Thứ ba 10/11/2026 22:35
Email: danchuphapluat@moj.gov.vn
Hotline: 024.627.397.37 - 024.62.739.735

Thu hồi tài sản không qua thủ tục kết tội: Nghiên cứu thận trọng, bảo đảm phù hợp với thực tiễn Việt Nam

Thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm cho thấy, đối với các tội phạm kinh tế, tham nhũng thì lợi ích vật chất là mục tiêu chính của người phạm tội. Để đạt được mục tiêu đó, người thực hiện hành vi vi phạm thường tìm các thủ đoạn để tẩu tán, che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của tiền, tài sản thông qua hoạt động rửa tiền, chuyển dịch tài sản…

Trong khuôn khổ hợp tác với Viện Konrad Adenauer Stiftung (KAS), Bộ Tư pháp vừa tổ chức Hội thảo tham vấn về cơ chế thu hồi tài sản không qua thủ tục kết tội ở Việt Nam.

Nhiều vấn đề cần nghiên cứu, thảo luận

Thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm cho thấy, đối với các tội phạm kinh tế, tham nhũng thì lợi ích vật chất là mục tiêu chính của người phạm tội. Để đạt được mục tiêu đó, người thực hiện hành vi vi phạm thường tìm các thủ đoạn để tẩu tán, che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của tiền, tài sản thông qua hoạt động rửa tiền, chuyển dịch tài sản…

Các thủ đoạn này gây khó khăn cho việc phát hiện tội phạm cũng như cho quá trình xác minh, điều tra nguồn gốc tài sản của các cơ quan tiến hành tố tụng và trong nhiều trường hợp, tiền, tài sản liên quan đến tội phạm được tẩu tán, ngụy trang thành công, mà tội phạm vẫn không bị xử lý. Đây là một thách thức lớn đối với các cơ quan tư pháp. Thu hồi tài sản bị chiếm đoạt là một vấn đề rất phức tạp trong bối cảnh hoạt động che giấu, tẩu tán, tẩy rửa tiền, tài sản bất hợp pháp ngày càng trở nên tinh vi và có tính chất xuyên quốc gia.

Thực hiện các nhiệm vụ được giao theo Chỉ thị 04/CT-TW ngày 02/6/2021 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế “xây dựng về cơ chế thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt không qua thủ tục kết tội” và Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 474/QĐ-TTg ngày 30/4/2019 về ban hành Kế hoạch hành động giải quyết những rủi ro rửa tiền, tài trợ khủng bố giai đoạn 2019-2020, Bộ Tư pháp đã phối hợp với các bộ, ngành, đơn vị liên quan triển khai nhiệm vụ "Nghiên cứu đề xuất xây dựng cơ chế thu hồi tài sản không thông qua thủ tục kết tội" và đang tiến hành nghiên cứu, đánh giá pháp luật hiện hành, tham khảo kinh nghiệm các nước để đề xuất khả năng xây dựng cơ chế tịch thu tài sản không qua thủ tục kết tội cũng như sửa đổi, bổ sung hoàn thiện pháp luật có liên quan.

Vụ trưởng Vụ Pháp luật hình sự hành chính Nguyễn Thị Hạnh khai mạc Hội thảo.


Chủ trì Hội thảo, Vụ trưởng Vụ Pháp luật hình sự hành chính (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thị Hạnh nhấn mạnh, thu hồi tài sản không qua thủ tục kết tội là cách tiếp cận mới trong thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự, đặc biệt là các vụ án về kinh tế, tham nhũng. Đây là giải pháp nảy sinh từ yêu cầu thực tiễn khi những biện pháp thu hồi tài sản theo cách thức truyền thống không giải quyết được các vấn đề bất cập của thực tiễn do gặp khó khăn trong xác minh, thu thập chứng cứ và chứng minh mối liên hệ giữa tài sản và hành vi phạm tội.

Thu hồi tài sản không qua thủ tục kết tội là quy trình đặc biệt của cơ quan nhà nước, không xét xử bị cáo hay hành vi phạm tội mà tập trung vào xử lý tài sản được cho là có nguồn gốc hoặc có liên quan đến tội phạm, với mục đích thu hồi về cho ngân sách nhà nước hoặc trả lại cho chủ sở hữu hợp pháp của tài sản.

Tuy nhiên, thực hiện cơ chế này cũng đặt ra hàng loạt vấn đề cần giải quyết như phạm vi và mục tiêu của cơ chế này nhằm vào nhóm tội phạm nào, các trường hợp nào cần thiết sử dụng cơ chế, phương thức tịch thu ra sao… Nếu thí điểm thì sẽ thí điểm vấn đề gì, công đoạn, cách thức nào để đạt mục tiêu của chính sách, bảo đảm phù hợp, khả thi trong bối cảnh ở Việt Nam hiện nay. Bên cạnh đó, cơ chế thu hồi tài sản không qua thủ tục kết tội sẽ không hiệu quả nếu không tính đến các cơ chế hỗ trợ như tài chính, ngân hàng, thuế, hải quan…

Qua nghiên cứu của một số chuyên gia, bà Hạnh nhận thấy, ưu điểm chính của các biện pháp tịch thu tài sản không qua kết tội là yêu cầu tiêu chuẩn về chứng cứ tại các phiên tòa dân sự thấp hơn so với các phiên tòa hình sự, qua đó tạo thuận lợi cho việc thu hồi tài sản. Nói cách khác, biện pháp thu hồi không thông qua thủ tục kết tội giúp khắc phục được một trong những khó khăn lớn nhất là việc phải chứng minh tội phạm và nguồn gốc bất hợp pháp của tài sản được cho là do phạm tội mà có.

Ngoài ra, ưu điểm của biện pháp này còn thể hiện ở chỗ, việc khởi kiện dân sự có thể được mở rộng tới các bên thứ ba, có thể là bất kỳ ai đã hỗ trợ cho bị đơn chính, các thành viên gia đình, cộng sự thân thiết, các bên trung gian, các định chế tài chính, luật sư, kế toán.. và trong khởi kiện dân sự, các quan chức hoặc cựu quan chức và tài sản của họ không được hưởng quyền miễn trừ. Bà Hạnh khẳng định, đây là những vấn đề hết sức mới với Việt Nam, đòi hỏi phải nghiên cứu, thảo luận, tham khảo kinh nghiệm của các nước.

Tham mưu làm rõ lộ trình, bước đi phù hợp với thực tiễn Việt Nam

Đồng chủ trì Hội thảo, Trưởng Đại diện Viện KAS tại Việt Nam Florian Feyerabend cho biết, Công ước của Liên Hợp quốc về chống tham nhũng (UNCAC) đã dành 1 chương quy định về thu hồi tài sản. Theo đó, UNCAC khuyến nghị các nước thành viên theo pháp luật nước mình sẽ xem xét tiến hành các biện pháp cần thiết cho phép tịch thu tài sản mà chưa có bản án hình sự trong trường hợp không thể truy tố người vi phạm vì lý do người này đã chết, lẩn trốn hoặc vắng mặt, hoặc trong các trường hợp thích hợp khác. Tuy nhiên, ông cho hay, cơ chế thu hồi tài sản không qua truy tố hình sự có thể phức tạp vì cơ chế này có thể gây ra những quan ngại về quyền về tài sản.


Hai đồng chủ trì Hội thảo.

Đánh giá một cách tổng thể và toàn diện thì hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam liên quan đến thu hồi tài sản chưa xử lý được một số trường hợp, ví dụ như trường hợp có căn cứ khẳng định tiền, tài sản liên quan đến hành vi phạm tội nhưng chưa hoặc không thể truy cứu trách nhiệm hình sự vì nhiều lý do (đối tượng phạm tội chết, mất tích hoặc bỏ trốn…). Trường hợp phát hiện tài sản, thu nhập không giải trình được nguồn gốc qua hoạt động kiểm soát tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức…

Tại Hội thảo, các đại biểu đến từ các cơ quan Trung ương như Ban Nội chính Trung ương, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Thanh tra Chính phủ, các cơ sở đào tạo luật trên địa bàn Hà Nội và một số địa phương đã nghe các chuyên gia trình bày về các nội dung như thực tiễn công tác thu hồi tài sản tại Việt Nam; yêu cầu của quốc tế và kinh nghiệm một số nước về tịch thu tài sản không qua thủ tục kết tội; nghĩa vụ chứng minh và một số đề xuất, kiến nghị về khả năng nghiên cứu, xây dựng các cơ chế thu hồi tài sản không qua thủ tục kết tội.

