Hệ thống pháp luật - Thành tố trọng tâm trong hệ sinh thái thể chế phát triển

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú đề nghị Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý tiếp tục bổ sung, làm sâu sắc hơn nội dung đánh giá thực tiễn trên cơ sở tăng cường sự phối hợp, hỗ trợ của các bộ, ngành, bảo đảm các đánh giá được cập nhật đầy đủ và sát với thực tế

Chiều ngày 21/8, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú chủ trì cuộc họp với Tổ Biên tập, Tổ chuyên gia tư vấn nghiên cứu xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới” về sơ thảo Đề án. Tham dự cuộc họp có đại diện một số bộ, ngành, đơn vị thuộc Bộ Tư pháp cùng các chuyên gia, nhà khoa học.

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo trao đổi tại cuộc họp, Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý (Bộ Tư pháp) Nguyễn Văn Cương cho biết, ngoài phần mở đầu và các Phụ lục, Đề án được chia thành ba phần, gồm: (i) Phần thứ nhất “Những vấn đề chung về hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”; (ii) Phần thứ hai “Thực trạng hệ thống pháp luật và thực tiễn thực thi pháp luật Việt Nam”; (iii) Phần thứ ba “Bối cảnh, quan điểm, mục tiêu, giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.

Theo đó, hoàn thiện hệ thống pháp luật là hoàn thiện nội dung quy định pháp luật trong các lĩnh vực, nhóm lĩnh vực cụ thể, được tổ chức, sắp xếp theo cấu trúc phù hợp, cùng với việc hoàn thiện cơ chế xây dựng, thực thi pháp luật cùng các điều kiện bảo đảm, để chu trình điều chỉnh pháp luật được vận hành đồng bộ, thông suốt, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.

Đề án xác định hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam theo hướng bảo đảm bao quát được đầy đủ các lĩnh vực đời sống, dân chủ, công bằng, tinh gọn, thống nhất, đồng bộ, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận, bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế, được thực thi hiệu quả, nghiêm minh, nhất quán với chi phí tuân thủ thấp, nền tư pháp hiện đại, thúc đẩy kiến tạo phát triển, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới, trước mắt cho giai đoạn đến năm 2030 với tầm nhìn đến năm 2045, vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Ngoài ra, Đề án cũng đề xuất một số nhiệm vụ và giải pháp cụ thể phục vụ việc hoàn thiện hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên mới, trọng tâm tập trung vào nhóm giải pháp về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và đổi mới phương thức lãnh đạo đối với công tác xây dựng và thực thi pháp luật; nhiệm vụ và giải pháp hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong từng nhóm lĩnh vực; nhiệm vụ và giải pháp hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật; nhiệm vụ và giải pháp thực thi pháp luật; nhiệm vụ và giải pháp về các điều kiện bảo đảm.

Tại cuộc họp, đa số đại biểu đánh giá cao sự chuẩn bị nghiêm túc của cơ quan chủ trì soạn thảo. Bên cạnh đó, các đại biểu đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung của Đề án, đặc biệt là cách tiếp cận, phương pháp xây dựng và tổ chức thực hiện.

Theo các đại biểu, Đề án cần được xây dựng trên một tổng thể thống nhất, bảo đảm tính logic với các đề án, chủ trương và nội dung hiện có trong những lĩnh vực liên quan; đồng thời, cần xác định rõ vị trí, vai trò của Đề án theo hướng là một đề án mang tính tổng quan, có khả năng định hướng và dẫn dắt cho các chương trình, đề án chuyên ngành.

Bên cạnh đó, một số nội dung hiện nay còn mang tính tổng hợp và có sự giao thoa với các đề án đã và đang được triển khai, từ đánh giá thực trạng, xác định mục tiêu đến đề xuất giải pháp. Việc kế thừa các kết quả, nguồn dữ liệu và đề xuất từ các đề án hiện có là cần thiết, song Đề án cần có bước phát triển về chất, tránh trở thành sự cộng gộp cơ học các nội dung đã có. Đối với giai đoạn 2026 - 2030, Đề án nên tập trung xác lập tầm nhìn và định hướng lớn, hạn chế đi sâu vào những vấn đề quá cụ thể, bởi, nhiều vấn đề có thể phù hợp ở một giai đoạn nhất định nhưng chưa chắc còn là điểm nghẽn trong 05 năm tới.

Toàn cảnh cuộc họp

Về mục tiêu và giải pháp, có ý kiến đề nghị cần xác định rõ mục tiêu, có hoạch định cụ thể nhưng không nên đưa ra các giải pháp quá chi tiết. Giải pháp có thể phù hợp ở thời điểm hiện tại nhưng sẽ thay đổi khi điều kiện kinh tế - xã hội, công nghệ và yêu cầu quản lý thay đổi. Vì vậy, Chiến lược cần có tầm nhìn dài hạn hơn, trong đó các giải pháp được thiết kế theo hướng mở, có khả năng thích ứng với những biến động trong tương lai.

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú đề nghị Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý tiếp tục bổ sung, làm sâu sắc hơn nội dung đánh giá thực tiễn trên cơ sở tăng cường sự phối hợp, hỗ trợ của các bộ, ngành, bảo đảm các đánh giá được cập nhật đầy đủ và sát với thực tế.

Về các định hướng, nhiệm vụ, giải pháp, Viện cần tiếp tục hoàn thiện cả phương diện lý luận và nội dung. Đối với các định hướng mang tính lý luận, Thứ trưởng đề nghị tiếp tục nghiên cứu các tài liệu, kết quả của các Hội nghị; đồng thời tiếp thu những ý kiến có giá trị của các chuyên gia đã tham dự Hội nghị để xác định rõ các từ khóa, quan điểm lý luận làm nền tảng cho Đề án.

Thứ trưởng nhấn mạnh, các từ khóa về lý luận cần có tính mới, tính vượt trội so với những định hướng đã được xác lập tại các nghị quyết, kết luận trước đây, trong đó có Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới... Đây là yêu cầu quan trọng để bảo đảm Đề án không chỉ tổng hợp những quan điểm đã có mà còn phải đưa ra được những định hướng mới, có giá trị dẫn dắt trong giai đoạn phát triển tiếp theo.