Ngày 18/6, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tham dự Hội nghị Cấp cao Kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga diễn ra từ ngày 17 - 18/6 tại thành phố Kazan, Liên bang Nga. Chuyến công tác tiếp tục khẳng định vai trò chủ động, tích cực và trách nhiệm của Việt Nam trong thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN với các đối tác quan trọng, đồng thời thể hiện sự tham gia sâu rộng của Việt Nam vào các vấn đề phát triển mới của khu vực và thế giới.

Tại Hội nghị, các nhà lãnh đạo ASEAN và Liên bang Nga đã thống nhất nhiều định hướng hợp tác trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu. Bên cạnh các lĩnh vực truyền thống, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), đổi mới sáng tạo và an ninh mạng được xác định là những động lực tăng trưởng mới của quan hệ ASEAN - Nga. Tuy nhiên, cùng với cơ hội phát triển, các lĩnh vực này cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới về hoàn thiện thể chế và pháp luật, đặc biệt trong quản trị dữ liệu, phát triển AI và bảo đảm an ninh mạng.

Kinh tế số trở thành động lực mới trong hợp tác ASEAN - Nga

Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ đối thoại ASEAN - Nga diễn ra tại Kazan đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ giữa hai bên. Nếu như trước đây các lĩnh vực hợp tác trọng tâm tập trung vào thương mại, đầu tư, năng lượng và giáo dục thì hiện nay kinh tế số đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới.

Theo nhiều tổ chức quốc tế, ASEAN là một trong những khu vực có tốc độ phát triển kinh tế số nhanh nhất thế giới. Trong khi đó, Nga sở hữu nhiều lợi thế về nghiên cứu khoa học, trí tuệ nhân tạo, công nghệ dữ liệu lớn và an ninh mạng. Sự kết hợp này được kỳ vọng sẽ mở ra nhiều cơ hội hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ là những thách thức pháp lý ngày càng phức tạp mà không quốc gia nào có thể giải quyết một cách riêng lẻ.

Dữ liệu xuyên biên giới và bài toán chủ quyền số

Trong nền kinh tế số, dữ liệu được ví như “nguồn tài nguyên mới”. Hoạt động thương mại điện tử, dịch vụ trực tuyến, tài chính số hay trí tuệ nhân tạo đều phụ thuộc vào việc thu thập, xử lý và khai thác dữ liệu.

Tuy nhiên, dữ liệu không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến quyền riêng tư của cá nhân, bí mật kinh doanh, an ninh quốc gia và chủ quyền số của mỗi quốc gia. Đối với hợp tác ASEAN - Nga, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để thúc đẩy dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới nhưng vẫn bảo đảm an toàn thông tin và quyền kiểm soát dữ liệu của từng quốc gia.

Đây là vấn đề đang được nhiều nước trên thế giới quan tâm khi xây dựng các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, lưu trữ dữ liệu và chia sẻ dữ liệu quốc tế. Nếu thiếu các nguyên tắc pháp lý thống nhất, sự khác biệt trong chính sách quản lý dữ liệu có thể trở thành rào cản đối với hoạt động đầu tư và kinh doanh xuyên biên giới.

Trí tuệ nhân tạo và khoảng trống pháp lý mới

AI đang trở thành một trong những công nghệ có ảnh hưởng sâu rộng nhất đến đời sống kinh tế - xã hội. Từ quản trị doanh nghiệp, chăm sóc sức khỏe, giáo dục đến tài chính và hành chính công, AI đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ về phương thức sản xuất và quản lý.

Tuy nhiên, cùng với những lợi ích to lớn là hàng loạt vấn đề pháp lý chưa có lời giải đầy đủ.

Ai sẽ chịu trách nhiệm khi hệ thống AI đưa ra quyết định sai gây thiệt hại cho người sử dụng? Quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm do AI tạo ra sẽ được xác định như thế nào? Làm thế nào để kiểm soát các rủi ro về phân biệt đối xử, thao túng thông tin hoặc xâm phạm quyền riêng tư do AI gây ra?

Đây đều là những câu hỏi đang được nhiều quốc gia nghiên cứu để xây dựng các quy định pháp luật phù hợp. Trong tương lai, hợp tác ASEAN - Nga không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ công nghệ AI mà còn cần hướng tới việc xây dựng các nguyên tắc chung về quản trị và sử dụng AI có trách nhiệm.

An ninh mạng - điều kiện bảo đảm cho phát triển kinh tế số

Kinh tế số càng phát triển thì nguy cơ mất an toàn thông tin và tấn công mạng càng gia tăng. Những năm gần đây, các vụ rò rỉ dữ liệu, tấn công hệ thống thông tin quan trọng hay lừa đảo trên không gian mạng diễn ra với quy mô ngày càng lớn.

Trong bối cảnh đó, an ninh mạng không còn là vấn đề kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành yêu cầu pháp lý và chính sách quan trọng đối với mọi quốc gia.

ASEAN và Nga đều đang thúc đẩy các chương trình chuyển đổi số quốc gia, do đó nhu cầu hợp tác trong lĩnh vực bảo đảm an ninh mạng, chia sẻ kinh nghiệm quản lý và xây dựng cơ chế ứng phó với các nguy cơ trên không gian mạng ngày càng trở nên cấp thiết.

Việc hình thành các tiêu chuẩn chung về bảo mật dữ liệu, xác thực điện tử và phòng chống tội phạm mạng sẽ góp phần tạo dựng môi trường số an toàn hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Hoàn thiện pháp luật để khai thác hiệu quả tiềm năng hợp tác

Sự phát triển của công nghệ luôn nhanh hơn quá trình xây dựng pháp luật. Đây là thách thức chung không chỉ đối với ASEAN và Nga mà còn đối với nhiều quốc gia trên thế giới.

Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện khung pháp lý về dữ liệu, AI, giao dịch điện tử, bảo vệ người tiêu dùng trên môi trường số và an ninh mạng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc tạo lập niềm tin và thúc đẩy hợp tác.

Sau 35 năm đối thoại, ASEAN và Nga đang có cơ hội mở rộng hợp tác sang những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn. Tuy nhiên, để các cơ hội đó được hiện thực hóa, bên cạnh nguồn lực công nghệ và tài chính, việc xây dựng các quy tắc pháp lý minh bạch, ổn định và phù hợp với thực tiễn phát triển của nền kinh tế số sẽ là yếu tố mang tính quyết định.

Trong kỷ nguyên số, dữ liệu, AI và công nghệ có thể tạo ra động lực tăng trưởng mới, nhưng chính pháp luật và thể chế mới là nền tảng bảo đảm cho sự phát triển đó diễn ra an toàn, bền vững và mang lại lợi ích cho mọi chủ thể tham gia.