Đào tạo pháp luật vì cộng đồng và định hướng phát triển trong giai đoạn mới

1. Đóng góp nổi bật trong đào tạo và phục vụ cộng đồng

Trường Cao đẳng Luật miền Bắc (sau đây gọi là Trường) được nâng cấp từ Trường Trung cấp Luật Thái Nguyên theo Quyết định số 869/QĐ-LĐTBXH ngày 10/7/2020 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ), đã kế thừa hơn một thập kỷ kinh nghiệm đào tạo và bồi dưỡng cán bộ pháp lý cấp cơ sở, đặc biệt, tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc. Quá trình phát triển của Trường có thể chia thành ba giai đoạn với hai trụ cột chức năng hỗ trợ: bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học.

Thứ nhất, trong những năm đầu sau khi thành lập, Trường đóng vai trò “then chốt” trong việc chuẩn hóa trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ pháp luật cấp xã. Trước bối cảnh nhiều địa phương chưa có cán bộ được đào tạo chính quy về pháp luật, các chương trình đào tạo trung cấp và cao đẳng của Trường đã góp phần tích cực giúp các xã, thị trấn củng cố đội ngũ cán bộ pháp luật đáp ứng yêu cầu công vụ. Theo thống kê, trong giai đoạn 2011 - 2018, Trường đã đào tạo gần 2.500 học sinh, sinh viên hệ chính quy và liên thông, trong đó, hơn 1.800 người đã được bố trí vào các vị trí làm công tác pháp luật tại địa phương.

Thứ hai, từ năm 2019 đến nay, Trường ưu tiên đào tạo cho các đối tượng yếu thế là con em đồng bào dân tộc thiểu số, người thuộc hộ nghèo, người sống tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới. Trong 03 năm gần nhất (từ năm 2022 đến năm 2024), tỷ lệ học sinh thuộc nhóm này luôn chiếm từ 70 - 90% tổng chỉ tiêu tuyển sinh hàng năm. Trường đã chủ động điều chỉnh chương trình, phương pháp giảng dạy theo hướng “cầm tay chỉ việc”, thiết kế học liệu phù hợp với trình độ tiếng Việt hạn chế và nền tảng học vấn không đồng đều của học sinh, sinh viên.

Thứ ba, trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền và kiện toàn đội ngũ công chức cấp cơ sở, hầu hết các vị trí công việc chuyên môn pháp luật tại cấp xã, đặc biệt là công chức tư pháp - hộ tịch, văn phòng - thống kê, địa chính - xây dựng… đều yêu cầu trình độ tối thiểu là đại học. Đây là thay đổi hệ thống, phản ánh xu thế chuyên nghiệp hóa và nâng chuẩn đội ngũ cán bộ cơ sở theo tinh thần Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 03/11/2022 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải Trung Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và các quy định mới của Luật Cán bộ, công chức. Thực tiễn này đặt ra thách thức lớn cho các chương trình đào tạo trung cấp và cao đẳng luật. Nhận thức rõ vấn đề, Trường đang khẩn trương nghiên cứu phương án chuyển đổi mô hình hoạt động, trong đó có đề xuất xây dựng lộ trình nâng cấp thành cơ sở đào tạo trình độ đại học theo định hướng thực hành - ứng dụng, gắn với nhu cầu tuyển dụng tại địa phương và yêu cầu của thị trường lao động pháp lý hiện đại.

Thứ tư, về hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, Trường đã tổ chức thành công hơn 280 lớp bồi dưỡng trong giai đoạn 2015 - 2025, với tổng số hơn 10.000 lượt cán bộ, công chức cấp xã tại các tỉnh như: Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang (nay đã sáp nhập vào tỉnh Tuyên Quang), Bắc Kạn (nay đã sáp nhập vào tỉnh Thái Nguyên), Lạng Sơn, Quảng Ninh, Hải Dương (nay đã sáp nhập vào thành phố Hải Phòng), Hải Phòng, Hưng Yên… Các chuyên đề được thiết kế sát với thực tiễn như: nghiệp vụ đăng ký hộ tịch, kỹ năng hòa giải, xử lý vi phạm hành chính, tiếp dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo, kỹ thuật soạn thảo văn bản hành chính nhà nước…

Thứ năm, tích cực tham gia nghiên cứu khoa học phục vụ thực tiễn thi hành pháp luật ở cơ sở. Nổi bật là Đề tài cấp quốc gia “Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng hệ thống tư pháp dành riêng cho người chưa thành niên ở Việt Nam” do Trường chủ trì và bảo vệ thành công năm 2024. Ngoài ra, Trường đã hoàn thành 03 đề tài cấp Bộ và hơn 20 đề tài cấp cơ sở từ năm 2018 đến nay, tập trung vào các chủ đề như: nâng cao hiệu quả hòa giải cơ sở, đánh giá mô hình phối hợp phổ biến pháp luật tại xã, thiết kế chương trình bồi dưỡng pháp lý cho cán bộ không chuyên trách.

