Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 (Luật năm 2025) gồm 06 chương với 38 điều quy định toàn diện về tiết kiệm, chống lãng phí trong các lĩnh vực quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; tổ chức bộ máy và quản lý, sử dụng lao động trong khu vực nhà nước; quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên, năng lượng; hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân.

Bổ sung đối tượng áp dụng theo hướng cụ thể, mở rộng hơn

Điều 2 Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013 (Luật năm 2013) quy định đối tượng áp dụng gồm: (i) Cơ quan, tổ chức quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, vốn nhà nước, tài sản nhà nước, lao động, thời gian lao động trong khu vực nhà nước; (ii) Cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên; (iii) Tổ chức, hộ gia đình và cá nhân khác.

Kế thừa các quy định của Luật năm 2013, Luật năm 2025 đã mở rộng và xác định cụ thể hơn phạm vi đối tượng áp dụng, bao gồm: (i) Tổ chức chính trị, cơ quan nhà nước; (ii) Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; (iii) Đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân; (iv) Đơn vị sự nghiệp công lập; (v) Doanh nghiệp nhà nước; (viii) Cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong khu vực nhà nước; (ix) Doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân khác có liên quan đến công tác tiết kiệm, chống lãng phí.

Việc quy định rõ từng nhóm đối tượng góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo cơ sở pháp lý thống nhất để xác định quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của từng chủ thể trong công tác tiết kiệm, chống lãng phí. Qua đó, góp phần nâng cao tính thống nhất, đồng bộ trong áp dụng pháp luật, tăng cường trách nhiệm giải trình và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát cũng như xử lý các hành vi vi phạm về tiết kiệm, chống lãng phí.

Nhận diện đầy đủ các hành vi gây lãng phí trong từng lĩnh vực

Một điểm mới quan trọng của Luật năm 2025 là Điều 4 đã quy định cụ thể các hành vi gây lãng phí trong từng lĩnh vực, cụ thể: (i) Hành vi gây lãng phí liên quan đến xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí; (ii) Hành vi vi phạm trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí; (iii) Hành vi gây lãng phí trong quản lý, sử dụng tài chính công; (iv) Hành vi gây lãng phí trong quản lý, sử dụng vốn đầu tư công; đầu tư xây dựng, mua sắm, thuê, quản lý, sử dụng tài sản công; (v) Hành vi gây lãng phí trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên, năng lượng; (vi) Hành vi gây lãng phí trong quản lý, sử dụng vốn nhà nước trong các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (sau đây gọi là dự án PPP); quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp; (vii) Các hành vi gây lãng phí khác theo quy định của Chính phủ.

So với Luật năm 2013, Luật năm 2025 đã bổ sung quy định cụ thể các hành vi gây lãng phí trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí nhằm thể chế hóa Hướng dẫn số 63-HD/BCĐTW ngày 28/4/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Việc nhận diện rõ hành vi gây lãng phí không chỉ tạo cơ sở pháp lý cho công tác phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm mà còn thể hiện rõ quyết tâm của Đảng, Nhà nước về việc xử lý triệt để các hành vi gây lãng phí đang tạo rào cản phát triển kinh tế - xã hội và làm giảm hiệu quả sử dụng các nguồn lực của đất nước.

Quy định cụ thể các hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí

Theo đó, Luật năm 2025 quy định 10 nhóm hành vi vi phạm (Điều 5), gồm: (i) Vi phạm về thời hạn ban hành, nội dung của Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí; (ii) Vi phạm trong thực hiện các nhiệm vụ, chỉ tiêu, yêu cầu, giải pháp tiết kiệm, chống lãng phí đã ban hành; (iii) Vi phạm về thời hạn, nội dung báo cáo kết quả công tác tiết kiệm, chống lãng phí; (iv) Vi phạm về cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí; (v) Vi phạm về thời hạn, nội dung và hình thức công khai về tiết kiệm, chống lãng phí; (vi) Vi phạm trong việc lấy ý kiến cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trước khi quyết định đối với các biện pháp tiết kiệm, chống lãng phí tại cơ quan, tổ chức, đơn vị; (vii) Cản trở hoặc thiếu trách nhiệm trong thanh tra, kiểm tra, kiểm toán tiết kiệm, chống lãng phí của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền; (viii) Cản trở hoặc thiếu trách nhiệm trong xác minh, xử lý, giải quyết, tổ chức thi hành quyết định giải quyết khiếu nại, tố cáo về tiết kiệm, chống lãng phí; (ix) Vi phạm trong bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí và người thân theo quy định của pháp luật; (x) Vi phạm khác trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí theo quy định của Chính phủ.

