Bộ trưởng Bộ Tư pháp: Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) thiết lập thể chế mới theo hướng "Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm"

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình, làm rõ thêm ý kiến đại biểu Quốc hội nêu

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ tạo lập nền tảng pháp lý vững chắc để hiện thực hóa tầm nhìn phát triển 100 năm, phát huy vai trò vị trí là trung tâm chính trị, hành chính của quốc gia và xây dựng Hà Nội thành trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính hàng đầu xứng tầm với đô thị toàn cầu. Đồng thời, việc sửa đổi luật cũng sẽ giúp xác lập rõ vai trò hạt nhân dẫn dắt vùng Thủ đô, bảo đảm sự hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, lấy hạnh phúc của nhân dân làm tiêu chí phát triển. Trên cơ sở ý kiến các đại biểu Quốc hội, đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ thêm một số vấn đề chung và cụ thể của dự thảo Luật.

Đột phá về phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền Thủ đô

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, dự thảo luật đã tạo ra một bước ngoặt về tư duy pháp lý, chuyển từ cơ chế thực thi chính sách sang thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách, với hơn 190 thẩm quyền mới được giao cho chính quyền thành phố. Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, bám sát yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến sẽ rà soát kỹ các cơ chế chính sách phân quyền được quy định từ Chương 2 đến Chương 7 của dự thảo luật để đề xuất hoàn thiện theo hướng:

• Đối với những nội dung phân quyền về tổ chức bộ máy, về ban hành văn bản quy phạm pháp luật có nội dung thuộc thẩm quyền cơ quan nhà nước cấp trên, hoặc liên quan đến nội dung Hiến pháp xác định phải ban hành bởi luật như quyền con người, quyền công dân thì quy định cụ thể thẩm quyền của từng cơ quan của chính quyền thành phố trong việc thực hiện.
• Đối với các nội dung phân quyền theo từng lĩnh vực phát triển, chỉ quy định những nội dung cốt lõi có tính nguyên tắc, khái quát, gắn với yêu cầu kết quả cần đạt được và lộ trình thực hiện cụ thể.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, “điều này nhằm tạo ra không gian thể chế cho Thủ đô phát huy tính tự chủ sáng tạo, chủ động thiết kế và triển khai các chính sách phù hợp với đặc thù phát triển của Thủ đô, bảo đảm linh hoạt, thích ứng với thực tiễn theo đúng tinh thần "Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm".

Yêu cầu giao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo luật đã cố gắng thiết kế các cơ chế kiểm tra, giám sát, công khai minh bạch và trách nhiệm giải trình một cách có hệ thống và đủ mạnh để tương xứng với việc phân quyền rất mạnh mẽ cho thành phố. Cụ thể:

(1) Cơ chế giám sát đa tầng: Thẩm quyền giám sát, kiểm tra của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; Chính phủ, các Bộ như quy định trong dự thảo luật.

(2) Tư duy quản trị hiện đại (nguyên tắc 6 rõ): Áp dụng thông qua nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ quy trình trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả và rõ hiệu quả. Theo đó, việc cụ thể hóa trách nhiệm sẽ giúp chuyển từ "trao việc" sang "trao trách nhiệm" gắn với kết quả, khắc phục tình trạng đùn đẩy, né tránh hoặc lạm quyền trong bộ máy.

(3) Trách nhiệm giải trình mức độ cao: Tăng cường tính minh bạch thông qua cơ chế báo cáo tức thời, giải trình bắt buộc và công khai để nhân dân giám sát.

(4) Ngăn chặn nguy cơ buông lỏng quản lý: Thông qua quy định cấm phân cấp, ủy quyền tiếp đối với những thẩm quyền đặc biệt vượt trội được Quốc hội trao. Điều này bảo đảm trách nhiệm giải trình luôn tập trung ở cấp được giao thẩm quyền gốc.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội nêu, cơ quan chủ trì soạn thảo khẳng định sẽ nghiên cứu để làm rõ thêm các nội dung liên quan tới tiêu chí phân quyền, theo đó, quy định rõ khi nào quyền được giao cho Hội đồng nhân dân, tập thể Ủy ban nhân dân và khi nào giao cho cá nhân Chủ tịch Ủy ban nhân dân để bảo đảm nguyên tắc rõ trách nhiệm trong việc ra quyết định. Đồng thời, bổ sung các quy định về hệ quả pháp lý cụ thể nếu kết quả giải trình không đạt yêu cầu hoặc việc thực hiện quyền hạn không hiệu quả, để có căn cứ kịp thời điều chỉnh nội dung phân quyền như quy định tại Điều 4 của dự thảo luật. Về hình thức giải trình, sẽ nghiên cứu quy định cụ thể hơn về hình thức và thời điểm thực hiện giải trình trước, trong hay sau thực hiện nhiệm vụ để tăng tính chủ động cho thành phố.

Liên quan tới làm rõ giới hạn của việc ban hành các cơ chế khác luật, theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, dự thảo Luật đã thiết lập khung pháp lý cho phép Thủ đô ban hành các quyết định khác với pháp luật hiện hành thông qua ba cấp độ chính: về áp dụng pháp luật tại Điều 5; về thẩm quyền ban hành văn bản tại Điều 8 sẽ cho phép chính quyền thành phố ban hành các văn bản quy phạm pháp luật có nội dung khác với văn bản của cơ quan nhà nước cấp Trung ương để thực hiện các thẩm quyền đặc thù được giao; về thí điểm cơ chế chính sách tại Điều 9 chính là quy định có tính đột phá, cho phép Hội đồng nhân dân thành phố thí điểm cơ chế chính sách khác luật, Nghị quyết của Quốc hội hoặc những vấn đề chưa được pháp luật quy định.

Về giới hạn và kiểm soát quyền lực, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật cũng đã quy định các lĩnh vực loại trừ không thực hiện thí điểm; quy trình chặt chẽ trong việc ban hành phải dựa trên sự chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền của Đảng; thực hiện đánh giá tác động toàn diện về kinh tế - xã hội, môi trường và quyền con người; tham vấn ý kiến các Bộ, ngành và đối tượng chịu sự tác động. Về cơ chế hậu kiểm, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có quyền bãi bỏ văn bản của Hội đồng nhân dân thành phố nếu trái Luật; Chính phủ có quyền tạm dừng thi hành các cơ chế đặc thù nếu cần thiết để bảo đảm an ninh quốc gia.

Để đáp ứng yêu cầu kiểm soát chặt chẽ và giới hạn ban hành cơ chế khác luật ở những lĩnh vực thực sự đặc thù và chuyển hành lang pháp lý vấn đề này từ việc "trao quyền" sang "trao quyền có điều kiện và giới hạn", cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến sẽ bổ sung và hoàn thiện các nội dung theo hướng rà soát danh mục lĩnh vực được ban hành cơ chế khác luật, quy định khu trú rõ hơn trong các lĩnh vực cụ thể nhằm tập trung khắc phục các "điểm nghẽn" trong phát triển Thủ đô, tránh việc bổ sung chính sách quá rộng, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Cơ quan soạn thảo sẽ thực hiện Luật hóa nội dung đánh giá sự khác biệt. Nghiên cứu bổ sung nguyên tắc tại Điều 4 và Điều 9 về việc ban hành cơ chế khác luật không được hạn chế quyền con người, quyền công dân trái Hiến pháp. Đây là ranh giới pháp lý quan trọng nhất để bảo đảm sự an toàn của thể chế thí điểm. Đồng thời, tăng cường trách nhiệm giải trình và điểm dừng thí điểm. Nghiên cứu quy định rõ thời hạn thí điểm (ví dụ 3 năm đến 5 năm tùy chính sách) và trách nhiệm báo cáo định kỳ cho Quốc hội, Chính phủ về kết quả thực hiện. Ngoài ra, đối với cơ chế thỏa thuận liên vùng, khi ban hành cơ chế khác luật có tác động đến các địa phương khác trong vùng Thủ đô thì nghiên cứu bổ sung cơ chế thỏa thuận hoặc lấy ý kiến thống nhất từ các địa phương liên quan, thay vì chỉ đánh giá tác động từ một phía của Hà Nội.

Liên quan đến các ý kiến về việc liệu cơ chế tài chính đặc thù trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) có phù hợp với Luật Ngân sách nhà nước hay không, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, về cơ bản Điều 21 của dự thảo Luật cơ bản kế thừa quy định hiện hành từ năm 2024. Cụ thể, Hà Nội sẽ được hưởng toàn bộ số tăng thu ngân sách Trung ương từ các khoản thu phân chia và các khoản thu Trung ương hưởng 100% trên địa bàn để bổ sung cho ngân sách thành phố. Dù Kết luận 18 của Trung ương có yêu cầu không quy định phân cấp nguồn thu khác với Luật Ngân sách, nhưng Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 đã nêu rõ: Thành phố Hà Nội thực hiện cơ chế tài chính đặc thù theo quy định của Luật Thủ đô. Điều này đồng nghĩa với việc nếu có sự khác biệt giữa hai luật, thì Luật Thủ đô sẽ được ưu tiên áp dụng. Do đó, quy định tại Điều 21 hoàn toàn không trái với Luật Ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, để đảm bảo tính chặt chẽ, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, báo cáo chi tiết vấn đề này với Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Trong trường hợp cần thiết, sẽ xin ý kiến chỉ đạo trực tiếp từ các cơ quan có thẩm quyền cao hơn.

Hoàn thiện các dự án luật với chất lượng cao nhất, chuẩn bị kỹ lưỡng cho đợt 2 Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI

Phát biểu kết luận Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, với 31 lượt ý kiến đại biểu Quốc hội phát biểu, 6 vị đại biểu đăng ký nhưng chưa phát biểu do hết thời gian, trong đó có 20 ý kiến góp ý về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) cho thấy sự quan tâm đặc biệt của đại biểu đối với sự phát triển của Thủ đô.

Đa số các ý kiến đều thể hiện sự đồng thuận cao về sự cần thiết và mục đích ban hành các dự thảo luật, thống nhất sẽ xem xét thông qua ngay trong kỳ họp này. Bên cạnh việc tán thành các nội dung cơ bản, các đại biểu đã đóng góp nhiều ý kiến thẳng thắn, trí tuệ và sâu sắc, phân tích kỹ những tồn tại, vướng mắc để đề xuất phương án chỉnh lý cụ thể. Thay mặt cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cũng đã phát biểu tiếp thu, giải trình chi tiết nhiều vấn đề mà đại biểu quan tâm.

Để chuẩn bị cho công tác thông qua các dự án luật, Phó Chủ tịch Quốc hội giao Tổng Thư ký Quốc hội tổ chức tổng hợp ngay các ý kiến thảo luận tại tổ và hội trường để gửi Chính phủ cùng các cơ quan chủ trì soạn thảo, thẩm tra.

"Chính phủ cần chỉ đạo các cơ quan liên quan phối hợp chặt chẽ, tổ chức nghiên cứu và tiếp thu tối đa ý kiến của đại biểu Quốc hội ngay trong chiều 12/4. Mục tiêu là hoàn chỉnh hai dự thảo luật để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến vào tuần tới, đảm bảo chất lượng cao nhất trước khi trình Quốc hội xem xét thông qua vào cuối kỳ họp", Phó Chủ tịch Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh.

Đánh giá tổng kết đợt họp 1 của Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khoá XVI, Phó Chủ tịch Quốc hội khẳng định đợt họp này đã diễn ra nghiêm túc, khẩn trương, dân chủ và đúng quy định, đạt được nhiều kết quả tích cực. Thay mặt Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định trân trọng cảm ơn sự đóng góp tâm huyết của các đại biểu cũng như sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan thuộc Chính phủ và hệ thống chính trị.

Theo chương trình, Quốc hội sẽ tạm nghỉ một tuần để các đại biểu có thời gian nghiên cứu kỹ lưỡng cho đợt làm việc tiếp theo. Trong khoảng thời gian này, các Ủy ban của Quốc hội và các bộ, ngành liên quan khẩn trương hoàn thiện các đề án, dự án trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội họp cho ý kiến trong tuần sau.

Dự kiến từ ngày 20/4, Quốc hội sẽ bước vào đợt 2 của Kỳ họp. Đây là giai đoạn tập trung khối lượng công việc rất lớn, yêu cầu chất lượng cao, khi Quốc hội sẽ xem xét và thông qua hầu hết các nội dung quan trọng. Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị các vị đại biểu phát huy tinh thần trách nhiệm, tập trung trí tuệ để kỳ họp thành công tốt đẹp, đáp ứng kỳ vọng của cử tri và nhân dân cả nước.

Hà Lan, Nguyễn Hùng, Cao Hoàng

Nguồn: quochoi.vn