Hoàn thiện cơ chế tiếp cận thông tin, thích ứng với công cuộc chuyển đổi số

Các đại biểu tham dự phiên họp

Đảm bảo quyền tiếp cận thông tin và nâng cao trách nhiệm cấp cơ sở

Một trong những nội dung được nhiều Đại biểu nhấn mạnh là việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin cần được cụ thể hóa rõ ràng, thực chất hơn trong dự thảo luật.

Đại biểu Đỗ Thị Việt Hà – Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh khẳng định: “Quyền được tiếp cận thông tin của công dân đã được quy định trong Hiến pháp. Việc công dân được tiếp cận thông tin chính là nền tảng cơ bản để minh bạch hoạt động của xã hội.” Từ đó, Đại biểu đề nghị tiếp tục mở rộng các đối tượng được hỗ trợ tiếp cận thông tin, đặc biệt là nhóm yếu thế như người nghèo, trẻ em, người có hoàn cảnh khó khăn.

Không chỉ dừng lại ở việc mở rộng đối tượng, nhiều ý kiến cũng cho rằng cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế tại cơ sở. Đại biểu Đỗ Thị Việt Hà cũng lưu ý, việc cung cấp thông tin chủ yếu trên môi trường số có thể trở thành rào cản đối với người dân ở vùng sâu, vùng xa, nơi hạ tầng công nghệ còn hạn chế. Vì vậy, cần duy trì các hình thức cung cấp thông tin truyền thống như hệ thống truyền thanh cơ sở, niêm yết tại cộng đồng, đồng thời cho phép linh hoạt giữa các hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Ở góc độ tổ chức thực thi, Đại biểu Nguyễn Thái Học – Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk bày tỏ băn khoăn về việc dự thảo luật thu hẹp trách nhiệm cung cấp thông tin của chính quyền cấp xã. Ông cho rằng: “Chính quyền cấp xã phải có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình có được và do mình tạo ra.” Theo Đại biểu, nếu chỉ quy định cung cấp thông tin do mình tạo ra mà không bao gồm thông tin do mình tiếp nhận, sẽ gây bất cập trong thực tiễn và làm giảm khả năng tiếp cận thông tin của người dân.

Cùng quan điểm này, nhiều đại biểu nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chính quyền cơ sở theo hướng “gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân”, trong đó việc cung cấp thông tin phải là trách nhiệm chủ động, không thể đẩy về cấp trên hoặc né tránh.

Ngoài ra, đại biểu Trần Thị Oanh – Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng đề xuất mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin, bao gồm các tổ chức chính trị - xã hội, các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, việc mở rộng này cần đi kèm với quy định rõ phạm vi, mức độ để tránh tạo áp lực hành chính quá lớn.

Thúc đẩy chuyển đổi số gắn liền với chất lượng và tính chính xác của dữ liệu

Chuyển đổi số được xác định là xu hướng tất yếu trong quản trị nhà nước, song nhiều đại biểu cho rằng việc số hóa thông tin phải đi đôi với bảo đảm chất lượng, tính chính xác và an toàn dữ liệu.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga – Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng nhận định, trong bối cảnh thông tin ngày càng tồn tại dưới dạng dữ liệu số, việc sửa đổi luật cần hướng tới hoàn thiện nền tảng pháp lý cho quản trị công khai, minh bạch. Tuy nhiên, Đại biểu cũng lưu ý thực tế hiện nay có tình trạng thông tin được công khai nhưng khó tra cứu, khó khai thác, khiến hiệu quả tiếp cận thấp. Vì vậy, thông tin công khai cần bảo đảm “dễ tìm kiếm, dễ truy cập, dễ khai thác”.

Ở góc độ bảo đảm an toàn thông tin, Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm – Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng cảnh báo: “Nếu thiết kế không chặt chẽ, cơ chế tiếp cận thông tin có thể bị lợi dụng… phục vụ cho mục đích xâm phạm an ninh quốc gia và thực hiện các hoạt động tội phạm.” Do đó, luật cần thiết lập nguyên tắc xuyên suốt là minh bạch nhưng không tạo ra lỗ hổng về bảo mật và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Một vấn đề nổi lên là các quy định về thông tin không được tiếp cận hoặc tiếp cận có điều kiện hiện vẫn mang tính định tính, dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan. Đại biểu Nguyễn Đặng Ân – Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn cho rằng việc giao quyền quyết định cho người đứng đầu cơ quan có thể dẫn đến tình trạng tùy tiện trong cung cấp thông tin. Ông đề nghị cần có tiêu chí rõ ràng và cơ chế giám sát độc lập đối với các quyết định từ chối cung cấp thông tin.

Đại biểu Phạm Thúy Chinh – Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng cũng đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm bảo đảm tính chính xác của thông tin, coi đây là yêu cầu song hành với bảo mật thông tin.

Một nội dung khác được quan tâm là cơ chế thu phí cung cấp thông tin. Đại biểu Lý Anh Thư – Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang đề nghị cần đánh giá kỹ tác động của chính sách này, đồng thời xây dựng cơ chế miễn, giảm phù hợp đối với nhóm yếu thế.

Cần quy trình cung cấp thông tin rõ ràng và giảm thiểu thủ tục hành chính

Bên cạnh nội dung về quyền và phạm vi thông tin, nhiều đại biểu tập trung góp ý vào quy trình cung cấp thông tin – yếu tố quyết định tính khả thi của luật.

Đại biểu Phạm Thúy Chinh – Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng cho rằng việc quy định cứng về phiếu yêu cầu có thể tạo ra rào cản không cần thiết. Đại biểu nhấn mạnh: “Đây là quyền hiến định và cần được tạo điều kiện tối đa để công dân thực hiện.”

Quan điểm này cũng được nhiều đại biểu đồng tình khi cho rằng không nên biến quyền tiếp cận thông tin thành “cơ chế xin - cho”. Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm – Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng cảnh báo việc yêu cầu chứng minh mục đích sử dụng thông tin có thể phát sinh thủ tục không cần thiết.

Nhìn tổng thể, các ý kiến tại nghị trường đều thống nhất về sự cần thiết sửa đổi Luật Tiếp cận thông tin nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số. Tuy nhiên, việc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật cần được thực hiện toàn diện, bảo đảm hài hòa giữa quyền tiếp cận thông tin và yêu cầu bảo vệ lợi ích nhà nước, an ninh quốc gia, cũng như quyền riêng tư của mỗi cá nhân. Nếu được hoàn thiện đúng hướng, Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng một nền hành chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả, phục vụ tốt hơn người dân trong kỷ nguyên số.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết sẽ nghiêm túc tiếp thu, tổng hợp đầy đủ các ý kiến góp ý của đại biểu Quốc hội, đồng thời phối hợp với các cơ quan liên quan để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Theo đó, nhiều nội dung quan trọng sẽ được rà soát, chỉnh lý, như: làm rõ trách nhiệm cung cấp thông tin của các cơ quan nhà nước, nhất là ở cấp cơ sở; nghiên cứu mở rộng các đối tượng yếu thế được hỗ trợ tiếp cận thông tin; bảo đảm thông tin công khai phải chính xác, dễ tiếp cận. Bên cạnh đó, cơ quan soạn thảo cũng sẽ tiếp thu ý kiến về việc quy định thời hạn cung cấp thông tin theo từng loại nội dung, tính chất và hình thức thông tin; đồng thời xem xét hoàn thiện quy định về trách nhiệm của chính quyền cấp xã, bao gồm cả thông tin do mình quản lý, nắm giữ.

Đối với các đề xuất tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát, cơ quan chủ trì cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu để bảo đảm các quy định của luật có tính khả thi, đi vào cuộc sống.

Dự thảo sau khi hoàn thiện sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại đợt hai của kỳ họp.

Anh Thư - Nguyễn Hùng

Nguồn: quochoi.vn