Quy định này đã xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc triển khai các biện pháp phòng, chống lãng phí và tạo cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi thiếu trách nhiệm, buông lỏng quản lý. Đây cũng là điểm mới khắc phục được hạn chế của Luật năm 2013 chưa đề cập đến hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện.

Người đấu tranh chống lãng phí được bảo vệ toàn diện hơn

Điều 8 Luật năm 2025 quy định, người đấu tranh chống lãng phí có quyền được biết về các biện pháp bảo vệ, quyền và nghĩa vụ khi được áp dụng biện pháp bảo vệ; được áp dụng các biện pháp bảo vệ kịp thời, bảo đảm an toàn, được bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của mình và người thân theo quy định của pháp luật. Người đấu tranh chống lãng phí còn được đề nghị thay đổi, bổ sung, chấm dứt việc áp dụng biện pháp bảo vệ hoặc từ chối áp dụng biện pháp bảo vệ; được bồi thường theo quy định của pháp luật khi cơ quan có thẩm quyền không áp dụng biện pháp bảo vệ hoặc áp dụng không kịp thời gây thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, tài sản, tinh thần của người đấu tranh chống lãng phí hoặc người thân.

Đây là điểm mới nổi bật của Luật năm 2025, thể hiện quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc khuyến khích, bảo vệ những cá nhân dũng cảm phát hiện, tố giác các hành vi gây lãng phí, qua đó tạo môi trường thuận lợi để huy động sự tham gia của toàn xã hội trong công tác phòng, chống lãng phí.

“Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí” - lan tỏa văn hóa tiết kiệm trong toàn xã hội

Không chỉ tập trung vào các biện pháp quản lý nhà nước, Luật năm 2025 còn đặc biệt chú trọng đến việc giáo dục và xây dựng lối sống tiết kiệm. Một điểm nhấn đáng chú ý là quy định ngày 31/5 hằng năm là “Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí”. Đây là dấu mốc gắn với bài viết “Thế nào là Kiệm” của Chủ tịch Hồ Chí Minh được đăng trên Báo Cứu Quốc (ngày 31/5/1949), nhằm tiếp tục lan toả tư tưởng của Người về tiết kiệm, chống lãng phí, góp phần xây dựng văn hoá tiết kiệm trong toàn xã hội.

Đồng thời, Luật năm 2025 dành 01 điều quy định về xây dựng và lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí (Điều 10). Theo đó, các cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp trong khu vực nhà nước có trách nhiệm xây dựng, lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí; Nhà nước có biện pháp lồng ghép nội dung giáo dục về tiết kiệm, chống lãng phí trong hệ thống giáo dục quốc dân; khuyến khích đưa nội dung tiết kiệm, chống lãng phí vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư; cơ quan báo chí có trách nhiệm kịp thời phản ánh, tuyên truyền chủ trương, chính sách pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí; nêu gương người tốt, việc tốt trong tiết kiệm, chống lãng phí; phát hiện, đấu tranh hành vi gây lãng phí, hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí theo quy định pháp luật về báo chí; tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân được khuyến khích thực hiện các quy định của Luật để xây dựng, lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí.

Với nhiều quy định mới mang tính toàn diện, cụ thể và đồng bộ hơn, Luật năm 2025 tạo hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch cho công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Việc triển khai hiệu quả Luật sẽ góp phần phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi gây lãng phí, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng các nguồn lực của đất nước, đồng thời từng bước hình thành và lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trở thành nét đẹp trong đời sống xã hội toàn dân, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững./.