Thứ sáu, bên cạnh đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu, Trường là một trong số ít cơ sở giáo dục nghề nghiệp trực thuộc Bộ Tư pháp tham gia tích cực và có hệ thống vào công tác phổ biến, giáo dục pháp luật tại cộng đồng. Trong nhiều năm qua, Trường đã phối hợp với các Phòng Tư pháp (khi còn tổ chức đơn vị cấp huyện), Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức nhiều buổi tuyên truyền pháp luật lưu động tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa như Định Hóa, Võ Nhai (Thái Nguyên), Tràng Định (Lạng Sơn), Đồng Văn (Hà Giang nay là Tuyên Quang), Bắc Mê (Hà Giang nay là Tuyên Quang), Bảo Lạc (Cao Bằng)...

Nội dung phổ biến tập trung vào các lĩnh vực thiết thực đối với xã hội như: hôn nhân và gia đình, hộ tịch, đất đai, dân sự, xử phạt vi phạm hành chính và hòa giải ở cơ sở.

Giảng viên của Trường cũng trực tiếp tham gia biên soạn các tài liệu phổ biến pháp luật theo hướng đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với đồng bào dân tộc thiểu số; hướng dẫn sinh viên tổ chức các hoạt động “pháp luật học đường”, câu lạc bộ pháp luật và diễn đàn đối thoại tại cộng đồng. Một số mô hình phổ biến, giáo dục pháp luật thí điểm tại các xã vùng cao do Trường đề xuất và phối hợp triển khai, đã được chính quyền địa phương đánh giá cao về hiệu quả và khả năng nhân rộng.

Hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật đã trở thành cấu phần có giá trị thực tiễn rõ nét trong sứ mệnh của Trường, vừa góp phần nâng cao ý thức pháp luật trong cộng đồng, vừa gắn kết trực tiếp giữa đào tạo pháp luật và phục vụ nhu cầu pháp lý của người dân.

Có thể khẳng định, Trường Cao đẳng Luật miền Bắc không chỉ là địa chỉ đào tạo bằng cấp, mà đã trở thành một trung tâm học thuật - ứng dụng có ảnh hưởng thực tế đến chất lượng thực thi pháp luật ở cấp cơ sở, đặc biệt, trong bối cảnh các tỉnh miền núi phía Bắc đang từng bước chuyên nghiệp hóa đội ngũ công vụ.

Ảnh do Trường Cao đẳng Luật miền Bắc cung cấp.

2. Định hướng đổi mới hoạt động đào tạo tại Trường Cao đẳng Luật miền Bắc

Trước những thay đổi sâu sắc về nhu cầu xã hội, chuẩn đầu ra nghề nghiệp và định hướng chính sách giáo dục nghề nghiệp, Trường Cao đẳng Luật miền Bắc đã và đang thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ, đổi mới hoạt động đào tạo, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và xu hướng hiện đại hóa giáo dục pháp luật.

Một là, Trường từng bước điều chỉnh chương trình đào tạo theo hướng mô-đun hóa, gắn với vị trí việc làm cụ thể. Thay vì dạy theo từng môn học tách rời, các chương trình hiện nay được thiết kế xoay quanh các nhóm kỹ năng nghề nghiệp phục vụ trực tiếp cho công chức tư pháp - hộ tịch, cán bộ văn phòng - thống kê hoặc nhân viên pháp chế doanh nghiệp. Mỗi học phần đều tích hợp kiến thức nền tảng, kỹ năng thực hành và tình huống ứng dụng, giúp người học tiếp cận vấn đề dưới góc độ nghề nghiệp - không đơn thuần là kiến thức lý thuyết.

Hai là, phương pháp giảng dạy được chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng lấy người học làm trung tâm, tăng cường thực hành, mô phỏng nghề nghiệp và xử lý tình huống thực tế. Giảng viên không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn tổ chức hoạt động thực hành, đóng vai, làm việc nhóm, phản biện, phân tích tình huống gắn với thực tiễn hành chính - tư pháp tại địa phương. Đặc biệt, đối với học sinh dân tộc thiểu số và người học có hạn chế về tiếng Việt, Trường đã triển khai phương pháp “cầm tay chỉ việc”, linh hoạt trong kiểm tra, đánh giá để bảo đảm sự tiến bộ thực chất.

Ba là, Trường đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giảng dạy, gồm: xây dựng thư viện học liệu điện tử, triển khai lớp học kết hợp (blended learning), phát triển chuyên mục pháp luật số hóa trên nền tảng mạng xã hội nhằm hỗ trợ học sinh ôn luyện và cập nhật kiến thức thường xuyên. Đây là những bước đi quan trọng nhằm thích ứng với điều kiện học tập của học sinh vùng cao, đồng thời, bắt nhịp với yêu cầu số hóa giáo dục nghề nghiệp.

