Hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Ảnh: quochoi.vn

Dự án Luật xây dựng theo cách tiếp cận mới, phân quyền triệt để, toàn diện cho Thành phố

Trình bày Tờ trình dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng thông tin, việc ban hành, xây dựng dự án Luật nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô. Đồng thời, tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Trao quyền mạnh hơn; phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Thủ đô gắn với nguồn lực thực hiện và trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật kế thừa, phát triển các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm tốt, khắc phục bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô năm 2024, Nghị quyết số 258/2025/QH15, các cơ chế, chính sách đặc thù đang thí điểm cho các tỉnh, thành phố; cơ chế, chính sách xử lý vướng mắc về pháp luật hoặc áp dụng cho từng dự án phù hợp với Thủ đô.

Dự thảo Luật gồm 09 chương, 36 điều (giảm 18 điều so với Luật Thủ đô năm 2024), được xây dựng theo cách tiếp cận mới, phân quyền triệt để, toàn diện cho Thành phố, mở rộng không gian sáng tạo và trách nhiệm tự quyết của chính quyền Thủ đô, đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực, giám sát và giải trình.

Trong đó, dự thảo Luật giao 192 thẩm quyền cho chính quyền Thành phố, gồm 50 thẩm quyền đã được quy định từ Luật Thủ đô năm 2024 và Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội, 57 thẩm quyền khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên và 85 thẩm quyền mới chưa có quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, đồng thời không quy định chi tiết về trình tự, thủ tục hành chính.

Đồng thời, dự thảo Luật bổ sung nhiều nội dung mới quan trọng như nguyên tắc phân quyền, thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền Thành phố, thí điểm cơ chế chính sách, xử lý vi phạm và miễn trách nhiệm khi thực hiện đúng thẩm quyền, quy trình, đẩy mạnh quản trị dựa trên dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo, thúc đẩy khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Dự thảo Luật lược bỏ các quy định mang tính định hướng, ít mang tính quy phạm hoặc quá chi tiết tại Luật Thủ đô năm 2024 và các quy định đã được luật khác quy định. Bên cạnh đó, dự thảo Luật luật quy định đầy đủ các cơ chế bảo đảm và thu hút nguồn lực tài chính cho việc tổ chức thi hành Luật và trao quyền để Hà Nội chủ động trong việc thu hút nguồn lực.

Hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định theo trình tự, thủ tục rút gọn

Nêu quan điểm thẩm tra dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nhấn mạnh, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 nhằm xây dựng một thể chế đặc biệt, vượt trội và ổn định, đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh và thúc đẩy Hà Nội phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận định, hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị công phu, đầy đủ các tài liệu theo quy định, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định theo trình tự, thủ tục rút gọn. Nội dung dự thảo Luật đã cơ bản thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô, phù hợp với Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và các điều ước quốc tế có liên quan. Ủy ban nhất trí cao với định hướng phân quyền cho thành phố Hà Nội trên các lĩnh vực, theo đó, dự thảo Luật đã thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng theo 03 nhóm nội dung chính gồm: hoàn thiện thể chế đặc thù, tăng quyền chủ động cho chính quyền Thủ đô; tổ chức không gian phát triển hiện đại, bền vững; huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và liên kết vùng.

Đồng thời, để bảo đảm các cơ chế, chính sách đặc thù phát huy hiệu quả, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các nội dung của dự thảo Luật, trong đó lưu ý tiếp tục rà soát, phân định rõ thẩm quyền giữa các chủ thể trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật; làm rõ mục tiêu, phạm vi, điều kiện và cơ chế thực hiện các chính sách phát triển đô thị, làm rõ điều kiện, giới hạn và cơ chế kiểm soát đối với các chính sách tài chính, đầu tư, tài nguyên nhằm bảo đảm tính linh hoạt nhưng không trùng lặp và hạn chế rủi ro; bổ sung cơ chế để các địa phương tham gia liên kết, phát triển vùng Thủ đô; quy định cụ thể trách nhiệm, thời hạn và nội dung báo cáo trong công tác giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình trong quá trình thi hành pháp luật.