Bảo đảm triển khai hiệu quả Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, ngày 23/4/2026, tại kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, với tỷ lệ 100% đại biểu Quốc hội có mặt tán thành

Nhận diện đầy đủ những nhiệm vụ cần triển khai Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, ngày 23/4/2026, tại kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, với tỷ lệ 100% đại biểu Quốc hội có mặt tán thành.

Luật có nhiều điểm mới nổi bật như: Mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý; luật hóa cơ chế trực trợ giúp pháp lý tại Tòa án nhân dân và trong điều tra hình sự, cơ chế hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng; kiện toàn tổ chức bộ máy của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước… Những sửa đổi, bổ sung này vừa góp phần tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận và sử dụng trợ giúp pháp lý, vừa đặt ra những yêu cầu mới đối với cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý, người thực hiện trợ giúp pháp lý và các cơ quan, tổ chức có liên quan khác.

Đặc biệt, ngày 22/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 920/QĐ-TTg ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, trong đó xác định một số nhiệm vụ trọng tâm như tổ chức quán triệt Luật và xây dựng Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật, biện pháp bảo đảm thi hành, qua đó, góp phần bảo đảm các quy định mới của Luật được nhận thức đầy đủ, thống nhất và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai kịp thời, đồng bộ, hiệu quả ngay khi Luật có hiệu lực.

Trên cơ sở đó, Thứ trưởng đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi, cho ý kiến đối với những nội dung mới của Luật, đặc biệt là những quy định tác động trực tiếp đến tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý tại Trung ương và địa phương; nhận diện đầy đủ những nhiệm vụ cần triển khai, những vấn đề cần chuẩn bị về tổ chức, nhân lực, nguồn lực, cơ chế phối hợp và các điều kiện bảo đảm thi hành; đồng thời đóng góp ý kiến đối với dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật và biện pháp bảo đảm thi hành.

Toàn cảnh Hội nghị

Bảo đảm tốt hơn quyền được trợ giúp pháp lý của các nhóm dễ bị tổn thương trong xã hội

Trao đổi những nội dung cơ bản của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý số 05/2026/QH16, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh cho biết, Luật gồm 03 điều, sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 quy định những nội dung liên quan đến người được trợ giúp pháp lý, người thực hiện trợ giúp pháp lý, tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý, trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Tư pháp, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp xã, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan có liên quan trong công tác trợ giúp pháp lý.

Về diện người được trợ giúp pháp lý, Luật tiếp tục kế thừa, đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm mở rộng phạm vi thụ hưởng và bảo đảm tốt hơn quyền được trợ giúp pháp lý của các nhóm dễ bị tổn thương trong xã hội. Việc xác định diện người được trợ giúp pháp lý cũng dựa trên các chính sách xã hội cơ bản (chính sách giảm nghèo, chính sách ưu đãi người có công, chính sách dân tộc…) và điều kiện của đất nước.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là việc luật hóa cơ chế trực trợ giúp pháp lý tại Tòa án nhân dân, trực trợ giúp pháp lý trong điều tra hình sự và cơ chế hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng, qua đó nâng tầm các cơ chế đang được vận hành hiệu quả trong thực tiễn lên thành quy định có giá trị pháp lý cao trong văn bản luật.

Để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho địa phương, Luật đã bỏ quy định về điều kiện địa bàn thành lập Chi nhánh của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước đối với “các huyện ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, giao thông không thuận tiện, chưa có tổ chức hành nghề luật sư hoặc tổ chức tư vấn pháp luật tham gia trợ giúp pháp lý”.

Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh cho biết, Luật số 05/2026/QH16 quy định những nội dung liên quan đến người được trợ giúp pháp lý, người thực hiện trợ giúp pháp lý, tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý

Xác định rõ trách nhiệm trong quản lý, điều hành và kiện toàn tổ chức bộ máy của Trung tâm trợ giúp pháp lý

Về dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và biện pháp bảo đảm thi hành, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Vũ Thị Hường cho biết, dự thảo Nghị định gồm 32 điều, kế thừa một số quy định còn phù hợp tại Nghị định số 144/2017/NĐ-CP ngày 15/12/2017 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý về: (i) Thủ tục thành lập, giải thể, sáp nhập Chi nhánh; (ii) Thủ tục cấp lại thẻ trợ giúp viên pháp lý; (iii) Thời gian thực hiện trợ giúp pháp lý làm căn cứ chi trả thù lao thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý; (iv) Thù lao và chi phí thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý của tổ chức ký hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý; (v) Kiến nghị trong hoạt động trợ giúp pháp lý; (vi) Giải quyết khiếu nại tố cáo.

