Sáng 28/8, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp phối hợp với Quỹ Hanns Seidel Foundation (Cộng hòa Liên bang Đức) tổ chức Hội thảo “Kinh nghiệm quốc tế về trách nhiệm pháp lý của các đối tượng liên quan tới trí tuệ nhân tạo”.
 |
| Bà Nguyễn Chi Lan, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp phát biểu khai mạc Hội thảo |
AI mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức
Phát biểu khai mạc Hội thảo, bà Nguyễn Chi Lan, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp cho biết, nhân loại đang chứng kiến những tác động sâu rộng và mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức, đặc biệt đối với các nhà hoạch định chính sách tại các quốc gia. Trong đó, sự bùng nổ của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ. Tại Việt Nam, AI đang được phát triển và ứng dụng trong nhiều ngành, lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội như bán lẻ, quảng cáo, tài chính, y tế, trợ lý ảo, các sản phẩm xử lý ảnh, camera nhận dạng, xe tự hành... Trước những tác động đó, việc nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật là cần thiết nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng, đáp ứng yêu cầu thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI vào cuộc sống, đồng thời bảo đảm con người và doanh nghiệp là trung tâm, tránh lạm dụng công nghệ và xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Theo bà Nguyễn Chi Lan, dù Việt Nam đã xây dựng khung pháp lý về AI, công nghệ này phát triển nhanh vẫn đặt ra nhiều vấn đề về an ninh, an toàn, quyền riêng tư, sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn ngành và trách nhiệm pháp lý. Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và thực thi hiệu quả khung pháp luật về AI có ý nghĩa thực tiễn thiết thực. Hội thảo là dịp để tham khảo kinh nghiệm của Liên minh châu Âu và Cộng hòa Liên bang Đức trong xây dựng, sửa đổi, bổ sung và thực thi các quy định pháp luật liên quan đến trách nhiệm pháp lý của các đối tượng liên quan đến AI, qua đó cung cấp thêm những thông tin, kinh nghiệm hữu ích phục vụ quá trình hoàn thiện và thực thi pháp luật về lĩnh vực này tại Việt Nam.
 |
| Ông Axel Neubert, Trưởng Đại diện HSF tại Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo |
Phát biểu tại Hội thảo, ông Axel Neubert, Trưởng đại diện Quỹ Hanns Seidel Foundation tại Việt Nam, đánh giá chủ đề của Hội thảo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách các cơ quan thu thập thông tin, tổ chức tri thức và đưa ra quyết định. Theo ông, đối với cơ quan, sự phát triển của công nghệ tạo ra vai trò kép, vừa phải ứng phó với những thay đổi công nghệ thông qua pháp luật và các quy tắc, vừa phải sử dụng các công cụ kỹ thuật số trong chính công việc của mình. Ông nhấn mạnh, các công cụ AI hỗ trợ con người nhưng tuyệt đối không được thay thế trách nhiệm của con người; đồng thời cho rằng việc chia sẻ kinh nghiệm của Việt Nam, Đức và Liên minh châu Âu tại Hội thảo sẽ góp phần làm rõ những cơ hội, thách thức trong quản trị AI.
Hoàn thiện khung pháp lý, lấy con người làm trung tâm
Tại Hội thảo, bà Lưu Hương Ly, Trưởng phòng Phòng Pháp luật dân sự, thương mại và khoa học công nghệ, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp cho biết, hiện trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam đã được quy định tại khá nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau. Trong đó, Luật Trí tuệ nhân tạo được Quốc hội ban hành năm 2025 giữ vị trí trung tâm, đưa ra những quy định mang tính nguyên tắc chung, nền tảng để quản lý AI tại Việt Nam. Bên cạnh đó, một số luật khác như Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Sở hữu trí tuệ, Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng có những quy định liên quan đến AI, điều chỉnh các vấn đề phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực. Luật Trí tuệ nhân tạo quy định về nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng hệ thống AI; quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân có liên quan và quản lý nhà nước đối với hoạt động AI tại Việt Nam.
