Trong thực tiễn, nhiều hành vi vi phạm trong lĩnh vực xây dựng, đất đai, phòng cháy, chữa cháy, môi trường hoặc kinh doanh dịch vụ nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời có thể tiếp tục kéo dài, làm phát sinh hậu quả cho người dân và xã hội. Do đó, bên cạnh các hình thức xử phạt vi phạm hành chính truyền thống, yêu cầu đặt ra là phải có những công cụ quản lý phù hợp với đặc thù của đô thị đặc biệt.

Điều 14 Luật Thủ đô năm 2026 về “Bảo đảm trật tự, an toàn Thủ đô” quy định nhiều cơ chế nhằm tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, nâng cao tính chủ động của chính quyền Thành phố và kịp thời xử lý các hành vi vi phạm, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Chủ động xử lý vi phạm hành chính, phù hợp với đặc thù của Thủ đô

Theo khoản 1 Điều 14 Luật Thủ đô năm 2026, Hội đồng nhân dân Thành phố được quy định chức danh, thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính khác với quy định chung của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính; đồng thời có chính sách đầu tư nguồn lực để bảo đảm quản lý nhà nước tập trung, thống nhất, hiệu quả trong các lĩnh vực như an toàn thực phẩm và trật tự đô thị của Thành phố.

Đối với một số lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống đô thị như văn hóa, quảng cáo, đất đai, xây dựng, phòng cháy, chữa cháy, an toàn thực phẩm, giao thông đường bộ, bảo vệ môi trường, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, Hội đồng nhân dân Thành phố có thể quy định mức tiền phạt cao hơn nhưng không quá 02 lần mức tiền phạt chung, cùng thẩm quyền phạt tiền tương ứng theo quy định của Chính phủ đối với hành vi vi phạm tương ứng.

Như vậy, quy định này tạo cơ sở để công tác xử lý vi phạm hành chính trên địa bàn Thủ đô phù hợp hơn với yêu cầu quản lý thực tế, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của tổ chức, cá nhân và bảo đảm kỷ cương đô thị.

Ngừng cung cấp điện, nước đối với một số công trình, cơ sở vi phạm

Để tăng cường hiệu quả quản lý đô thị, bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn xã hội, khoản 2 Điều 14 Luật Thủ đô năm 2026 cho phép Hội đồng nhân dân Thành phố quy định việc ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với một số công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm pháp luật trong những trường hợp nhất định.

Các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 14 có thể khái quát thành 04 nhóm chính:

(i) Vi phạm về quy hoạch, xây dựng và đất đai: Công trình xây dựng sai quy hoạch; xây dựng không có giấy phép trong trường hợp phải có giấy phép; xây dựng không đúng nội dung giấy phép hoặc thiết kế được phê duyệt; xây dựng trên đất bị lấn, chiếm.

Đây là nhóm vi phạm thường gắn với trật tự quản lý đô thị. Đối với một đô thị lớn, việc xây dựng không tuân thủ quy hoạch hoặc giấy phép có thể ảnh hưởng đến không gian kiến trúc, hạ tầng kỹ thuật, giao thông, phòng cháy, chữa cháy và quyền lợi của các chủ thể khác. Việc quy định cơ chế ngừng cung cấp điện, nước đối với những trường hợp thuộc phạm vi luật định có thể góp phần hạn chế tình trạng công trình tiếp tục được đưa vào sử dụng hoặc tiếp tục hoạt động trong khi các vi phạm chưa được xử lý.

(ii) Vi phạm về phòng cháy, chữa cháy: Công trình thuộc diện phải thẩm duyệt, thẩm định thiết kế về phòng cháy, chữa cháy nhưng thi công khi chưa có hồ sơ theo quy định; thi công không đúng thiết kế đã được thẩm duyệt, thẩm định; hoặc công trình, cơ sở đã đưa vào hoạt động khi chưa được chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy. Quy định cũng áp dụng đối với cơ sở kinh doanh dịch vụ vũ trường, karaoke không bảo đảm điều kiện an toàn về phòng cháy, chữa cháy.

Lực lượng chức năng kiểm tra công tác phòng cháy, chữa cháy

Có thể thấy, quy định này đặt trọng tâm vào yêu cầu phòng ngừa nguy cơ mất an toàn ngay từ trước khi công trình hoặc cơ sở đi vào hoạt động, thay vì chỉ xử lý sau khi sự cố đã xảy ra. Đặc biệt, đối với những công trình, cơ sở tập trung đông người, việc bảo đảm các điều kiện về phòng cháy, chữa cháy có ý nghĩa không chỉ đối với chủ đầu tư hoặc chủ cơ sở mà còn liên quan trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của người lao động, khách hàng và cộng đồng.

(iii) Vi phạm về bảo vệ môi trường: Cơ sở sản xuất, kinh doanh hoặc công trình xây dựng có hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường nhưng không chấp hành yêu cầu dừng hành vi vi phạm, quyết định đình chỉ hoạt động hoặc biện pháp khắc phục hậu quả của cơ quan có thẩm quyền.

