Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật: Định hình nhân cách, lối sống, đạo đức, phát triển toàn diện con người Việt Nam thời đại mới

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, mặc dù khái niệm về văn hóa tuân thủ pháp luật đã được nhận diện ở mức độ nhất định, song các yếu tố cấu thành, phương thức hình thành và phát triển văn hóa tuân thủ pháp luật trong đời sống xã hội vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, làm rõ

Tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, mặc dù khái niệm về văn hóa tuân thủ pháp luật đã được nhận diện ở mức độ nhất định, song các yếu tố cấu thành, phương thức hình thành và phát triển văn hóa tuân thủ pháp luật trong đời sống xã hội vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, làm rõ. Vì vậy, quá trình xây dựng Đề án gần như phải bắt đầu từ việc xác định nền tảng lý luận, thực tiễn cũng như các định hướng phát triển phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Theo Thứ trưởng, để bảo đảm chất lượng Đề án, trước hết cần đánh giá toàn diện, khách quan và sâu sắc cơ sở thực tiễn văn hóa tuân thủ pháp luật hiện nay. Trong đó, cần tập trung làm rõ các yếu tố hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật, chất lượng thể chế, ý thức chấp hành pháp luật của người dân và đặc biệt là vai trò của công tác thực thi pháp luật, bởi, đây là yếu tố trực tiếp tạo dựng niềm tin pháp lý trong xã hội. Nếu hoạt động thực thi pháp luật thiếu minh bạch, thiếu công bằng hoặc còn để xảy ra sai sót, niềm tin của người dân đối với pháp luật sẽ bị ảnh hưởng, từ đó tác động đến ý thức tuân thủ pháp luật.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng nhấn mạnh, mục tiêu của Đề án không phải là tạo ra sự tuân thủ pháp luật tuyệt đối mà xây dựng những khung định hướng cơ bản để các cơ quan, tổ chức và mỗi cá nhân tự giác rèn luyện, hình thành nhận thức, thái độ và hành vi tuân thủ pháp luật. Đề án mang tính định hướng, không phải là văn bản quy phạm pháp luật nên cần bảo đảm tính mở, tạo điều kiện để các Bộ, ngành, địa phương chủ động vận dụng, bổ sung, hoàn thiện phù hợp với thực tiễn.

Toàn cảnh cuộc họp

Trình bày dự thảo Đề án, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) Phan Hồng Nguyên cho biết, Đề án được xây dựng nhằm đẩy mạnh xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong hệ thống chính trị và toàn xã hội; lấy thượng tôn Hiến pháp, pháp luật làm thước đo hiệu quả xây dựng và thi hành pháp luật; đưa văn hóa tuân thủ pháp luật trở thành nội dung, giá trị cốt lõi trong xây dựng, định hình nhân cách, lối sống, đạo đức, phát triển toàn diện con người Việt Nam thời đại mới, gắn với triển khai các hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình, phát triển văn hóa, giáo dục, góp phần tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.

Theo Phó Cục trưởng, Đề án được triển khai trên phạm vi cả nước, từ Trung ương đến địa phương trong giai đoạn 2026 - 2030, với tầm nhìn đến năm 2045, trong đó xác định đối tượng tác động gồm đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, cán bộ, chiến sỹ lực lượng vũ trang nhân dân; các tổ chức, doanh nghiệp; học sinh, sinh viên; người dân, đặc biệt là người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm yếu thế.

Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Phan Hồng Nguyên cho biết, Đề án được xây dựng nhằm đẩy mạnh xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong hệ thống chính trị và toàn xã hội; lấy thượng tôn Hiến pháp, pháp luật làm thước đo hiệu quả xây dựng và thi hành pháp luật

Để hiện thực hóa mục tiêu đề ra, dự thảo Đề án tập trung vào 11 nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm như: (i) Thông tin, truyền thông, nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật; (ii) Hoàn thiện thể chế, pháp luật bảo đảm minh bạch, dễ tiếp cận, khả thi, đưa văn hóa tuân thủ pháp luật trong xây dựng, triển khai thí điểm mô hình xây dựng địa phương thượng tôn Hiến pháp, pháp luật; (iii) Tăng cường hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật, truyền thông chính sách, phổ biến, giáo dục pháp luật; (iv) Phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu trong tuân thủ pháp luật; (v) Tập huấn, bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho cán bộ, công chức làm công tác xây dựng, thi hành pháp luật; (vi) Xây dựng môi trường xã hội đề cao giá trị thượng tôn pháp luật; (vii) Phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật; (viii) Đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực pháp luật và xây dựng môi trường pháp lý số an toàn, thân thiện với người dân; (ix) Thiết lập cơ chế khuyến khích, biểu dương, khen thưởng và chế tài phù hợp; (x) Bảo đảm nguồn lực thực hiện nhiệm vụ xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật; (xi) Tổ chức sơ kết, tổng kết, đánh giá việc thực hiện Đề án.

