Luật số 05/2026/QH16 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027, sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017[1] theo hướng tiếp tục kế thừa 06 nhóm người được hưởng trợ giúp pháp lý, sửa đổi một số nhóm và bổ sung mới 05 nhóm nhằm bảo đảm tốt hơn quyền được trợ giúp pháp lý của những người dễ bị tổn thương trong xã hội. Việc xác định diện người được trợ giúp pháp lý cũng dựa trên các chính sách xã hội cơ bản (giảm nghèo, ưu đãi người có công, chính sách dân tộc…), đồng thời phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước.
Kế thừa 06 nhóm người thuộc diện được trợ giúp pháp lý
Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 quy định về người được trợ giúp pháp lý, với 14 khoản quy định về 14 trường hợp. Trong đó, có 06 nhóm người được kế thừa hoàn toàn gồm: (i) Người có công với cách mạng; (ii) Người thuộc hộ nghèo; (iii) Trẻ em; (iv) Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; (v) Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên; (vi) Nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người và người dưới 18 tuổi đi cùng theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người[2].
Bỏ điều kiện “kép” đối với 04 nhóm người
Theo khoản 7 Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, những người là “cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ khi còn nhỏ”, “người nhiễm chất độc da cam”, “người khuyết tật” sẽ thuộc diện được trợ giúp pháp lý nếu họ đồng thời có khó khăn về tài chính.
Luật số 05/2026/QH16 đã sửa đổi điều khoản trên theo hướng đối với 03 nhóm người là “cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ”, “người nhiễm chất độc da cam”, “người khuyết tật” thuộc diện được trợ giúp pháp lý mà không phụ thuộc việc họ có khó khăn về tài chính hay không.
Bên cạnh đó, khoản 6 Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 quy định về trường hợp người được trợ giúp pháp lý là “người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo”. Tức là, đối với người thuộc hộ cận nghèo nếu không là trường hợp người bị buộc tội thì sẽ không được trợ giúp pháp lý.
Quy định trên đã được sửa đổi tại Luật số 05/2026/QH16. Theo đó, chỉ cần là người thuộc hộ cận nghèo thì sẽ thuộc diện được trợ giúp pháp lý (khoản 2 Điều 7 được sửa đổi), mà không yêu cầu thêm điều kiện nào khác.
Ngoài ra, đối với một số trường hợp thuộc khoản 7 Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, Luật số 05/2026/QH16 có sự sửa đổi theo hướng không quy định điều kiện có khó khăn về tài chính mà gắn hoàn cảnh tài chính cụ thể. Theo đó quy định: “Người được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng là người cao tuổi, người bị bạo lực trong vụ việc bạo lực gia đình, người nhiễm HIV”.
Bổ sung 05 nhóm người thuộc diện được trợ giúp pháp lý
Luật số 05/2026/QH16 đã bổ sung mới hoàn toàn tới 05 nhóm người thuộc diện được trợ giúp pháp lý, cụ thể gồm:
- Người dân tộc thiểu số rất ít người.
- Người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại.
- Người có khó khăn đột xuất do gặp thiên tai hoặc hỏa hoạn được trợ giúp pháp lý trong vụ việc liên quan trực tiếp đến khắc phục hậu quả xảy ra với họ bởi các sự kiện này.
- Cá nhân bị thiệt hại mà không thuê người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
- Người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định được trợ giúp pháp lý.
Việc bổ sung các nhóm đối tượng này làm rõ hơn phạm vi tiếp cận trợ giúp pháp lý trong những trường hợp có nhu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, đặc biệt trong một số tình huống liên quan đến tố tụng, thiên tai, hỏa hoạn và trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Bổ sung người được trợ giúp pháp lý khác theo quy định của pháp luật
Đặc biệt, Luật số 05/2026/QH16 bổ sung quy định mở “người được trợ giúp pháp lý khác theo quy định của pháp luật” nhằm tạo sự linh hoạt, bảo đảm khả năng bao quát các đối tượng được trợ giúp pháp lý phát sinh trong tương lai, phù hợp với yêu cầu thực tiễn trong từng giai đoạn.
Việc bổ sung các nhóm đối tượng mới và mở rộng một số nhóm theo hướng không phụ thuộc vào điều kiện tài chính đã góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận công lý, bảo đảm trợ giúp pháp lý kịp thời cho những trường hợp thực sự cần trợ giúp pháp lý trong thực tiễn. Qua đó, Luật Trợ giúp pháp lý tiếp tục khẳng định vai trò là công cụ pháp lý quan trọng bảo đảm công bằng xã hội, thực hiện quyền con người, quyền công dân, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
[1] Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 và Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024.
[2] Hai nhóm (v) và (vi) đã được bổ sung trước đó, từ khi có Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 và Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024.
(Ảnh: Internet)
Theo dõi chúng tôi trên:
