Ngày 27/07/2026, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 3732/QĐ-UBND về việc ban hành Đề án “Thí điểm mô hình tiêu dùng số và bảo trợ thương mại điện tử thành phố Hà Nội” (Đề án), trong đó xác định đến năm 2028, phấn đấu 500 chủ thể tham gia/kết nối mô hình; 1.000 sản phẩm được công khai trên gian hàng số/chuyên mục liên kết; tối thiểu 80% sản phẩm có truy xuất nguồn gốc hoặc mã định danh phù hợp; 100% chủ thể được hướng dẫn công khai thông tin bắt buộc; 90% phản ánh/khiếu nại được phân loại và chuyển xử lý đúng hạn; 70% vụ việc được phản hồi cho người tiêu dùng trong thời hạn công bố; 20 lớp tập huấn/chương trình hướng dẫn; 01 bộ Dashboard điều hành; 80% mức hài lòng của chủ thể tham gia.

Xây dựng quy chế bảo trợ thương mại điện tử

Khái niệm “bảo trợ thương mại điện tử” trong Đề án được hiểu là cơ chế Thành phố hướng dẫn, công khai tiêu chí, hỗ trợ chuẩn hóa, kết nối, giám sát, cảnh báo và phối hợp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong phạm vi pháp luật cho phép. Bảo trợ không đồng nghĩa với việc Nhà nước bảo đảm tuyệt đối chất lượng cho từng giao dịch, không thay thế trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân kinh doanh, không làm thay chức năng của sàn thương mại điện tử, doanh nghiệp logistics, đơn vị thanh toán hoặc các chủ thể thị trường.

Để triển khai hiệu quả Đề án, Thành phố xác định nhiệm vụ trọng tâm là biến khái niệm “bảo trợ thương mại điện tử” thành một bộ quy tắc vận hành có thể áp dụng thống nhất trên địa bàn Thành phố. Quy chế phải xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, trách nhiệm của địa phương, trách nhiệm của sàn thương mại điện tử/doanh nghiệp nền tảng và trách nhiệm pháp lý của chủ thể kinh doanh. Trong đó:

(i) Xây dựng quy chế phối hợp liên ngành giữa Sở Công Thương, Sở Khoa học và Công nghệ, Cơ quan Thuế, Chi cục Hải quan khu vực I, Công an Thành phố, Ủy ban nhân dân xã/phường và doanh nghiệp nền tảng.

(ii) Ban hành bộ tiêu chí lựa chọn địa bàn, chủ thể, sản phẩm, gian hàng và điểm bán tham gia mô hình; quy định cơ chế rà soát, tạm dừng, thu hồi tư cách tham gia khi vi phạm.

(iii) Xây dựng bộ biểu mẫu: Đăng ký tham gia, cam kết công khai thông tin, mẫu dữ liệu sản phẩm, phiếu rà soát tuân thủ, biên bản kiểm tra, mẫu báo cáo tháng/quý, mẫu phản hồi khiếu nại.

(iv) Thiết lập tổ công tác điều phối Đề án do Sở Công Thương chủ trì, có nhóm nghiệp vụ về dữ liệu, bảo vệ người tiêu dùng, truyền thông, đào tạo, công nghệ, địa phương và xã hội hóa.

(v) Lồng ghép yêu cầu định danh, xác thực chủ thể kinh doanh với định hướng Đề án 06 theo nguyên tắc đúng thẩm quyền, đúng điều kiện pháp lý và kỹ thuật; không coi việc liên thông trực tiếp với VNeID là điều kiện bắt buộc trong giai đoạn thí điểm năm 2027. Trước hết, việc nhận diện chủ thể kinh doanh được thực hiện bằng hồ sơ pháp lý hợp lệ, mã số thuế, thông tin người đại diện, kênh bán chính thức, tài khoản thanh toán, thông tin liên hệ và cam kết chịu trách nhiệm. Việc xác thực qua VNeID hoặc dữ liệu định danh điện tử chỉ được nghiên cứu, đề xuất khi có phương án kỹ thuật được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, phê duyệt, bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống và tuân thủ quy định của Bộ Công an, pháp luật về định danh, xác thực điện tử và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Phát triển hạ tầng công nghệ và tích hợp nền tảng