Góp ý tại cuộc họp, các thành viên Tổ Soạn thảo nhất trí cao về sự cần thiết xây dựng Đề án. Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, một số ý kiến đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu làm rõ nội hàm của khái niệm “văn hóa tuân thủ pháp luật”, qua đó tạo sự thống nhất trong nhận thức và bảo đảm cơ sở xây dựng các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp phù hợp, khả thi trong quá trình triển khai Đề án.

Bên cạnh đó, các đại biểu đề nghị dự thảo Đề án cần chú trọng đánh giá đầy đủ các yếu tố tác động đến việc hình thành ý thức tuân thủ pháp luật trong xã hội. Trong đó, cần kết hợp hài hòa giữa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật với việc tăng cường các chế tài xử lý vi phạm và bảo đảm tính nghiêm minh trong thực thi pháp luật, bởi, thực tiễn cho thấy, việc tuyên truyền, giáo dục chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi đôi với cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm, qua đó góp phần hình thành thói quen, ý thức chấp hành pháp luật của người dân.

Đại biểu trao đổi tại cuộc họp

Ngoài ra, một số ý kiến cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải phát huy vai trò nêu gương không chỉ của cán bộ, công chức, viên chức, đảng viên mà còn phải mở rộng ra tất cả các chủ thể trong cơ quan, tổ chức, gia đình, xã hội. Theo đại biểu, việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật cần được thực hiện từ những hành vi cụ thể trong đời sống hằng ngày, từng bước hình thành môi trường xã hội đề cao giá trị thượng tôn pháp luật.

Phát biểu tại cuộc họp, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của Đề án, hướng tới mục tiêu hình thành và phát triển văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo Cục trưởng, việc xây dựng Đề án là một nhiệm vụ mới, có phạm vi rộng và chưa có nhiều tiền lệ để kế thừa. Do đó, quá trình xây dựng đòi hỏi phải được nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp cận từ thực tiễn và bảo đảm tính khả thi.

Về nội dung Đề án, Cục trưởng nhấn mạnh, một trong những nội dung cốt lõi của Đề án là xác định rõ mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể từ năm 2026 đến năm 2030 và định hướng đến năm 2045. Theo đó, việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và từng bước tạo chuyển biến trong nhận thức, ý thức và hành vi của các chủ thể trong xã hội. Vì vậy, Đề án cần lượng hóa được những chuyển biến căn bản dự kiến đạt được trong từng giai đoạn, làm cơ sở định hướng cho việc tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả.

Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh nhấn mạnh, việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và từng bước tạo chuyển biến trong nhận thức, ý thức của các chủ thể trong xã hội

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh, để bảo đảm việc xây dựng Đề án được chất lượng và khả thi, trước hết cần đánh giá đầy đủ, sâu sắc thực trạng văn hóa tuân thủ pháp luật trong xã hội hiện nay. Theo Thứ trưởng, việc nhận diện đúng những hạn chế, bất cập trong nhận thức, thái độ tuân thủ pháp luật của các chủ thể là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp phù hợp, hiệu quả.

Liên quan đến dự thảo Đề án, Thứ trưởng cho rằng, Đề án cần xác định rõ đối tượng tác động với phạm vi rộng, bao trùm toàn bộ hệ thống chính trị, từ cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang, cộng đồng doanh nghiệp đến mọi tầng lớp Nhân dân. Đồng thời, cần tập trung làm rõ các nội dung cốt lõi của văn hóa tuân thủ pháp luật gồm: Khái niệm, nội hàm, vai trò và các yếu tố tác động đến quá trình hình thành, phát triển văn hóa tuân thủ pháp luật trong xã hội.

Ngoài ra, Thứ trưởng cũng gợi mở yêu cầu xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá, đo lường mức độ hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật đối với từng nhóm đối tượng, bảo đảm có thể kiểm tra, giám sát và lượng hóa kết quả thực hiện.