Phát huy truyền thống, đổi mới tư duy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thi hành án dân sự góp phần xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Lãnh đạo Chính phủ, Bộ Tư pháp, Bộ Khoa học và Công nghệ, Cục Quản lý THADS và các đơn vị liên quan bấm nút chính thức khai trương Nền tảng số THADS

1. Khái quát truyền thống 80 năm xây dựng và phát triển của Hệ thống Thi hành án dân sự

Công tác THADS ở Việt Nam được hình thành và phát triển gắn liền với quá trình xây dựng Nhà nước cách mạng từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay. Ngay từ những năm đầu thành lập Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Đảng và Nhà nước đã quan tâm xây dựng cơ chế bảo đảm thi hành các bản án, quyết định của cơ quan xét xử nhằm bảo vệ trật tự pháp luật và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Trong giai đoạn đầu, nhiệm vụ thi hành án được thực hiện thông qua các thiết chế tư pháp ở cơ sở, sau đó, được giao cho hệ thống Tòa án nhân dân tổ chức thực hiện[1]. Mô hình này được duy trì trong nhiều thập kỷ và góp phần quan trọng bảo đảm hiệu lực các bản án, quyết định của Tòa án trong điều kiện chiến tranh, khôi phục kinh tế và xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa.

Bước ngoặt quan trọng của công tác THADS được đánh dấu bằng việc chuyển giao nhiệm vụ quản lý và tổ chức THADS từ Tòa án nhân dân sang các cơ quan thuộc Chính phủ từ tháng 7 năm 1993[2]. Đây là chủ trương có ý nghĩa chiến lược, tạo cơ sở chuyên môn hóa hoạt động THADS, từng bước hình thành Hệ thống cơ quan THADS chuyên trách, thống nhất trong phạm vi cả nước[3].

Có thể khái quát quá trình phát triển của Hệ thống THADS từ năm 1993 đến nay qua bốn giai đoạn cơ bản sau:

Thứ nhất, giai đoạn 1993 - 2003: Hình thành Hệ thống cơ quan THADS chuyên trách. Sau khi được chuyển giao từ Tòa án nhân dân sang Chính phủ, hệ thống cơ quan THADS từng bước được hình thành với các Phòng Thi hành án thuộc Sở Tư pháp và các Đội Thi hành án thuộc Phòng Tư pháp. Mặc dù, điều kiện về tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ và cơ sở vật chất còn nhiều khó khăn, song, đây là giai đoạn đặt nền móng cho việc xây dựng Hệ thống THADS chuyên trách, độc lập tương đối với hoạt động xét xử.

Trong giai đoạn này, Hệ thống THADS tập trung kiện toàn tổ chức, đào tạo đội ngũ Chấp hành viên, giải quyết khối lượng lớn các vụ việc tồn đọng được bàn giao từ Tòa án nhân dân và từng bước nâng cao hiệu quả thi hành án. Kết quả hoạt động THADS có chuyển biến tích cực qua từng năm, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hoạt động tư pháp.

Thứ hai, giai đoạn 2004 - 2008: Củng cố cơ sở pháp lý và nâng cao vị thế của Hệ thống THADS. Việc ban hành Pháp lệnh THADS năm 2004 tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho đổi mới tổ chức và hoạt động THADS[4]. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành các quy định về cơ quan quản lý THADS, cơ quan THADS và đội ngũ cán bộ làm công tác THADS, qua đó, từng bước nâng cao vị thế pháp lý của Hệ thống THADS trong bộ máy nhà nước[5].

Trong giai đoạn này, tổ chức bộ máy và đội ngũ Chấp hành viên tiếp tục được kiện toàn; chất lượng chuyên môn, nghiệp vụ được nâng cao; hiệu quả thi hành án tiếp tục có những chuyển biến tích cực, tạo tiền đề cho xây dựng mô hình quản lý tập trung, thống nhất trong giai đoạn tiếp theo.

Thứ ba, giai đoạn 2009 - 2025: Phát triển toàn diện theo mô hình quản lý tập trung, thống nhất. Luật THADS năm 2008 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật THADS năm 2014 được ban hành đánh dấu bước phát triển mới của Hệ thống THADS. Theo đó, Hệ thống THADS được tổ chức theo nguyên tắc quản lý tập trung, thống nhất theo ngành dọc từ trung ương đến địa phương; cơ quan quản lý THADS ở trung ương được kiện toàn, hệ thống Cục THADS cấp tỉnh và Chi cục THADS cấp huyện được tổ chức đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Đây cũng là giai đoạn hệ thống pháp luật về THADS từng bước được hoàn thiện theo yêu cầu cải cách tư pháp, cải cách hành chính và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam[6]. Các quy định về trình tự, thủ tục thi hành án ngày càng chặt chẽ, minh bạch, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người được thi hành án, người phải thi hành án và các chủ thể khác có liên quan.

Kết quả công tác THADS trong giai đoạn này cơ bản đạt và vượt các chỉ tiêu được Quốc hội giao; tỷ lệ thi hành án xong về việc và tiền không ngừng được nâng lên, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ quyền sở hữu, quyền tài sản, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và hiệu lực thực tế của hoạt động xét xử.

Đặc biệt, từ khi Luật Tố tụng hành chính năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2025 có hiệu lực, công tác theo dõi và thi hành án hành chính đã có nhiều chuyển biến tích cực; tỷ lệ thi hành xong các bản án, quyết định hành chính của Tòa án từng bước được nâng cao, góp phần tăng cường trách nhiệm của cơ quan hành chính nhà nước và người có thẩm quyền trong chấp hành bản án, quyết định của Tòa án.

Thứ tư, từ ngày 01/7/2025 đến nay: Kiện toàn tổ chức theo yêu cầu đổi mới bộ máy nhà nước. Thực hiện chủ trương của Đảng về tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy tinh, gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, Hệ thống THADS tiếp tục được tổ chức lại theo mô hình mới phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Theo đó, cơ quan quản lý THADS ở trung ương được kiện toàn theo hướng tinh, gọn, chuyên sâu; hệ thống cơ quan THADS địa phương được sắp xếp phù hợp với mô hình chính quyền địa phương và yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số.

Đồng thời, Luật THADS năm 2025 được ban hành tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý cho việc xây dựng Hệ thống THADS thống nhất, hiện đại, chuyên nghiệp, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; tăng cường ứng dụng công nghệ số, nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành án và đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.

Nhìn lại chặng đường 80 năm xây dựng và phát triển, Hệ thống THADS đã không ngừng trưởng thành cả về thể chế, tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ, công chức. Từ một hoạt động mang tính hỗ trợ tư pháp, THADS đã trở thành một thiết chế quan trọng trong cơ chế bảo đảm thực thi pháp luật, giữ vai trò trực tiếp bảo đảm hiệu lực thực tế của các bản án, quyết định của Tòa án, góp phần bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

2. Vai trò của công tác thi hành án dân sự trong xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, tôn trọng và bảo vệ công lý, lẽ phải, lẽ công bằng; đồng thời, bảo đảm quyền lực nhà nước được thực hiện và kiểm soát trên cơ sở pháp luật. Trong Nhà nước pháp quyền, pháp luật không chỉ được ban hành đầy đủ, đồng bộ mà quan trọng hơn phải được thực thi nghiêm minh, thống nhất và hiệu quả trên thực tế.

Ở góc độ đó, THADS giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong cơ chế bảo đảm thực thi pháp luật, bảo đảm các phán quyết của Tòa án được hiện thực hóa trong đời sống xã hội. Vì vậy, hiệu quả của công tác THADS không chỉ phản ánh hiệu lực của các bản án, quyết định của Tòa án, mà còn phản ánh mức độ hiện thực hóa các giá trị của Nhà nước pháp quyền.

2.1. Công tác thi hành án dân sự góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và hiệu quả của hệ thống tư pháp

Bản án, quyết định của Tòa án thể hiện quyền lực tư pháp của Nhà nước. Quyền lực đó chỉ thực sự được khẳng định khi các phán quyết đã có hiệu lực pháp luật được tổ chức thi hành đầy đủ, kịp thời và hiệu quả. Nếu bản án được tuyên nhưng không được thi hành hoặc thi hành không triệt để thì công lý mới chỉ dừng ở ghi nhận trên phương diện pháp lý mà chưa được hiện thực hóa trên thực tế. Chính vì vậy, THADS được xem là khâu cuối cùng của quá trình bảo vệ công lý, là mắt xích bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và hiệu lực thực tế của hoạt động tư pháp.

Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, yêu cầu thượng tôn pháp luật đòi hỏi mọi bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật phải được tôn trọng và nghiêm chỉnh chấp hành. Thông qua hoạt động THADS, các quyền và nghĩa vụ được xác định trong bản án, quyết định của Tòa án được bảo đảm thực hiện trên thực tế; quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân được khôi phục hoặc bảo vệ; các hành vi vi phạm pháp luật phải gánh chịu hậu quả pháp lý tương ứng.

THADS đồng thời phản ánh và kiểm chứng chất lượng của toàn bộ quá trình tố tụng. Hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau trong bảo vệ công lý và bảo đảm pháp luật được thực thi trên thực tế. Vì thế, hiệu quả thi hành án phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng của hoạt động điều tra, thu thập chứng cứ, áp dụng các biện pháp ngăn chặn, kê biên, phong tỏa tài sản hoặc chất lượng của bản án, quyết định được tuyên. Một bản án rõ ràng, khách quan, có tính khả thi cao sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức thi hành; ngược lại, những phán quyết thiếu cụ thể hoặc khó thực hiện trên thực tế thường làm phát sinh khó khăn, kéo dài quá trình thi hành án.

Thông qua thực tiễn tổ chức thi hành án, nhiều bất cập, khoảng trống hoặc sự thiếu thống nhất giữa các quy định pháp luật được phát hiện, từ đó, tạo cơ sở thực tiễn cho nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Vì vậy, THADS không chỉ là hoạt động tổ chức thi hành các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, mà còn góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị nhà nước và củng cố niềm tin của xã hội đối với công lý và pháp luật.

2.2. Công tác thi hành án dân sự góp phần bảo đảm quyền sở hữu, quyền tài sản và thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quyền sở hữu, quyền tài sản và quyền tự do kinh doanh là những quyền cơ bản được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ[7]. Tuy nhiên, giá trị thực tế của các quyền này không chỉ phụ thuộc vào việc được pháp luật ghi nhận, mà còn phụ thuộc vào khả năng được bảo vệ và thực thi trên thực tế khi bị xâm phạm. Trong bối cảnh đó, công tác THADS giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo đảm hiệu lực thực tế của các quyền tài sản và các quan hệ dân sự, kinh doanh, thương mại.

Thông qua việc tổ chức thi hành các bản án, quyết định của Tòa án liên quan đến nghĩa vụ thanh toán, bồi thường thiệt hại, xử lý tài sản bảo đảm, thực hiện hợp đồng, thu hồi tài sản hoặc các nghĩa vụ tài sản khác, THADS góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể, bảo đảm sự an toàn pháp lý của các giao dịch dân sự và thương mại, qua đó, giúp các chủ thể tin rằng, các quyền và lợi ích hợp pháp của mình sẽ được Nhà nước bảo vệ khi phát sinh tranh chấp, từ đó, khuyến khích đầu tư, sản xuất, kinh doanh và tham gia các giao dịch kinh tế.

Đồng thời, việc thi hành dứt điểm các nghĩa vụ tài sản, xử lý kịp thời các tài sản tranh chấp, thu hồi hiệu quả các khoản nợ và tài sản bị thất thoát không chỉ bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan, mà còn góp phần đưa các nguồn lực đang bị “đóng băng” trở lại phục vụ phát triển kinh tế. Bên cạnh đó, công tác THADS còn góp phần quan trọng trong việc thu hồi tài sản cho Nhà nước trong các vụ án tham nhũng, kinh tế; bảo đảm hiệu quả thực thi các chính sách tài chính, tín dụng và xử lý nợ; qua đó, góp phần bảo vệ lợi ích công, tăng cường kỷ luật tài chính và phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, sự an toàn và ổn định của các quan hệ dân sự, kinh doanh, thương mại phụ thuộc rất lớn vào khả năng bảo vệ và thực thi các quyền tài sản đã được pháp luật ghi nhận. Một cơ chế thi hành án hiệu quả giúp củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư vào khả năng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình; qua đó, góp phần giảm thiểu rủi ro pháp lý, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế[8]. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu, rộng, kết quả thi hành án là một trong những yếu tố phản ánh mức độ an toàn, minh bạch và khả năng thực thi pháp luật của môi trường đầu tư quốc gia.

2.3. Công tác thi hành án dân sự góp phần bảo vệ quyền con người, quyền công dân

Bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân là một trong những đặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong đó, việc bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp không chỉ dừng ở sự ghi nhận trong Hiến pháp và pháp luật, mà còn phải được hiện thực hóa bằng các cơ chế pháp lý hữu hiệu[9]. Với ý nghĩa đó, công tác THADS có vai trò trực tiếp bảo đảm các quyền đã được xác lập thông qua các bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật.

Một bản án, quyết định của Tòa án chỉ thực sự mang lại công lý khi những quyền và lợi ích hợp pháp được xác định trong bản án đó được bảo đảm thực hiện trên thực tế. Vì vậy, THADS không chỉ là giai đoạn cuối cùng của quá trình tố tụng, mà còn là khâu hoàn tất quá trình bảo vệ quyền con người, quyền công dân thông qua cơ chế tư pháp.

Hoạt động THADS tác động trực tiếp đến nhiều quyền cơ bản của con người và công dân như quyền sở hữu, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, quyền có nơi ở hợp pháp, quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín và các quyền, lợi ích hợp pháp khác được Hiến pháp ghi nhận. Thông qua tổ chức thi hành các bản án, quyết định của Tòa án, Nhà nước bảo đảm cho các quyền bị xâm phạm được khôi phục, các thiệt hại được bồi thường và các nghĩa vụ pháp lý được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật.

Đồng thời, THADS cũng là lĩnh vực có khả năng tác động trực tiếp đến thực hiện một số quyền của cá nhân khi áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án. Do đó, việc xây dựng và thực thi pháp luật THADS phải luôn bảo đảm nguyên tắc tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân; mọi biện pháp hạn chế quyền chỉ được thực hiện theo quy định của pháp luật, trong phạm vi cần thiết và nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân khác. Việc tổ chức thi hành nghiêm các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật là cơ chế bảo đảm sự hài hòa giữa quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, giữa lợi ích cá nhân với lợi ích của Nhà nước và xã hội, qua đó, góp phần củng cố nền tảng pháp quyền và công bằng xã hội.

2.4. Công tác thi hành án dân sự góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia và thực thi quyền lực nhà nước

Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hiệu lực của quyền lực nhà nước không chỉ được thể hiện thông qua việc ban hành các quyết định quản lý hay các bản án, quyết định của Tòa án, mà còn được phản ánh ở khả năng bảo đảm các quyết định đó được thực thi trên thực tế. Bản án, quyết định của Tòa án thể hiện quyền lực tư pháp nhân danh Nhà nước. Nếu các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật không được thi hành hoặc thi hành không đầy đủ thì hiệu lực của quyền lực nhà nước bị suy giảm, đồng thời, ảnh hưởng đến tính nghiêm minh của pháp luật và niềm tin của xã hội đối với các thiết chế công quyền. Vì vậy, hiệu quả của công tác THADS là một trong những chỉ báo quan trọng phản ánh chất lượng quản trị quốc gia và hiệu quả thực thi pháp luật.

Thông qua hoạt động THADS, các nghĩa vụ pháp lý được xác lập bởi cơ quan có thẩm quyền được bảo đảm thực hiện; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong tuân thủ pháp luật được tăng cường; kỷ cương, trật tự pháp luật được củng cố. Đồng thời, thực tiễn thi hành án còn cung cấp những dữ liệu và thông tin quan trọng để cơ quan nhà nước đánh giá tính khả thi của chính sách, phát hiện những bất cập của hệ thống pháp luật và hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước.

Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, hiệu quả của công tác THADS còn gắn liền với yêu cầu cải cách tư pháp, cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Do đó, nâng cao hiệu quả THADS không chỉ là yêu cầu nội tại của hoạt động tư pháp, mà còn là bộ phận quan trọng trong quá trình nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia theo đúng yêu cầu của Đảng và Nhà nước.

2.5. Công tác thi hành án dân sự góp phần giữ vững ổn định xã hội và củng cố niềm tin của Nhân dân vào công lý, pháp luật và Nhà nước pháp quyền

Một trong những mục tiêu quan trọng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là duy trì trật tự, ổn định xã hội trên cơ sở công lý, pháp luật và sự đồng thuận xã hội. Trong bối cảnh đó, công tác THADS có vai trò quan trọng giải quyết dứt điểm các mâu thuẫn, tranh chấp đã được cơ quan có thẩm quyền xem xét và phán quyết, qua đó, góp phần hạn chế các xung đột kéo dài, giảm thiểu khiếu nại, tố cáo phát sinh và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.

Hiệu quả của công tác THADS còn tác động trực tiếp đến nhận thức, niềm tin của người dân vào công lý và pháp luật. Khi quyền, lợi ích hợp pháp được bảo vệ thông qua cơ chế thi hành án công bằng, khách quan, minh bạch, hiệu quả, niềm tin vào pháp luật, Tòa án và Nhà nước được củng cố; ngược lại, việc chậm thi hành hoặc không thi hành được bản án sẽ ảnh hưởng đến niềm tin của xã hội đối với công lý và tính nghiêm minh của pháp luật.

Vì vậy, việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả THADS góp phần củng cố đồng thuận xã hội, tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và hệ thống tư pháp, từ đó, tạo nền tảng xã hội vững chắc cho sự phát triển nhanh, mạnh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

3. Yêu cầu đặt ra đối với công tác thi hành án dân sự trong kỷ nguyên phát triển mới

3.1. Tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự theo yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Trong giai đoạn phát triển mới, công tác THADS tiếp tục đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện về thể chế, tổ chức bộ máy, phương thức quản trị và chất lượng thực thi công vụ, nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Mục tiêu không chỉ là nâng cao hiệu quả thi hành án về việc và tiền, mà quan trọng hơn là xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật bảo đảm thượng tôn Hiến pháp, pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với công lý.

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế THADS theo hướng đồng bộ, thống nhất và liên thông với các lĩnh vực pháp luật có liên quan như dân sự, tố tụng dân sự, hành chính, phá sản, đất đai, đầu tư, tín dụng - ngân hàng và đăng ký, xử lý tài sản. Trọng tâm là khắc phục tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các quy định pháp luật, bảo đảm tính khả thi và hiệu lực thực tế của bản án, quyết định; đồng thời, coi hiệu quả thi hành trên thực tiễn là thước đo quan trọng của chất lượng thể chế.

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện tổ chức Hệ thống THADS theo hướng tinh, gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, bảo đảm thống nhất trong quản lý và vận hành theo ngành dọc, đồng thời, phù hợp yêu cầu phân công, phân cấp hợp lý trong tổ chức thực thi quyền lực nhà nước. Trọng tâm là bảo đảm vận hành thông suốt, nâng cao hiệu lực chỉ đạo, điều hành và trách nhiệm giải trình trong toàn hệ thống.

Thứ ba, đổi mới hoạt động THADS theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Hoạt động thi hành án không chỉ yêu cầu đúng pháp luật, mà còn phải bảo đảm công khai, minh bạch, thuận tiện và giảm chi phí tuân thủ. Hiệu quả hoạt động cần được đánh giá toàn diện trên cả kết quả thực thi và mức độ bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Thứ tư, nghiên cứu mở rộng hợp lý xã hội hóa và hoàn thiện cơ chế huy động nguồn lực xã hội tham gia hỗ trợ hoạt động THADS theo đúng định hướng và phù hợp với chủ trương xã hội hóa dịch vụ công trong lĩnh vực tư pháp... nhằm giảm tải áp lực công việc cho cơ quan THADS, nâng cao tính chuyên nghiệp, hiệu quả thực thi. Việc phát huy các thiết chế bổ trợ tư pháp cần gắn với yêu cầu bảo đảm chất lượng, chuẩn mực nghề nghiệp và cơ chế kiểm soát chặt chẽ, gắn với trách nhiệm pháp lý rõ ràng, đặt trong khuôn khổ quản lý nhà nước thống nhất, bảo đảm công khai, minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Thứ năm, xây dựng đội ngũ công chức THADS theo hướng chuyên nghiệp, liêm chính, bản lĩnh và hiện đại. Ngoài kiến thức pháp luật, cần nâng cao kiến thức, năng lực liên ngành về kinh tế, tài chính, ngân hàng, quản trị tài sản, công nghệ số và dữ liệu, đáp ứng yêu cầu xử lý các vụ việc phức tạp, đa dạng và hội nhập quốc tế.

3.2. Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, xây dựng Hệ thống Thi hành án dân sự số

Chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới phương thức quản trị nhà nước, nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật và chất lượng cung ứng dịch vụ công. Vì thế, Đảng xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược trong giai đoạn phát triển mới[10]. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà là yêu cầu tất yếu và nền tảng đổi mới đối với công tác THADS. Mục tiêu là xây dựng Hệ thống THADS số hiện đại, vận hành dựa trên dữ liệu số, quy trình số và phương thức quản trị số, bảo đảm kết nối, liên thông, minh bạch và kịp thời trong toàn bộ hoạt động quản lý, chỉ đạo, điều hành và tổ chức thi hành án.

Trước hết, xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành THADS thống nhất, tập trung, đồng bộ, bảo đảm kết nối, liên thông, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành về dân cư, đất đai, đăng ký tài sản, giao dịch bảo đảm, tài chính, ngân hàng và các hệ thống có liên quan.

Tiếp đó, phát triển mạnh mẽ dịch vụ công trực tuyến toàn trình trong lĩnh vực THADS; mở rộng số hóa quy trình tiếp nhận, xử lý yêu cầu thi hành án, trao đổi văn bản điện tử, thanh toán nghĩa vụ thi hành án và cung cấp thông tin, kết quả giải quyết thủ tục trên môi trường số, qua đó, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao mức độ thuận tiện cho người dân và doanh nghiệp.

Đồng thời, thúc đẩy ứng dụng các công nghệ số như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây và chuỗi khối (Blockchain) trong phân tích dữ liệu, hỗ trợ ra quyết định, dự báo xu hướng, đánh giá rủi ro, quản lý hồ sơ và hỗ trợ xác minh tài sản thi hành án.

Cùng với đó, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và dữ liệu nghiệp vụ trong toàn bộ quá trình chuyển đổi số, gắn với yêu cầu bảo vệ quyền tài sản, quyền riêng tư và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời, đáp ứng yêu cầu an ninh, an toàn hệ thống trong hoạt động tư pháp.

3.3. Nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản và thích ứng với những thách thức mới của nền kinh tế số

Trong những năm gần đây, giá trị phải thi hành trong các vụ án tham nhũng, kinh tế và tín dụng, ngân hàng ngày càng lớn; nhiều vụ việc có tính chất đặc biệt phức tạp, liên quan đến nhiều chủ thể, nhiều loại tài sản, nhiều địa bàn khác nhau, đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản. Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Hệ thống THADS trong giai đoạn mới[11].

Để đáp ứng yêu cầu đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý về xác minh, phong tỏa, kê biên, định giá và xử lý tài sản; tăng cường phối hợp giữa cơ quan THADS với Tòa án, Viện kiểm sát, cơ quan điều tra, cơ quan đăng ký tài sản, tổ chức tín dụng và các cơ quan có liên quan nhằm nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản ngay từ giai đoạn tố tụng.

Đặc biệt, sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế số làm xuất hiện nhiều loại tài sản mới như tài sản số, dữ liệu số có giá trị thương mại, quyền tài sản trên môi trường mạng và các loại tài sản hình thành từ các mô hình kinh doanh mới. Mặc dù, khuôn khổ pháp lý đối với các loại tài sản này đang tiếp tục được hoàn thiện, song, thực tiễn đặt ra yêu cầu nghiên cứu cơ chế nhận diện, quản lý, xác minh và xử lý các loại tài sản mới trong quá trình thi hành án.

Do đó, đổi mới tư duy về THADS trong kỷ nguyên số không chỉ là đổi mới phương thức quản lý, mà còn là đổi mới cách tiếp cận đối với đối tượng thi hành án, bảo đảm pháp luật luôn theo kịp sự vận động của đời sống kinh tế - xã hội.

3.4. Tăng cường hội nhập quốc tế và nâng cao năng lực xử lý các vụ việc thi hành án dân sự có yếu tố nước ngoài

Quá trình hội nhập quốc tế sâu, rộng và việc Việt Nam tham gia ngày càng nhiều điều ước quốc tế, hiệp định thương mại tự do thế hệ mới làm gia tăng các quan hệ dân sự, kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài. Điều này kéo theo yêu cầu ngày càng cao đối với công tác THADS trong tổ chức thi hành các bản án, quyết định liên quan đến yếu tố nước ngoài, công nhận và cho thi hành bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài, phán quyết trọng tài nước ngoài cũng như xử lý tài sản ở nước ngoài.

Trong bối cảnh đó, Hệ thống THADS cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ công chức, tăng cường ứng dụng công nghệ số và mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tương trợ tư pháp, trao đổi thông tin, xác minh tài sản và thu hồi tài sản xuyên biên giới. Đồng thời, cần chủ động nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về tổ chức thi hành án, quản trị thi hành án hiện đại và xử lý các tranh chấp xuyên biên giới nhằm từng bước tiệm cận các chuẩn mực của quốc tế, đáp ứng yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.

4. Giải pháp đổi mới tư duy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thi hành án dân sự trong kỷ nguyên mới

4.1. Đổi mới tư duy lãnh đạo, tăng cường vai trò của Đảng và bảo đảm định hướng chính trị - pháp lý đối với công tác thi hành án dân sự

Để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh mới cần đổi mới tư duy lãnh đạo đối với công tác THADS, chuyển từ nhận thức coi THADS là khâu “kỹ thuật thi hành bản án” sang nhận thức là khâu bảo đảm hiệu lực thực tế của công lý, có ý nghĩa trực tiếp trong bảo vệ quyền con người, quyền công dân và củng cố niềm tin vào hệ thống tư pháp. Việc đổi mới tư duy lãnh đạo cần được triển khai theo các hướng cơ bản sau:

Thứ nhất, đổi mới tư duy lãnh đạo, chỉ đạo công tác THADS theo hướng chuyển từ chú trọng xử lý, chỉ đạo hành chính đối với từng vụ việc sang quản trị bằng thể chế, chiến lược, cơ chế kiểm soát và kết quả đầu ra. Theo đó, tập trung hoàn thiện pháp luật, cơ chế phân công, phân cấp, kiểm tra, giám sát và đánh giá hiệu quả thi hành án trên cơ sở các chỉ tiêu, kết quả thực chất; lấy hiệu quả thi hành án, mức độ tuân thủ pháp luật và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo năng lực quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện.

Thứ hai, đổi mới tư duy và cơ chế tổ chức THADS theo hướng chuyển từ mô hình thực hiện chủ yếu dựa vào cơ quan THADS sang mô hình quản trị liên thông, liên ngành, gắn trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền địa phương và các cơ quan, tổ chức có liên quan đối với kết quả thi hành án. Trên cơ sở đó, hoàn thiện các quy định về trách nhiệm phối hợp, chia sẻ thông tin, hỗ trợ tổ chức thi hành án, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm người đứng đầu, tạo cơ sở huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị trong bảo đảm hiệu lực, hiệu quả THADS.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế đề cao trách nhiệm người đứng đầu trong công tác THADS theo hướng tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, điều phối liên ngành, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành án, đặc biệt, đối với các vụ việc phức tạp, tồn đọng kéo dài, có giá trị lớn hoặc tác động đến an ninh, trật tự và phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời, thiết lập cơ chế kiểm tra, đánh giá và trách nhiệm giải trình gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Như vậy, đổi mới tư duy lãnh đạo không chỉ về phương thức chỉ đạo, mà còn thay đổi về cách tiếp cận quyền lực trong THADS theo hướng pháp quyền, trách nhiệm và hiệu quả.

4.2. Đổi mới tư duy quản trị công và nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành án dân sự

Đổi mới tư duy quản trị là yêu cầu nền tảng nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác THADS trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh cải cách tư pháp và chuyển đổi số quốc gia. Cụ thể:

Thứ nhất, trọng tâm của đổi mới tư duy là chuyển từ tư duy quản lý thiên về kiểm soát quy trình, thủ tục sang quản trị kết quả và hiệu quả thực chất; từ phương thức quản lý chủ yếu dựa trên hồ sơ, báo cáo hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu, bằng chứng và công nghệ số; từ tư duy quản lý đơn thuần sang tư duy phục vụ, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, đồng thời, bảo đảm công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả thực thi pháp luật.

Theo đó, hiệu lực, hiệu quả THADS không chỉ được đánh giá thông qua tỷ lệ thi hành xong về việc và tiền, mà cần được xem xét toàn diện trên các phương diện như: mức độ bảo đảm quyền con người, quyền công dân; khả năng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể; hiệu quả thu hồi tài sản; giảm số việc, số tiền tồn đọng kéo dài; mức độ công khai, minh bạch trong tổ chức thi hành án; chi phí tuân thủ pháp luật; chất lượng phục vụ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Thứ hai, cần tiếp tục kiện toàn Hệ thống THADS theo hướng tinh, gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp, bảo đảm thống nhất trong quản lý, thông suốt trong tổ chức thực hiện và nâng cao khả năng phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực. Chấp hành viên không chỉ là người tổ chức thi hành bản án, quyết định của Tòa án, mà còn là chủ thể trực tiếp bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và hiện thực hóa công lý trong đời sống xã hội. Vì vậy, cần xây dựng đội ngũ công chức THADS có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức nghề nghiệp trong sáng, tư duy pháp lý hiện đại, năng lực quản trị công vụ và khả năng xử lý hiệu quả các vụ việc phức tạp trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Thứ tư, công tác đào tạo, bồi dưỡng cần chuyển mạnh từ trang bị kiến thức sang phát triển năng lực thực thi công vụ; gắn kiến thức chuyên môn với kỹ năng nghề nghiệp, đạo đức công vụ, năng lực ứng dụng công nghệ số, kỹ năng phối hợp liên ngành và khả năng giải quyết các tình huống phát sinh trong thực tiễn, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hiện đại hóa công tác THADS trong giai đoạn mới.

4.3. Đổi mới tư duy số hóa, đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện công tác thi hành án dân sự

Đổi mới tư duy số hóa là yêu cầu khách quan nhằm hiện đại hóa công tác THADS, góp phần xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật và đáp ứng yêu cầu phát triển Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên số.

Trong lĩnh vực THADS, chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ thông tin hay số hóa hồ sơ, tài liệu, mà là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản lý, điều hành và tổ chức thi hành án trên nền tảng dữ liệu số, công nghệ số và kết nối số.

Trọng tâm của đổi mới tư duy số hóa là chuyển từ quản lý nghiệp vụ chủ yếu dựa trên hồ sơ, quy trình hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu và kết quả thực thi; từ phương thức điều hành dựa trên tổng hợp, báo cáo truyền thống sang điều hành theo thời gian thực trên cơ sở dữ liệu số; từ quản lý phân tán theo từng khâu nghiệp vụ sang quản trị thống nhất thông qua kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu; từ phản ứng, xử lý vụ việc phát sinh sang chủ động phân tích, dự báo, cảnh báo và kiểm soát rủi ro; từ cung cấp dịch vụ hành chính theo phương thức truyền thống sang cung cấp dịch vụ công số, công khai, minh bạch, thuận tiện, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Để hiện thực hóa định hướng này, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế về chuyển đổi số trong THADS; xây dựng cơ sở dữ liệu THADS thống nhất, đồng bộ, bảo đảm kết nối và chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và các hệ thống thông tin có liên quan. Đồng thời, đẩy mạnh số hóa toàn bộ quy trình nghiệp vụ; phát triển các nền tảng số và dịch vụ công trực tuyến toàn trình; mở rộng khai thác dữ liệu phục vụ xác minh điều kiện thi hành án, quản lý tài sản, theo dõi tiến độ xử lý vụ việc, kiểm tra, giám sát hoạt động công vụ và hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành trong toàn hệ thống.

Cùng với đó, cần thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số trong phân tích, đánh giá, dự báo tình hình, hỗ trợ ra quyết định quản lý và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp; đồng thời, bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu, bảo vệ bí mật nhà nước và quyền riêng tư của cá nhân theo quy định của pháp luật.

Chuyển đổi số trong THADS không chỉ là quá trình hiện đại hóa công cụ và phương thức tác nghiệp, mà là sự đổi mới căn bản tư duy quản trị, phương thức thực thi công vụ và cơ chế vận hành của Hệ thống THADS. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng Hệ thống THADS hiện đại, chuyên nghiệp, minh bạch, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Trải qua 80 năm xây dựng và phát triển, Hệ thống THADS Việt Nam đã không ngừng trưởng thành, khẳng định vai trò là khâu bảo đảm hiệu lực thực tế của bản án, quyết định của Tòa án, góp phần bảo vệ công lý, bảo đảm quyền con người, quyền công dân và giữ vững kỷ cương pháp luật. Trong bối cảnh xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, yêu cầu đặt ra đối với công tác THADS không chỉ nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, mà còn phải đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị, tư duy pháp quyền và phương thức tổ chức thực hiện. Phát huy truyền thống 80 năm xây dựng và trưởng thành, Hệ thống THADS cần tiếp tục đổi mới, hiện đại hóa và phát triển bền vững, qua đó, đóng góp ngày càng tích cực vào sự nghiệp xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.

TS. Nguyễn Quang Thái

Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy Bộ Tư pháp

[1]. Sắc lệnh số 85/SL ngày 22/5/1950 về cải cách bộ máy tư pháp và luật tố tụng.

[2]. Nghị định số 30/CP ngày 02/6/1993 của Chính phủ về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan quản lý công tác THADS, cơ quan THADS và Chấp hành viên.

[3]. Chỉ thị số 266/TTg ngày 02/6/1993 của Thủ tướng Chính phủ về việc triển khai bàn giao và tăng cường công tác THADS.

[4]. Pháp lệnh số 13/2004/PL-UBTVQH11 ngày 14/01/2024 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về THADS.

[5]. Nghị định số 50/2005/NĐ-CP ngày 11/4/2005 của Chính phủ về cơ quan quản lý THADS, cơ quan THADS và cán bộ, công chức làm công tác THADS.

[6]. Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.

[7]. Điều 32, Điều 51 Hiến pháp năm 2013, sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 203/2025/QH15 (Hiến pháp năm 2013).

[8]. World Bank (2014), World Development Report: Law and Development; Viviane Reding, Speech on Justice Reform and Economic Growth.

[9]. Các điều 14, 15, 20, 21, 32 Hiến pháp năm 2013; Điều 8 Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền; khoản 3 Điều 2 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị.

[10]. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

[11]. Báo cáo công tác THADS hằng năm trình Quốc hội của Chính phủ; Báo cáo tổng kết công tác THADS, theo dõi thi hành án hành chính các năm 2021-2025 của Bộ Tư pháp.

(Nguồn: Ấn phẩm “80 năm Thi hành án dân sự Việt Nam - Vẻ vang truyền thống, vững bước tương lai”, xuất bản năm 2026)