Hạ tầng công nghệ được phát triển theo hướng “lớp điều phối - xác thực - dữ liệu - phản ánh” liên kết với nền tảng hiện có. Mục tiêu là tạo điểm truy cập tin cậy cho người dân và công cụ điều hành cho cơ quan quản lý; tận dụng cổng thông tin, chuyên trang, ứng dụng công dân số, hệ thống phản ánh và nền tảng dữ liệu hiện có của Thành phố; không đầu tư hệ thống trùng lặp nếu có thể thuê dịch vụ hoặc tích hợp. Cụ thể: Kết nối các kênh hiện có của Thành phố như Cổng thông tin, iHanoi, tổng đài, kênh phản ánh địa phương và các nền tảng doanh nghiệp theo nguyên tắc không trùng lặp, không độc quyền, không thu thập dữ liệu vượt mục đích; xây dựng chuyên trang hoặc module “Gian hàng số Thủ đô” để công khai danh mục chủ thể/sản phẩm đủ điều kiện, đường dẫn kênh bán hợp lệ, thông tin truy xuất, chính sách đổi trả và kênh phản ánh; kết nối với sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, nền tảng giao hàng, đơn vị thanh toán, truy xuất nguồn gốc theo nguyên tắc tự nguyện, có thỏa thuận dữ liệu tổng hợp/ẩn danh và tuân thủ pháp luật; thiết lập mã hồ sơ điện tử đối với phản ánh của người tiêu dùng, mỗi hồ sơ có trạng thái tiếp nhận, phân loại, chuyển xử lý, kết quả và thời hạn phản hồi; đồng thời áp dụng yêu cầu an toàn thông tin: Phân quyền, lưu vết thao tác, sao lưu, kiểm thử bảo mật, quản lý tài khoản người dùng, quy trình xử lý sự cố và đánh giá định kỳ.

Tăng cường phòng, chống hàng giả và ứng dụng AI trong quản lý

Đối với giải pháp phòng, chống hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và gian lận thương mại, trong giai đoạn thí điểm, Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội được xác định là đầu mối phối hợp chuyên ngành đối với nhóm dấu hiệu hàng giả; hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ; hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ; hàng hóa nhập lậu; gian lận thương mại và quảng cáo sai sự thật trong hoạt động kinh doanh hàng hóa. Dữ liệu kiểm tra, xử lý vi phạm do lực lượng Quản lý thị trường cung cấp được sử dụng để cập nhật bản đồ rủi ro.

Quy trình phối hợp gồm 04 bước: (i) Thu nhận tín hiệu rủi ro từ phản ánh người tiêu dùng, dữ liệu nền tảng, dữ liệu kiểm tra hoặc kênh thông tin cơ sở; (ii) Phân loại mức độ rủi ro và xác định thẩm quyền xử lý; (iii) Tạm dừng hiển thị/tạm dừng/thu hồi hiển thị nhận diện tham gia mô hình đối với chủ thể, sản phẩm thuộc phạm vi mô hình khi có căn cứ ban đầu; (iv) Chuyển hồ sơ cho lực lượng quản lý thị trường, công an, thuế hoặc cơ quan chuyên ngành để kiểm tra, xử lý theo quy định. Kết quả xử lý được cập nhật vào hồ sơ chủ thể/sản phẩm để phục vụ đánh giá tiếp tục tham gia mô hình.

Ngoài ra, phát triển dữ liệu, phân tích, cảnh báo sớm và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) được xác định là nhiệm vụ mang tính nền tảng, quyết định sự hiệu quả và tính bền vững của quá trình triển khai. Theo đó, việc triển khai cần phân định rõ việc thuộc trách nhiệm cơ quan nhà nước, việc do doanh nghiệp cung cấp giải pháp, việc do địa phương tổ chức tại cơ sở và việc do chủ thể kinh doanh tự chịu trách nhiệm.

Đề án xác định dữ liệu là “hệ thần kinh” được thu thập để phục vụ quản lý nhà nước, bảo vệ người tiêu dùng và điều hành thị trường; không sử dụng cho quảng cáo, bán chéo dịch vụ hoặc mục đích thương mại ngoài phạm vi được phê duyệt. Thành phố sẽ chuẩn hóa danh mục dữ liệu từ khảo sát địa phương, dữ liệu chủ thể, dữ liệu sản phẩm, phản ánh người tiêu dùng, kết quả xử lý, đào tạo, truyền thông, thanh toán/logistics thống kê và dữ liệu rủi ro; thiết kế dashboard 05 lớp gồm: Tổng quan Thành phố, địa bàn, chủ thể/sản phẩm, phản ánh/rủi ro, đào tạo/truyền thông và xã hội hóa; bảo đảm dữ liệu được phân quyền theo vai trò; cán bộ cấp xã/phường chỉ cập nhật và xem dữ liệu thuộc địa bàn; Sở Công Thương quản trị dữ liệu tổng hợp; các đơn vị phối hợp chỉ tiếp cận dữ liệu đúng thẩm quyền.

Cùng với đó, Đề án định hướng nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tự động phân loại hồ sơ phản ánh, nhận diện từ khóa rủi ro, gom nhóm vụ việc lặp lại, gợi ý đầu mối chuyển xử lý, cảnh báo sớm sản phẩm/chủ thể có dấu hiệu bất thường dựa trên dữ liệu tổng hợp và hành vi giao dịch đã được ẩn danh/phù hợp pháp luật; thiết lập nguyên tắc AI có kiểm soát: Kết quả AI chỉ là thông tin hỗ trợ nghiệp vụ, không thay thế quyết định hành chính, không tự động kết luận vi phạm, không tự động công khai danh tính khi chưa có xác minh; đồng thời tổ chức báo cáo định kỳ hằng quý và chuyên đề về xu hướng tiêu dùng, rủi ro hàng giả, năng lực thanh toán số, phản ánh người tiêu dùng, hiệu quả đào tạo, hiệu quả mô hình điểm.

Tập trung truyền thông, đào tạo và huy động nguồn lực xã hội

Truyền thông của Đề án phải làm rõ giá trị và giới hạn của mô hình: Thành phố hỗ trợ người dân nhận diện người bán/sản phẩm đạt tiêu chí minh bạch, hỗ trợ phản ánh và giám sát, nhưng không thay người tiêu dùng tự bảo vệ mình và không thay trách nhiệm pháp lý của người bán thông qua việc xây dựng chiến dịch truyền thông “Tiêu dùng số an toàn - chủ thể kinh doanh đạt tiêu chí minh bạch - sản phẩm rõ nguồn gốc” trên cổng thông tin, mạng xã hội, loa truyền thanh, hội nghị địa phương, chợ và tuyến phố thương mại; tổ chức đào tạo theo nhóm đối tượng là cán bộ địa phương, ban quản lý chợ, hộ kinh doanh/tiểu thương, chủ thể OCOP/làng nghề, doanh nghiệp nhỏ, người tiêu dùng, tổ chuyển đổi số cộng đồng.

Bên cạnh đó, Thành phố sẽ xây dựng bộ thông điệp thống nhất: “Người bán rõ danh tính - sản phẩm rõ nguồn gốc - giao dịch có chứng từ - phản ánh có đầu mối”; huy động doanh nghiệp nền tảng, logistics, ngân hàng, ví điện tử, đơn vị truy xuất, hiệp hội, cơ sở đào tạo tham gia bằng công cụ, chuyên gia, tài liệu, ưu đãi kỹ thuật; không để doanh nghiệp chi phối tiêu chí công nhận hoặc dữ liệu quản lý nhà nước; thiết lập cơ chế ghi nhận đóng góp xã hội hóa nhưng không để doanh nghiệp chi phối tiêu chí công nhận, dữ liệu quản lý hoặc nội dung bảo trợ của Nhà nước; đồng thời thực hiện truyền thông riêng cho nhóm dễ tổn thương như người cao tuổi, lao động thu nhập thấp, người mua lần đầu, tiểu thương chợ truyền thống và chủ thể làng nghề chưa quen vận hành số.

Với quy mô dân số lớn, mật độ hoạt động thương mại cao cùng hệ thống chợ dân sinh, tuyến phố thương mại, trung tâm dịch vụ, cơ sở sản xuất - kinh doanh, làng nghề và sản phẩm OCOP đa dạng, Hà Nội có nhiều điều kiện thuận lợi để triển khai mô hình tiêu dùng số có quản trị. Trên cơ sở đó, thông qua việc triển khai Đề án, Hà Nội kỳ vọng từng bước hình thành môi trường mua sắm số minh bạch, an toàn, tạo nguồn dữ liệu tin cậy phục vụ công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành và hoàn thiện mô hình quản trị thị trường số của Thành phố.

Ảnh: internet