Các đại biểu cũng đã nêu nhiều ý kiến trao đổi, thảo luận cùng các chuyên gia về cơ chế tịch thu tài sản không qua kết tội, làm rõ tác động của cơ chế tịch thu tài sản không qua thủ tục kết tội đối với quyền của cá nhân về tài sản, nguyên tắc suy đoán vô tội; những rào cản, khó khăn, thánh thức đối với Việt Nam khi xây dựng cơ chế này.

Những ý kiến thu nhận được từ Hội thảo góp phần là cơ sở để Bộ Tư pháp xây dựng và hoàn thiện nghiên cứu về tính khả thi của cơ chế tịch thu tài sản không qua kết tội, giúp cho Bộ Tư pháp có thể tham mưu cho Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền về lộ trình, bước đi phù hợp với điều kiện, thực tiễn của Việt Nam nhằm tăng cường hiệu quả công tác tịch thu tài sản, đặc biệt là tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng.

Hạnh Nguyên

(Theo Báo điện tử Pháp luật Việt Nam)

Bài liên quan

Tin bài có thể bạn quan tâm

Tăng cường minh bạch, ngăn chặn thông đồng, dìm giá và bỏ cọc trong đấu giá tài sản

Tăng cường minh bạch, ngăn chặn thông đồng, dìm giá và bỏ cọc trong đấu giá tài sản

Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) (dự thảo Luật), nhiều đại biểu Quốc hội tập trung góp ý các quy định nhằm khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và bảo đảm tính công khai, minh bạch trong hoạt động đấu giá. Các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chặt chẽ từ khâu đăng ký, tổ chức phiên đấu giá đến xử lý nghiêm các hành vi thông đồng, dìm giá và bỏ cọc trong đấu giá tài sản.
Giải pháp thúc đẩy công tác cải cách thủ tục hành chính hiệu quả, thực chất trong thời gian tới

Giải pháp thúc đẩy công tác cải cách thủ tục hành chính hiệu quả, thực chất trong thời gian tới

Báo cáo số 917/BC-BTP ngày 30/10/2026 của Bộ Tư pháp về tình hình, kết quả cải cách thủ tục hành chính tháng 10 và nhiệm vụ trọng tâm tháng 11 năm 2026 đã đưa ra những kết quả nổi bật, đồng thời nêu rõ các kiến nghị, đề xuất để tiếp tục nâng cao chất lượng và tính ổn định của công tác cải cách thủ tục hành chính (TTHC).
Nâng cao chất lượng quy định pháp luật, cải thiện thứ hạng Việt Nam

Nâng cao chất lượng quy định pháp luật, cải thiện thứ hạng Việt Nam

Ngày 06/11, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì Hội thảo đánh giá kết quả cải thiện chất lượng các quy định pháp luật của bộ, ngành, địa phương năm 2026, nhằm nhìn nhận kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng xây dựng, hoàn thiện pháp luật, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư trong tình hình mới

Nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư trong tình hình mới

Trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, chiều ngày 02/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Luật sư (sửa đổi).
Bộ nhận diện và các khẩu hiệu tuyên truyền hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026

Bộ nhận diện và các khẩu hiệu tuyên truyền hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026

Nhằm đẩy mạnh công tác thông tin, truyền thông, tạo sự thống nhất trong các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (09/11) năm 2026, Bộ Tư pháp xây dựng Bộ nhận diện phục vụ công tác truyền thông về Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026.
Mở rộng chính sách phát triển nhà ở cho thuê đáp ứng nhu cầu của người dân

Mở rộng chính sách phát triển nhà ở cho thuê đáp ứng nhu cầu của người dân

Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) hướng tới hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển các loại hình nhà ở, trong đó bổ sung chương riêng về nhà ở cho thuê, đẩy mạnh phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường kiểm soát việc thụ hưởng chính sách nhà ở. Những nội dung này được kỳ vọng góp phần giải quyết nhu cầu chỗ ở của người dân, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực nhà ở.
Xây dựng và thực thi pháp luật là "đột phá của đột phá" trong hoàn thiện hệ sinh thái thể chế phát triển đất nước

