Nâng cao hiệu quả mô hình quản lý và tự quản về luật sư

Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) Đặng Kim Hoa cho biết, chủ trương xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới đặt ra yêu cầu cao đối với sự phát triển đội ngũ luật sư, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư

Tham dự Hội thảo có PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Hải, Cố vấn trưởng Dự án EU JULE II; bà Phạm Thùy Linh, chuyên gia tư vấn trong nước Dự án EU JULE II; TS. Luật sư Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam cùng đại diện lãnh đạo của các Sở Tư pháp, Phòng Bổ trợ tư pháp, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Ban Chủ nhiệm của một số Đoàn luật sư, Hội luật gia, sở, ngành, cơ sở đào tạo nghề, cơ sở nghiên cứu pháp luật và các cơ quan, tổ chức liên quan thuộc một số tỉnh, thành phố.

Chuyển dịch mô hình quản lý nhà nước và tự quản về luật sư đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế

Khai mạc Hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) Đặng Kim Hoa cho biết, chủ trương xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới đặt ra yêu cầu cao đối với sự phát triển đội ngũ luật sư, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư. Bên cạnh đó, trong bối cảnh nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, mô hình quản lý nhà nước và tự quản về luật sư cũng cần phải có những chuyển dịch phù hợp, hiệu quả.

Theo Phó Cục trưởng, Hội thảo là dịp để các đại biểu, chuyên gia tập trung trao đổi, làm rõ mô hình quản lý nhà nước và tự quản về luật sư theo ba định hướng:

Thứ nhất, đổi mới quản lý nhà nước theo hướng “kiến tạo để phát triển”. Quản lý nhà nước đối với tổ chức và hoạt động luật sư không chỉ dừng ở kiểm tra, giám sát hay cấp phép, mà cần thể hiện rõ vai trò kiến tạo thông qua hoàn thiện thể chế, xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi, minh bạch, bình đẳng, tạo điều kiện để nghề luật sư phát triển lành mạnh, chuyên nghiệp và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Quản lý nhà nước cần hướng tới hỗ trợ sự phát triển của nghề luật sư, không làm hạn chế hoặc cản trở tính chủ động trong hoạt động hành nghề; đồng thời góp phần xây dựng thị trường dịch vụ pháp lý ngày càng minh bạch, rõ nét.

Toàn cảnh Hội thảo

Thứ hai, nâng cao “trách nhiệm tự quản” của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư. Theo Phó Cục trưởng Đặng Kim Hoa, điều này thể hiện tính thực chất và cam kết cao về quản lý nhà nước và tự quản. Tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư không chỉ dừng lại ở việc đại diện, bảo vệ quyền lợi cho thành viên, mà phải chịu trách nhiệm trước Nhà nước và xã hội về việc giám sát đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm chất lượng dịch vụ pháp lý và xử lý nghiêm minh các vi phạm.

Thứ ba, đặc biệt chú trọng cơ chế tự quản tại chính các tổ chức hành nghề luật sư. Theo đó, các tổ chức hành nghề luật sư là những “tế bào” của thị trường dịch vụ pháp lý, giữ vai trò hạt nhân góp phần xây dựng thị trường dịch vụ pháp lý vững mạnh. Do đó, mỗi hãng luật, văn phòng luật cần thiết lập hệ thống quản trị nội bộ chặt chẽ, chủ động kiểm soát việc tuân thủ pháp luật và quy tắc đạo đức nghề nghiệp. Phó Cục trưởng Đặng Kim Hoa nhấn mạnh, nâng cao năng lực và trách nhiệm tự quản của các tổ chức hành nghề luật sư sẽ góp phần phòng ngừa vi phạm, qua đó bảo vệ uy tín, thương hiệu của nghề luật sư ở Việt Nam và củng cố niềm tin của đội ngũ luật sư với cộng đồng xã hội.

Bảo đảm vận hành hiệu quả mô hình kết hợp giữa quản lý nhà nước và chế độ tự quản của tổ chức hành nghề luật sư

Phát biểu tại Hội thảo, PGS. TS. Nguyễn Thị Thanh Hải, Cố vấn trưởng Dự án EU JULE II cho rằng, một đặc trưng quan trọng của mô hình quản lý luật sư là sự kết hợp giữa quản lý nhà nước với chế độ tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư. Theo đó, bên cạnh việc xác định Nhà nước là chủ thể quản lý, vấn đề quan trọng cần được làm rõ là phương thức thực hiện quản lý đối với hoạt động của luật sư.

PGS. TS. Nguyễn Thị Thanh Hải, Cố vấn trưởng Dự án EU JULE II cho rằng, một đặc trưng quan trọng của mô hình quản lý luật sư là sự kết hợp giữa quản lý nhà nước với chế độ tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư

Nhà nước giữ vai trò quản trị về thể chế, chính sách ở tầm vĩ mô; tổ chức nghề nghiệp thực hiện quản trị về chuẩn mực, đạo đức và hành vi ở cấp độ vi mô thông qua cơ chế trao quyền tự quản. Tự quản là biểu hiện cao của sự phát triển về ý thức pháp luật và đạo đức nghề nghiệp trong cộng đồng luật sư.

Bên cạnh đó, vị trí, vai trò của đội ngũ luật sư và các tổ chức luật sư đã được ghi nhận trong hệ thống pháp luật. Luật Luật sư hiện hành cũng như dự thảo Luật sửa đổi đều khẳng định nguyên tắc kết hợp giữa quản lý nhà nước với chế độ tự quản. Vì vậy, vấn đề đặt ra không phải là lựa chọn lại nguyên tắc mà là tìm giải pháp để nguyên tắc này được vận hành hiệu quả hơn trong thực tế.

Đánh giá về sự phát triển của nghề luật sư tại Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Thanh Hải nhận thấy, qua các hoạt động tham vấn trong khuôn khổ Dự án EU JULE II, nghề luật sư đã phát triển mạnh về quy mô và phạm vi trong hơn một thập kỷ. Tuy nhiên, nghề luật sư cũng đang đứng trước nhiều thách thức liên quan đến chất lượng, đạo đức, kỷ luật nghề nghiệp, sự phân bổ luật sư chưa đồng đều, khả năng tiếp cận dịch vụ pháp lý và chuyển đổi số.

PGS.TS Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, dù mô hình được hoàn thiện theo hướng nào, thước đo cuối cùng vẫn là quyền, lợi ích hợp pháp của người dân - những người sử dụng dịch vụ pháp lý. Theo đó, dịch vụ pháp lý cần bảo đảm chất lượng, dễ tiếp cận, trong đó có người nghèo và các nhóm yếu thế trong xã hội.

Trên cơ sở đó, Hội thảo trở thành diễn đàn trao đổi thẳng thắn, cởi mở, qua đó cùng đóng góp vào quá trình hoàn thiện mô hình quản lý nhà nước và tự quản trong tổ chức, hoạt động luật sư phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Các đại biểu trao đổi tại Hội thảo

Phát huy trách nhiệm tự quản của Đoàn Luật sư trong hoạt động luật sư

Trao đổi tại Hội thảo, một số đại biểu cho biết, quyền và trách nhiệm tự quản của Đoàn Luật sư được xác lập, cụ thể hóa trên ba nhóm căn cứ: (i) Pháp luật và các văn bản hướng dẫn thi hành; (ii) Các văn kiện của Liên đoàn Luật sư Việt Nam; (iii) Các văn bản nội bộ của Đoàn Luật sư. Từ đó, Đoàn Luật sư đại diện và nhân danh cộng đồng luật sư thành viên để tự tổ chức, quản lý, kiểm tra và giải quyết công việc thuộc thẩm quyền.

Hoạt động tự quản gồm quản lý thành viên và người tập sự; tổ chức bồi dưỡng; giám sát việc hành nghề, việc tuân thủ pháp luật và đạo đức nghề nghiệp; hòa giải, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý kỷ luật theo quy định. Cùng với đó, Đoàn Luật sư thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng là đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, hỗ trợ luật sư hành nghề, phản ánh nguyện vọng của thành viên, tham gia xây dựng pháp luật, thực hiện trách nhiệm xã hội và phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan.

Ngoài ra, có đại biểu nhận định, hiệu quả tự quản phải được đánh giá bằng kết quả thực hiện từng nhiệm vụ cụ thể, từ quản lý, bồi dưỡng, giữ gìn kỷ luật đến đại diện, bảo vệ, hỗ trợ luật sư và thực hiện trách nhiệm xã hội. Các quy định phải được tổ chức thực hiện và mang lại kết quả thiết thực cho thành viên và cộng đồng, không chỉ dừng ở văn bản, khẩu hiệu hoặc lời kêu gọi.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Liên quan đến quan hệ giữa Đoàn Luật sư với luật sư thành viên và tổ chức hành nghề, Đoàn Luật sư cần phối hợp thường xuyên với tổ chức hành nghề trong việc cung cấp thông tin, bồi dưỡng, giám sát đạo đức, giải quyết phản ánh, hỗ trợ luật sư và thực hiện trách nhiệm xã hội; định hướng, kết nối, điều phối, kiểm tra và giám sát theo thẩm quyền. Cơ chế phối hợp cần phát huy vai trò của tổ chức hành nghề nhưng không làm thay trách nhiệm cá nhân, không ảnh hưởng đến tính độc lập nghề nghiệp của luật sư và không thay thế thẩm quyền của Đoàn Luật sư.

Trong khuôn khổ Hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận các nội dung liên quan đến mô hình quản lý nhà nước và tự quản về tổ chức, hoạt động luật sư. Những ý kiến từ cơ quan quản lý, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và đội ngũ luật sư đang hành nghề đã cung cấp thêm cơ sở thực tiễn để Bộ Tư pháp tiếp tục nghiên cứu, đánh giá, hoàn thiện chính sách, pháp luật, hướng tới mô hình quản lý và tự quản phù hợp với yêu cầu phát triển nghề luật sư trong giai đoạn mới.