Dự thảo Nghị định đồng thời sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện theo hướng bảo đảm đồng bộ, thống nhất với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2026, các chủ trương, chính sách của Đảng về yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hệ thống trợ giúp pháp lý theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu quả, dễ tiếp cận và lấy người dân làm trung tâm.

Theo đó, quy định về cơ cấu tổ chức của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước được hoàn thiện theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động và pháp luật về đơn vị sự nghiệp công lập; đồng thời, dự thảo Nghị định quy định việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các phòng, ban, Chi nhánh hoặc tổ chức cấu thành khác được thực hiện theo pháp luật về tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập; thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức người đứng đầu, cấp phó của các tổ chức này được giao cho Giám đốc Trung tâm thực hiện theo quy định của pháp luật, qua đó, bảo đảm rõ thẩm quyền, trách nhiệm trong quản lý, điều hành và kiện toàn tổ chức bộ máy của Trung tâm.

Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Vũ Thị Hường cho biết, dự thảo Nghị định gồm 32 điều, kế thừa một số quy định còn phù hợp tại Nghị định số 144/2017/NĐ-CP

Người thực hiện trợ giúp pháp lý được sửa đổi, bổ sung theo hướng mở rộng đối tượng áp dụng các quy định về cách chức gồm cả Phó Giám đốc Trung tâm. Quy định này góp phần hoàn thiện cơ chế xử lý trách nhiệm đối với Giám đốc và Phó Giám đốc Trung tâm, bảo đảm mọi chức danh lãnh đạo đều chịu sự điều chỉnh theo cùng một nguyên tắc, tiêu chuẩn và trách nhiệm trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Quy định về hồ sơ đề nghị bổ nhiệm và cấp thẻ trợ giúp viên pháp lý được chuyển từ Luật xuống Nghị định để phù hợp với chủ trương của Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Cụ thể, dự thảo Nghị định tiếp tục quy định cụ thể thành phần hồ sơ đề nghị bổ nhiệm và cấp thẻ trợ giúp viên pháp lý, đồng thời hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, rõ ràng và phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành về cải cách thủ tục hành chính.

Góp ý đối với các nội dung của dự thảo Nghị định, một số đại biểu bày tỏ băn khoăn về quy định chi trả thù lao lấy ý kiến luật sư, chuyên gia pháp luật tham gia đánh giá hoặc tư vấn đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý phức tạp. Theo đại biểu, hiện nay, ngoài trợ giúp viên pháp lý, luật sư cũng là một trong những chủ thể trực tiếp thực hiện trợ giúp pháp lý. Do đó, việc giao luật sư tham gia đánh giá chất lượng, hiệu quả các vụ việc trợ giúp pháp lý do chính đội ngũ này thực hiện cần được nghiên cứu kỹ lưỡng nhằm bảo đảm tính khách quan trong quá trình đánh giá.

Đại biểu trao đổi tại Hội nghị

Ngoài ra, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, đánh giá toàn diện, thận trọng nội dung dự thảo Luật đề xuất điều chỉnh nâng mức phụ cấp trách nhiệm nghề trợ giúp pháp lý từ 25% lên 30%, bảo đảm phù hợp với định hướng chung của Nhà nước.

Đại biểu cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ căn cứ, định mức của các đề xuất liên quan đến chế độ, chính sách; đồng thời lưu ý việc xây dựng các quy định chuyên ngành cần bám sát các chủ trương, kết luận của Đảng và định hướng cải cách tiền lương hiện nay, trong đó có yêu cầu hạn chế đưa các nội dung về chế độ, chính sách vào văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành khi chưa có sự thống nhất với các quy định chung.

Hội nghị đã ghi nhận nhiều ý kiến sâu sắc, thiết thực, góp phần tạo cơ sở để triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý đồng bộ, thống nhất và hiệu quả. Các ý kiến góp ý đối với dự thảo Nghị định cũng là nguồn thông tin quan trọng để cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Nghị định theo hướng bảo đảm chất lượng, tính khả thi và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.