Xây dựng và thực thi pháp luật là "đột phá của đột phá" trong hoàn thiện hệ sinh thái thể chế phát triển đất nước

Đến năm 2030, Việt Nam có hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, khả thi với cơ chế tổ chức thực hiện nghiêm minh, nhất quán, bảo đảm cơ sở pháp lý cho hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả của hệ thống chính quyền 03 cấp, mở đường cho kiến tạo phát triển.
Bảo đảm tính độc lập nghề nghiệp khi mở rộng nguồn vốn cho công ty luật

Bảo đảm tính độc lập nghề nghiệp khi mở rộng nguồn vốn cho công ty luật

Trong các phiên thảo luận tổ tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, trao đổi về dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) (dự thảo Luật), một số đại biểu cho rằng, việc mở rộng khả năng huy động vốn có thể tạo điều kiện phát triển các tổ chức hành nghề luật sư có quy mô lớn, chuyên nghiệp, nhưng cần có cơ chế kiểm soát phù hợp để bảo vệ tính độc lập nghề nghiệp, quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, đồng thời bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Hoàn thiện quy định về miễn, giảm thời gian tập sự hành nghề luật sư đối với trợ giúp viên pháp lý

Hoàn thiện quy định về miễn, giảm thời gian tập sự hành nghề luật sư đối với trợ giúp viên pháp lý

Trong chương trình làm việc tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, góp ý dự án Luật Luật sư (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát quy định về miễn, giảm thời gian tập sự hành nghề luật sư đối với trợ giúp viên pháp lý. Theo đó, ý kiến tập trung vào việc xác định tiêu chí miễn, giảm phù hợp với trình độ chuyên môn, quá trình công tác và kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời bảo đảm tính thống nhất giữa các quy định pháp luật, tạo điều kiện phát huy nguồn nhân lực có kinh nghiệm để thực hiện dịch vụ pháp lý.
Nâng tỷ lệ đặt trước, bổ sung chế tài đủ mạnh đối với hành vi “bỏ cọc” trong đấu giá tài sản

Nâng tỷ lệ đặt trước, bổ sung chế tài đủ mạnh đối với hành vi “bỏ cọc” trong đấu giá tài sản

Đây là những điểm mới đáng chú ý trong phần trình bày về Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) tại phiên họp sáng ngày 19/10, Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Việc điều chỉnh là cần thiết nhằm tạo lập chế tài đủ mạnh để ngăn chặn triệt để tình trạng “cò mồi”, trả giá cao rồi “bỏ cọc”, gây nhiễu loạn thị trường.
Dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi): Hướng tới môi trường gia đình an toàn cho trẻ em

Dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi): Hướng tới môi trường gia đình an toàn cho trẻ em

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 19/10, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi); Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra tóm tắt về dự án Luật.
Dự án Luật Luật sư (sửa đổi): Phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch

Dự án Luật Luật sư (sửa đổi): Phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch

Trong khuôn khổ Chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng ngày 19/10, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tờ trình về dự án Luật Luật sư (sửa đổi) với nhiều nội dung quan trọng, trong đó, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số, tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp trong việc tiếp cận dịch vụ pháp lý.
Nâng cao chất lượng triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số tại Bộ Tư pháp

Nâng cao chất lượng triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số tại Bộ Tư pháp

Chiều ngày 16/10, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng chủ trì cuộc họp giao ban Ban Chỉ đạo Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Tư pháp phiên họp thứ XVIII. Cùng dự có Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh và Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy Bộ Nguyễn Quang Thái.
Phát huy vai trò công chứng trong bảo đảm an toàn pháp lý thời kỳ số

Phát huy vai trò công chứng trong bảo đảm an toàn pháp lý thời kỳ số

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc phát huy vai trò của công chứng trong phòng ngừa tranh chấp, bảo vệ quyền tài sản và bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch là yêu cầu quan trọng, góp phần xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định.
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và trợ lý ảo trong phổ biến, giáo dục pháp luật

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và trợ lý ảo trong phổ biến, giáo dục pháp luật

Ngày 14/10, Bộ Tư pháp tổ chức họp Tổ soạn thảo mở rộng xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (dự thảo Nghị định). Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, Tổ trưởng Tổ soạn thảo chủ trì cuộc họp.

Theo dõi chúng tôi trên: