thực tiễn thi hành, nghiên cứu làm rõ sự cần thiết sửa đổi Luật; phân tích 06 chính sách lớn và những điểm mới của dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)* ( dự thảo Luật), đồng thời, đề xuất một số yêu cầu, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả tổ chức thi hành Luật.
