Hoàn thiện pháp luật trưng mua, trưng dụng tài sản

Cục trưởng Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thị Hạnh đánh giá cao sự cố gắng, nỗ lực của cơ quan chủ trì soạn thảo trong quá trình xây dựng hồ sơ dự án Luật

Theo trao đổi tại cuộc họp, dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) (dự thảo Luật) gồm 04 chương, 30 điều. Trong đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất giữ nguyên 02 điều; sửa đổi, bổ sung 24 điều; bổ sung 03 điều; lược bỏ 13 điều của Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008.

Các nội dung sửa đổi, bổ sung tại dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở 05 nhóm chính sách đã được Chính phủ thông qua, gồm: Chính sách 1: Hoàn thiện quy định về các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản; Chính sách 2: Hoàn thiện quy định về các loại tài sản được trưng mua, trưng dụng theo hướng thu hẹp loại tài sản trưng mua và mở rộng loại tài sản trưng dụng; Chính sách 3: Hoàn thiện quy định về thẩm quyền, thủ tục trưng mua, trưng dụng tài sản; Chính sách 4: Hoàn thiện quy định về xác định giá trưng mua, giá trị bồi thường khi trưng dụng tài sản; Chính sách 5: Bổ sung quy định về báo cáo, công khai, giám sát, trách nhiệm giải trình và miễn trừ trách nhiệm khi thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản.

Về nội dung, dự thảo Luật sửa đổi phạm vi điều chỉnh theo hướng loại trừ việc trưng dụng đất, khu vực biển đã giao để thực hiện hoạt động lấn biển được thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai. Quy định này nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với Luật Đất đai, theo đó, toàn bộ nội dung liên quan đến đất đai (gồm cả việc trưng dụng đất, khu vực biển đã giao để thực hiện hoạt động lấn biển) được thực hiện theo pháp luật về đất đai.

Dự thảo Luật sửa đổi, hoàn thiện quy định về điều kiện, trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản để đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật có liên quan và bảo đảm nguyên tắc việc trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ được thực hiện trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai theo luật định.

Về loại tài sản trưng mua, trưng dụng, dự thảo Luật hoàn thiện theo hướng chỉ quy định trưng mua đối với các loại tài sản thực sự cần thiết phải chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước (thuốc, vắcxin, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, vật tư, công cụ, dụng cụ, xăng dầu, khí đốt, hoá chất, nguyên, nhiên vật liệu và vật tiêu hao khác) để bảo đảm quyền sở hữu về tài sản của tổ chức, cá nhân và mở rộng các loại tài sản được trưng dụng (vật nuôi; khu vực biển đã giao cho tổ chức, cá nhân (trừ khu vực biển đã giao để thực hiện hoạt động lấn biển); công trình kết cấu hạ tầng; cơ sở hạ tầng viễn thông, cơ sở hạ tầng thông tin, hạ tầng số, tài sản số và công trình kết cấu hạ tầng khác) để bảo đảm bao quát các trường hợp trong thực tiễn và đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành; đồng thời bổ sung quy định mở cho phép trưng dụng đối với các tài sản theo quy định của Luật khác.

Góp ý đối với một số nội dung của dự thảo Luật, có đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ quy định về việc xử lý đối với trường hợp tài sản sau khi trưng dụng bị hao mòn, giảm giá trị hoặc hư hỏng; trường hợp chưa thể quy định ngay trong Luật, cần nghiên cứu để quy định, hướng dẫn cụ thể tại văn bản quy định chi tiết, qua đó bảo đảm cơ sở pháp lý rõ ràng cho các cơ quan, đơn vị trong quá trình quản lý, sử dụng và xử lý tài sản sau trưng dụng.

Toàn cảnh cuộc họp

Liên quan đến quy định về tài sản thuộc đối tượng trưng mua, có ý kiến cho rằng, dự thảo Luật cần xác định rõ “vật tiêu hao khác” gồm những loại tài sản nào, đồng thời nghiên cứu tiêu chí và căn cứ xác định giá trị trưng mua đối với nhóm tài sản này. Việc quy định rõ ngay từ đầu sẽ tạo cơ sở pháp lý để cơ quan có thẩm quyền chủ động thực hiện trưng mua khi phát sinh tình huống cấp bách, tránh lúng túng trong việc xác định loại tài sản, phạm vi và giá trị tài sản cần trưng mua, qua đó bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và khả thi của quy định.

Kết luận cuộc họp, Cục trưởng Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thị Hạnh đánh giá cao sự cố gắng, nỗ lực của cơ quan chủ trì soạn thảo trong quá trình xây dựng hồ sơ dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi Luật, Cục trưởng Nguyễn Thị Hạnh cho rằng, việc sửa đổi Luật cần bám sát tinh thần của Hiến pháp về bảo vệ quyền sở hữu, quyền tài sản của tổ chức, cá nhân; việc trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ được thực hiện trong những trường hợp thật sự cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai và các trường hợp đặc biệt theo quy định.

Theo Cục trưởng Nguyễn Thị Hạnh, trưng mua, trưng dụng tài sản là vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền tài sản. Vì vậy, phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật cần được xác định ở mức hợp lý, bảo đảm đúng bản chất của trưng mua, trưng dụng là biện pháp đặc biệt, chỉ được áp dụng trong những trường hợp hy hữu, cần thiết.

Về phân cấp, phân quyền và thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng, Cục trưởng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ. Theo đó, cần phân loại tài sản theo tính chất, quy mô, giá trị và mức độ đặc biệt để xác định thẩm quyền phù hợp.