 |
| TS. Lưu Hương Ly, Trưởng phòng Phòng Pháp luật dân sự, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp phát biểu tại Hội thảo |
Một trong những nguyên tắc quan trọng được Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 ghi nhận là lấy con người làm trung tâm, theo đó AI vì lợi ích của con người, không thay thế quyền và trách nhiệm của con người, đồng thời bảo đảm duy trì sự kiểm soát và khả năng can thiệp của con người đối với mọi quyết định và hành vi của hệ thống AI. Bà Lưu Hương Ly cũng cho biết, Việt Nam tiếp cận việc điều tiết AI theo hướng phân loại và quản lý dựa trên 03 mức độ rủi ro, gồm rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp. Mức độ rủi ro càng cao thì số lượng nghĩa vụ và trách nhiệm càng nhiều; đối với hệ thống AI rủi ro cao, các quy định về tiền kiểm được thực hiện chặt chẽ, trong khi với hệ thống rủi ro trung bình và rủi ro thấp, pháp luật thiên về hậu kiểm. Trên cơ sở đó, Luật Trí tuệ nhân tạo quy định các nghĩa vụ về quản lý rủi ro, quản trị dữ liệu, giám sát và can thiệp của con người, hồ sơ kỹ thuật, nhật ký hoạt động, minh bạch, xử lý sự cố và trách nhiệm giải trình tương ứng với từng mức độ rủi ro.
Phân định trách nhiệm khi AI gây thiệt hại
Từ góc nhìn kinh nghiệm của Đức và châu Âu, GS.TS. Eric Hilgendorf, Chủ nhiệm Bộ môn Luật Hình sự, Tư pháp hình sự, Lý luận pháp luật, Khoa học thông tin và máy tính, Đại học Wurzburg, CHLB Đức cho rằng, việc điều chỉnh AI là cần thiết nhằm kiểm soát các nguy cơ có thể gây thiệt hại cho con người và xã hội. Theo ông, trách nhiệm pháp lý đối với AI có thể được xem xét trên cả phương diện dân sự và hình sự; trong đó, trách nhiệm dân sự đặt ra câu hỏi về chủ thể phải bồi thường khi thiệt hại xảy ra, còn trách nhiệm hình sự tập trung vào việc xác định ai là người có lỗi và phải chịu trách nhiệm.
 |
| GS.TS. Eric Hilgendorf, Chủ nhiệm Bộ môn Luật Hình sự, Tư pháp hình sự, Lý luận pháp luật, Khoa học thông tin và máy tính, Đại học Wurzburg, CHLB Đức phát biểu tại Hội thảo |
GS.TS. Eric Hilgendorf đồng thời nhấn mạnh cần có cách tiếp cận điều chỉnh dựa trên mức độ rủi ro: công nghệ có rủi ro càng cao thì cần được quản lý chặt chẽ hơn, trong khi những công nghệ ít rủi ro có thể áp dụng quy định nhẹ hơn. Theo ông, việc xây dựng các quy định rõ ràng cũng giúp các nhà phát triển, nhà sản xuất công nghệ nhận thức được trách nhiệm của mình và thận trọng hơn trong quá trình phát triển, sử dụng AI.
Ở một góc độ khác, TS. Nguyễn Thị Phương Châm, Khoa Luật, Trường Đại học Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội tập trung phân tích trách nhiệm bồi thường thiệt hại do trí tuệ nhân tạo gây ra theo pháp luật Việt Nam. Theo bà, pháp luật hiện hành đã có cơ sở để xác định chủ thể có trách nhiệm bồi thường thiệt hại do AI gây ra, song Bộ luật Dân sự chưa định danh đầy đủ vai trò của các chủ thể trong vòng đời hệ thống AI, cũng như chưa có cơ chế chuyên biệt để giải quyết những vấn đề về quan hệ nhân quả, phân tán quyền kiểm soát và bất cân xứng thông tin trong hệ sinh thái AI.
 |
| TS. Nguyễn Thị Phương Châm, Khoa Luật Tư Trường Đại học Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu tại Hội thảo |
Từ đó, TS. Nguyễn Thị Phương Châm cho rằng Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 đã có bước tiến quan trọng khi định danh các chủ thể trong vòng đời AI, thiết lập các nghĩa vụ quản trị, tăng khả năng truy xuất thông tin và xác định chủ thể bồi thường ban đầu đối với hệ thống AI có rủi ro cao. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện việc phân bổ trách nhiệm cuối cùng giữa các chủ thể, xử lý sự bất định trong quan hệ nhân quả và xác định hậu quả dân sự của việc không bàn giao hoặc bảo toàn thông tin cần thiết để truy xuất trách nhiệm.
 |
| Các đại biểu chụp ảnh kỷ niệm tại Hội thảo |
Theo dõi chúng tôi trên:
