Toàn cảnh Hội thảo.

Thống nhất nhận thức, nâng cao chất lượng xây dựng văn bản quy phạm pháp luật trong giai đoạn mới

Phát biểu khai mạc Hội thảo, đồng chí Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp nhấn mạnh, năm 2025 là một năm đặc biệt quan trọng đối với công tác xây dựng pháp luật. Ngày 19/02/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15. Tiếp đó, ngày 25/6/2025, Quốc hội thông qua Luật số 87/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời, Chính phủ ban hành các nghị định quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 và sau đó là Nghị định số 187/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 để sửa đổi, bổ sung các nghị định này. Những thay đổi đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc thống nhất nhận thức và nâng cao chất lượng xây dựng văn bản trong giai đoạn mới.

Cùng với sự thay đổi về tổ chức bộ máy nhà nước, đặc biệt là việc sắp xếp chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, bỏ cấp chính quyền trung gian, công tác ban hành văn bản quy phạm pháp luật của các địa phương ngày càng có vai trò quan trọng. Phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh kéo theo yêu cầu về năng lực, trách nhiệm và chất lượng văn bản ở từng cấp chính quyền.

Đồng chí Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp phát biểu khai mạc Hội thảo.

Đồng chí Nguyễn Quốc Hoàn chỉ rõ, khối lượng văn bản được ban hành hiện nay rất lớn, không chỉ từ Quốc hội và Chính phủ mà còn từ các cơ quan trong hệ thống hành chính nhà nước. Điều đó đặt ra thách thức về thời gian, quy trình và trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo. "Thời gian xây dựng một văn bản ngày càng rút ngắn, trong khi yêu cầu về chất lượng và tính khả thi lại ngày càng cao. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 quy định rõ trách nhiệm đến cùng của cơ quan trình dự án, đòi hỏi sự vào cuộc thực chất và chuyên nghiệp hơn từ các bộ, ngành".

Chính vì vậy, Hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn để các đại biểu, những người trực tiếp tham gia công tác soạn thảo, thẩm định và thẩm tra văn bản quy phạm pháp luật, chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi các vấn đề còn vướng mắc, cùng thống nhất cách hiểu và phương pháp triển khai các quy định mới của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025.

Đổi mới toàn diện quy trình xây dựng pháp luật – Bước tiến mới trong thể chế hóa chủ trương của Đảng

Đối với tổng quan về Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, đại diện Vụ Công tác xây dựng pháp luật, Bộ Tư pháp cho biết, ngày 19/02/2025, tại kỳ họp bất thường lần thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15, tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác xây dựng pháp luật trong kỷ nguyên mới. Tiếp đó, ngày 01/4/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 78/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật và Nghị định số 79/2025/NĐ-CP về kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật. Đến ngày 25/6/2025, Quốc hội tiếp tục thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (Luật số 87/2025/QH15), nhằm bảo đảm sự thống nhất với Hiến pháp và Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi), đáp ứng yêu cầu đổi mới, sáng tạo, tạo động lực phát triển nhanh và bền vững. Trên cơ sở đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 187/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 78/2025/NĐ-CP và Nghị định số 79/2025/NĐ-CP.

Việc ban hành Luật và các nghị định nêu trên thể hiện rõ quan điểm đổi mới tư duy xây dựng pháp luật: Vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, gắn với cải cách thủ tục hành chính và tăng cường phân cấp, phân quyền theo tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 có nhiều điểm mới quan trọng. Trước hết, Luật bổ sung và làm rõ các khái niệm cơ bản như "quy phạm pháp luật", "chính sách", "tham vấn chính sách", "đánh giá tác động của chính sách"... nhằm nâng cao tính minh bạch và thống nhất trong áp dụng. Về hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, Luật quy định cụ thể 15 loại văn bản, từ Hiến pháp đến quyết định của Ủy ban nhân dân cấp xã, thể hiện rõ tính thứ bậc và thẩm quyền ban hành.

Đại diện Vụ Công tác xây dựng pháp luật, Bộ Tư pháp chia sẻ tại Hội thảo.