Quy định này hướng tới những trường hợp hành vi vi phạm đã được cơ quan có thẩm quyền xử lý hoặc yêu cầu thực hiện biện pháp khắc phục nhưng chủ thể có liên quan không chấp hành. Qua đó, góp phần tăng hiệu lực thực thi các quyết định quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

(iv) Trường hợp phải phá dỡ, di dời khẩn cấp: Công trình thuộc diện phải phá dỡ và đã có quyết định di dời khẩn cấp của cơ quan có thẩm quyền. Đây là trường hợp có tính chất đặc biệt bởi việc tiếp tục sử dụng công trình có thể tiềm ẩn nguy cơ đối với an toàn của người và tài sản. Trong những trường hợp như vậy, yêu cầu bảo đảm an toàn có thể đòi hỏi cơ quan nhà nước phải có biện pháp hành chính đủ hiệu lực để ngăn chặn việc tiếp tục sử dụng công trình.

Như vậy, các trường hợp được quy định nêu trên đều tập trung vào những vi phạm có liên quan trực tiếp đến trật tự xây dựng, sử dụng đất, an toàn phòng cháy, chữa cháy, bảo vệ môi trường và an toàn công trình. Đây là những lĩnh vực mà việc để hành vi vi phạm tiếp diễn có thể làm phát sinh hoặc gia tăng nguy cơ đối với cộng đồng.

Hài hòa giữa quản lý đô thị và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân

Bên cạnh việc trao thêm công cụ quản lý cho chính quyền Thành phố, Điều 14 Luật Thủ đô năm 2026 cũng nhấn mạnh yêu cầu hài hòa giữa bảo đảm an ninh, trật tự xã hội với bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Theo khoản 4 Điều 14 Luật Thủ đô năm 2026, Hội đồng nhân dân Thành phố quy định biện pháp đặc thù khác về bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ môi trường, biện pháp hành chính cấp bách phù hợp với yêu cầu bảo vệ Thủ đô, bảo đảm hiệu lực quản lý đô thị, hài hòa giữa yêu cầu giữ vững an ninh, trật tự xã hội với bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Đây là nguyên tắc có ý nghĩa xuyên suốt trong quá trình thực hiện Điều 14. Các biện pháp hành chính đặc thù, nhất là những biện pháp có tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc việc sử dụng dịch vụ thiết yếu, cần được thực hiện đúng đối tượng, đúng thẩm quyền, đúng phạm vi và thời hạn theo quy định.

Đồng thời, khoản 3 Điều 14 Luật Thủ đô năm 2026 quy định, người cung cấp dịch vụ điện, nước có trách nhiệm ngừng cung cấp dịch vụ ngay khi có yêu cầu của người có thẩm quyền, bảo đảm đúng phạm vi, đối tượng, thời hạn. Quyền ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước của người cung cấp dịch vụ trong các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này phải được thông báo cho người sử dụng dịch vụ và thể hiện trong hợp đồng sử dụng dịch vụ điện, nước.

Quy định này góp phần bảo đảm tính công khai, minh bạch, giúp người sử dụng dịch vụ nhận biết trước các trường hợp có thể phát sinh việc ngừng cung cấp dịch vụ, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể trong quá trình thực hiện.

Đáng chú ý, khoản 5 Điều 14 Luật Thủ đô năm 2026 quy định Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định áp dụng biện pháp quy định tại khoản 2 và khoản 4 Điều 14. Việc xác định rõ thẩm quyền quyết định có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm trách nhiệm của người có thẩm quyền và tính thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Mỗi người dân, doanh nghiệp, tổ chức cùng góp phần xây dựng Thủ đô văn minh, an toàn

Điều 14 Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ đặt ra các biện pháp xử lý mà còn cho thấy, định hướng chuyển mạnh từ tư duy quản lý đơn thuần sang quản trị đô thị chủ động, phòng ngừa và bảo đảm an toàn. Trong một đô thị đặc biệt, hiệu quả quản lý không chỉ được đo bằng số lượng vụ việc được xử lý mà còn bằng khả năng ngăn ngừa vi phạm, giảm thiểu nguy cơ và bảo vệ an toàn cho cộng đồng và duy trì kỷ cương trong hoạt động đô thị.

Lực lượng chức năng hướng dẫn người dân phòng chống cháy nổ dịp Tết

Để các quy định của Luật Thủ đô năm 2026 đi vào cuộc sống, bên cạnh trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, sự chủ động và ý thức chấp hành pháp luật của mỗi tổ chức, cá nhân có vai trò rất quan trọng. Chủ đầu tư, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ cần chủ động tuân thủ các quy định về quy hoạch, xây dựng, đất đai, phòng cháy, chữa cháy, bảo vệ môi trường và các quy định pháp luật có liên quan; đồng thời kịp thời khắc phục các vi phạm khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Đối với các cơ quan quản lý nhà nước, việc triển khai các cơ chế đặc thù cần gắn với yêu cầu công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền, đúng đối tượng và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.