Bốn là, hoạt động thực hành, thực tập được tổ chức gắn với chính quyền cơ sở, tổ chức nghề nghiệp và doanh nghiệp. Trường đã ký kết hợp tác với nhiều Ủy ban nhân dân cấp xã, Phòng Tư pháp cấp huyện (khi còn tổ chức đơn vị hành chính cấp huyện) và công ty luật để tổ chức các đợt thực tập nghề, làm quen công việc ngay trong quá trình học. Tỷ lệ học sinh được tham gia thực tập có hướng dẫn chiếm hơn 90% mỗi năm học, điều này không chỉ giúp người học định hình rõ nghề nghiệp, mà còn là cơ sở đánh giá chất lượng đào tạo theo chuẩn đầu ra năng lực thực hành.

Năm là, Trường tích cực kết nối với cựu học viên, đơn vị sử dụng lao động và cơ sở hành nghề pháp luật để điều chỉnh chương trình, nội dung và kỹ năng đào tạo cho phù hợp với nhu cầu thực tế. Kết quả khảo sát cho thấy, trên 85% người học sau tốt nghiệp có việc làm phù hợp, trong đó, gần 60% làm việc tại cơ quan nhà nước cấp xã, 25% tại doanh nghiệp và tổ chức pháp lý, còn lại là những người tiếp tục học liên thông lên đại học.

Từ các giải pháp trên, có thể khẳng định, Trường Cao đẳng Luật miền Bắc không ngừng đổi mới để khẳng định vai trò là trung tâm đào tạo nghề luật thực hành, có chất lượng, có trách nhiệm với cộng đồng, đồng thời, giữ vững định hướng phục vụ chiến lược phát triển nguồn nhân lực pháp lý tại cơ sở, đặc biệt, tại các địa phương vùng cao, vùng sâu, vùng xa còn khó khăn.

3. Định hướng phát triển - Nâng cấp đào tạo trình độ đại học theo hướng thực hành, ứng dụng

Trước bối cảnh chuẩn đầu ra, các vị trí công tác trong lĩnh vực pháp luật cấp cơ sở đang dần tiệm cận yêu cầu trình độ đại học, việc chuyển đổi mô hình đào tạo không chỉ là xu thế, mà còn là điều kiện tiên quyết để Trường Cao đẳng Luật Miền Bắc tiếp tục khẳng định vai trò trong hệ thống giáo dục nghề luật quốc gia. Trên cơ sở phân tích thực tiễn đào tạo, phản hồi từ địa phương, cũng như định hướng phát triển nguồn nhân lực pháp lý theo các văn kiện của Đảng và chính sách của Nhà nước, Trường đang từng bước xây dựng lộ trình nâng cấp đào tạo lên trình độ đại học, tập trung vào các yếu tố sau:

Thứ nhất, Trường định hướng xây dựng mô hình đào tạo đại học theo hướng thực hành - ứng dụng, khác biệt với đào tạo hàn lâm - nghiên cứu lý luận. Chương trình đào tạo sẽ tập trung trang bị kiến thức nền tảng pháp luật thiết yếu, kỹ năng hành nghề rõ ràng, thái độ nghề nghiệp chuẩn mực và khả năng vận dụng pháp luật vào các tình huống thực tiễn. Sinh viên sau tốt nghiệp có thể đảm nhiệm tốt các vị trí công tác pháp lý tại cấp xã, doanh nghiệp, tổ chức dịch vụ pháp lý hoặc học tiếp ở bậc cao hơn nếu có nguyện vọng.

Thứ hai, về phương thức tổ chức đào tạo, Trường ưu tiên thiết kế chương trình đào tạo linh hoạt, mô-đun hóa theo vị trí việc làm, tăng thời lượng thực hành, thực tập, kết hợp giữa lý thuyết và xử lý tình huống nghề nghiệp. Tỷ lệ học phần kỹ năng và thực hành chiếm ít nhất 40 - 50% tổng thời lượng chương trình, bảo đảm sinh viên được rèn luyện đủ năng lực nghề nghiệp ngay trong quá trình học.

Thứ ba, Trường nghiên cứu áp dụng mô hình liên thông tích hợp giữa các trình độ trung cấp, cao đẳng và đại học để bảo đảm lộ trình học tập liên tục, rút ngắn thời gian và tiết kiệm chi phí cho người học. Đặc biệt, những học viên đã tốt nghiệp tại Trường sẽ được tạo điều kiện ưu tiên trong tuyển sinh liên thông và công nhận tín chỉ tương đương.

Thứ tư, Trường định hướng xây dựng mạng lưới hợp tác rộng lớn với các trường đại học đào tạo ngành luật, các học viện hành chính, tổ chức nghề nghiệp và doanh nghiệp, nhằm bảo đảm chất lượng giảng viên, nguồn học liệu, môi trường thực hành nghề nghiệp và đầu ra cho sinh viên. Bên cạnh đó, Trường đề xuất thiết lập cơ chế phối hợp ba bên (Trường - địa phương - doanh nghiệp) trong xây dựng chương trình, giảng dạy và đánh giá năng lực sinh viên theo chuẩn vị trí việc làm.

Thứ năm, Trường cần sự quan tâm và cho phép từ cấp có thẩm quyền trong xây dựng đề án nâng cấp lên cơ sở đào tạo đại học, với ngành trọng điểm là Luật học ứng dụng, Luật và quản trị nhà nước hoặc Luật và công tác cộng đồng. Đây không chỉ là nhu cầu nội tại của Trường, mà còn là đòi hỏi khách quan từ thực tiễn nhu cầu của xã hội, nhất là việc sử dụng cán bộ cấp xã hiện nay.

Việc từng bước phát triển thành cơ sở đào tạo đại học theo hướng thực hành - ứng dụng không nhằm phủ nhận vai trò của đào tạo trung cấp, cao đẳng nghề luật, mà là bước kế thừa và nâng tầm để tiếp tục sứ mệnh của Trường: đào tạo nguồn nhân lực pháp luật phục vụ cơ sở, đặc biệt, tại khu vực miền núi, vùng khó khăn, nơi đang cần đội ngũ cán bộ pháp luật vừa có kiến thức, vừa có kỹ năng, vừa có tâm huyết với cộng đồng.

4. Kiến nghị

Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang thúc đẩy mạnh mẽ các đột phá thể chế và hiện đại hóa nền hành chính, theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, cũng như Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, việc xác định lại mô hình tổ chức và định hướng phát triển của các cơ sở đào tạo pháp luật, trong đó có Trường Cao đẳng Luật miền Bắc là yêu cầu cấp thiết và có ý nghĩa chiến lược. Đây cũng là thời điểm để Trường phát huy thế mạnh thực tiễn, thích ứng linh hoạt với yêu cầu mới của xã hội và hệ thống pháp luật hiện đại.

Bên cạnh đó, trước những thay đổi căn bản trong chính sách sử dụng công chức cấp xã, đặc biệt, yêu cầu chuẩn hóa trình độ đại học đối với các vị trí pháp lý - mô hình đào tạo hiện tại của Trường đang đối mặt với thách thức lớn. Việc chuyển đổi tổ chức, nâng cấp trình độ đào tạo là điều tất yếu để tiếp tục duy trì và phát huy vai trò của Trường trong giai đoạn mới.

Từ thực tiễn trên, Trường đề xuất một số kiến nghị sau:

Một là, Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo sớm xem xét, căn cứ vào quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học, đề nghị nghiên cứu phương án sáp nhập Trường vào một cơ sở đào tạo đại học phù hợp, nhằm bảo đảm tính ổn định về tổ chức, phát huy nguồn lực sẵn có và tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện nhiệm vụ chính trị đặc thù trong lĩnh vực pháp luật.

Hai là, trong quá trình chuyển đổi, đề nghị tiếp tục tạo điều kiện để Trường duy trì tuyển sinh, bồi dưỡng và đào tạo đội ngũ cán bộ pháp lý cơ sở, phục vụ các địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa - những nơi mà nhu cầu tiếp cận pháp luật của người dân còn nhiều khó khăn.

Với định hướng phát triển phù hợp, sự hỗ trợ kịp thời của các cơ quan trung ương và sự quyết tâm của đội ngũ cán bộ, giảng viên, Trường Cao đẳng Luật miền Bắc hoàn toàn có thể tiếp tục sứ mệnh của mình trong giai đoạn mới, với vai trò là trung tâm đào tạo pháp luật thực hành vì cộng đồng.

Trải qua hơn một thập kỷ phát triển, Trường Cao đẳng Luật miền Bắc đã trở thành một trong những cơ sở giáo dục nghề luật có đóng góp thiết thực và bền bỉ nhất trong đào tạo, bồi dưỡng và hỗ trợ nguồn nhân lực pháp lý cấp cơ sở, đặc biệt, tại các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc. Với sứ mệnh rõ ràng, cách tiếp cận gắn với thực tiễn và đội ngũ giảng viên tâm huyết, Trường đã từng bước khẳng định vai trò đặc thù trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp trực thuộc ngành Tư pháp./.

Trường Cao đẳng Luật miền Bắc, Bộ Tư pháp

(Nguồn: Tạp chí Dân chủ và Pháp luật ấn phẩm đặc biệt “Ngành Tư pháp - Tự hào truyền thống, vững bước tương lai”)