Đáng chú ý, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 bổ sung nguyên tắc kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và lợi ích nhóm trong xây dựng pháp luật, đồng thời yêu cầu tôn trọng và bảo đảm quyền con người, quyền công dân, gắn kết công tác xây dựng với tổ chức thi hành pháp luật, coi đây là "đột phá của đột phá" trong cải cách thể chế.

Về tham vấn, phản biện và truyền thông chính sách, Luật quy định cụ thể trách nhiệm của các cơ quan trong việc lấy ý kiến, phản biện xã hội, góp ý chính sách và dự thảo văn bản. Nghị định số 78/2025/NĐ-CP dành riêng một điều quy định chi tiết về hình thức, thời gian, trách nhiệm tổng hợp và công khai việc tiếp thu, giải trình ý kiến, bảo đảm tính minh bạch, dân chủ trong quy trình lập pháp. Đặc biệt, công tác truyền thông chính sách được thực hiện từ giai đoạn xây dựng cho đến khi văn bản được ban hành, với yêu cầu nội dung ngắn gọn, dễ hiểu, tiếp cận rộng rãi tới đối tượng chịu tác động.

Luật cũng quy định chặt chẽ hơn về sửa đổi, bãi bỏ, đình chỉ hoặc đính chính văn bản quy phạm pháp luật, giúp xử lý linh hoạt các tình huống phát sinh từ thực tiễn và khắc phục những bất cập trong quy định cũ. Bên cạnh đó, quy định mới về hướng dẫn áp dụng pháp luật bằng văn bản hành chính được bổ sung, giúp bảo đảm "sức sống" của pháp luật mà không cần thường xuyên thay đổi văn bản.

Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 lần đầu tiên thể chế hóa toàn diện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức trong công tác xây dựng pháp luật, đồng thời có cơ chế miễn trừ, giảm nhẹ trách nhiệm đối với cán bộ nếu đã chủ động áp dụng biện pháp phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực – cụ thể hóa Quy định số 178-QĐ/TW ngày 27/6/2024 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật.

Về nguồn lực, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 và Nghị định số 78/2025/NĐ-CP quy định rõ yêu cầu đầu tư tương xứng về nhân lực, cơ sở vật chất và kinh phí cho công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, coi đây là điều kiện tiên quyết để nâng cao chất lượng văn bản và hiệu quả thực thi.

Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 và các nghị định quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành là bước tiến quan trọng trong việc thể chế hóa các chủ trương của Đảng, nhất là Kết luận số 119-KL/TW ngày 20/01/2025 của Bộ Chính trị về định hướng đổi mới, hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật và Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/02/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về một số nội dung, nhiệm vụ tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị năm 2025. Đây là cơ sở để đổi mới mạnh mẽ tư duy và quy trình xây dựng pháp luật, nâng cao chất lượng, tính khả thi và hiệu quả của hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Tăng cường truyền thông chính sách và phổ biến, giáo dục pháp luật trong giai đoạn mới

Chia sẻ về nội dung tăng cường công tác truyền thông chính sách, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật và phổ biến, giáo dục pháp luật, đại diện Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp nhấn mạnh, việc đẩy mạnh truyền thông chính sách, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật và phổ biến, giáo dục pháp luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025.

Thực hiện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 và các văn bản hướng dẫn, công tác truyền thông chính sách đã có bước chuyển biến rõ rệt, góp phần đưa pháp luật đến gần hơn với người dân. Cả nước hiện có hơn 2.500 báo cáo viên pháp luật trung ương, 9.000 báo cáo viên cấp tỉnh và 157.000 tuyên truyền viên pháp luật cấp xã. Nhiều mô hình sáng tạo được triển khai hiệu quả như "Mỗi tuần một câu hỏi, một đáp án", "Phiên tòa giả định", "Điểm hẹn pháp luật"…

Đại diện Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp chia sẻ tại Hội thảo.

Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra hướng tiếp cận mới. Cổng Pháp luật quốc gia (phapluat.gov.vn) sau 05 tháng vận hành đã ghi nhận hơn 875.000 lượt truy cập và 141.000 câu hỏi được AI Pháp luật giải đáp, góp phần hiện đại hóa công tác truyền thông và hỗ trợ người dân tra cứu, tiếp cận pháp luật nhanh chóng, chính xác.

Tuy nhiên, đại diện Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý cũng chỉ ra một số hạn chế như nguồn lực chưa đáp ứng yêu cầu, định mức chi còn thấp, một số địa phương chưa coi đây là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị.

Trong thời gian tới, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền thông chủ lực quốc gia để đa dạng hóa hình thức truyền thông chính sách, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng AI trong phổ biến, giáo dục pháp luật; đồng thời kiến nghị bố trí nguồn kinh phí riêng cho công tác này.

Công tác truyền thông chính sách và phổ biến, giáo dục pháp luật được xác định là cầu nối giữa ý chí của Đảng, pháp luật của Nhà nước và niềm tin của Nhân dân, góp phần hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Tăng cường công tác kiểm tra văn bản – bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong xây dựng pháp luật

Tại Hội thảo, đại diện Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật và Quản lý xử lý vi phạm hành chính, Bộ Tư pháp nêu lên một số nội dung cần lưu ý khi soạn thảo, ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhìn từ công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật.

Theo đại diện Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật và Quản lý xử lý vi phạm hành chính, công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất của hệ thống pháp luật. Đây không chỉ là khâu "hậu kiểm" sau khi văn bản được ban hành, mà còn là cơ chế hữu hiệu giúp phát hiện, ngăn ngừa những sai sót, vi phạm ngay từ khâu soạn thảo và ban hành, góp phần duy trì kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động xây dựng pháp luật.

Đại diện Cục nhấn mạnh, kiểm tra và xử lý văn bản là hai khâu có mối quan hệ mật thiết, không thể tách rời, nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và minh bạch của hệ thống pháp luật.

Từ thực tiễn kiểm tra văn bản trong thời gian qua cho thấy, mặc dù công tác này đã có nhiều chuyển biến tích cực, song còn tồn tại những hạn chế nhất định như nhiều cơ quan ban hành văn bản chưa chú trọng đến công tác tự kiểm tra nội bộ; một số văn bản vẫn còn sai sót về thẩm quyền, hình thức, kỹ thuật trình bày hoặc chưa phù hợp với quy định pháp luật hiện hành.

Đại diện Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật và Quản lý xử lý vi phạm hành chính, Bộ Tư pháp chia sẻ tại Hội thảo.

Trên cơ sở đó, đại diện Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật và Quản lý xử lý vi phạm hành chính kiến nghị các cơ quan, đơn vị cần nâng cao trách nhiệm trong khâu soạn thảo, bảo đảm tuân thủ nghiêm quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục ban hành; tăng cường năng lực đội ngũ cán bộ pháp chế; đẩy mạnh công tác phối hợp, giám sát, phản biện để kịp thời phát hiện và xử lý những quy định chưa phù hợp.

Đại diện Cục khẳng định, nâng cao chất lượng công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật chính là góp phần hoàn thiện quy trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đáp ứng yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và tiến trình cải cách, hội nhập quốc tế của Việt Nam hiện nay.

Tại Hội thảo, các đại biểu đã trao đổi với tinh thần nghiêm túc, thẳng thắn, trách nhiệm. Các ý kiến đều thống nhất khẳng định đổi mới tư duy, quy trình và phương pháp xây dựng pháp luật là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh mới, nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, đặc biệt là tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đồng thời, việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng soạn thảo, thẩm định, kiểm tra và truyền thông chính sách phải được triển khai đồng bộ, gắn với tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tiêu cực và lợi ích nhóm trong xây dựng pháp luật. Đồng thời, cần tiếp tục đầu tư nguồn lực, nhân lực và ứng dụng công nghệ hiện đại, nhất là trí tuệ nhân tạo, để hỗ trợ công tác lập pháp và tổ chức thi hành pháp luật hiệu quả hơn.

Với tinh thần đổi mới toàn diện, Hội thảo trở thành diễn đàn quan trọng để đội ngũ cán bộ làm công tác pháp chế, xây dựng pháp luật trên cả nước cùng chia sẻ kinh nghiệm, thảo luận các giải pháp thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của hệ thống pháp luật Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới./.