Đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo tạo thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân

Ảnh minh họa

Qua hơn 08 năm thi hành, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 đã góp phần quan trọng trong việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của cá nhân, tổ chức, đồng thời tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, trước yêu cầu cấp bách của việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy nhà nước, cải cách mạnh mẽ thủ tục, phương thức điều hành hành chính, đồng thời, đẩy mạnh việc ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý nhà nước, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 đã phát sinh những hạn chế, khó khăn.

Một trong những hạn chế, khó khăn nổi bật qua thực tiễn thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 là liên quan đến thủ tục hành chính. Cụ thể, trong bối cảnh thực hiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, để kịp thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn, bảo đảm tính liên tục, thông suốt trong hoạt động của tổ chức bộ máy, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 124/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 về phân quyền, phân cấp; phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp trong lĩnh vực công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, theo đó có 56 thủ tục hành chính ở 03 cấp (cấp trung ương có 23 thủ tục; cấp tỉnh có 24 thủ tục và cấp xã có 09 thủ tục). Vì vậy, khi sửa đổi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, quy định về trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính cần được điều chỉnh cho phù hợp, không quy định về trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính của Ủy ban nhân dân cấp huyện. Bên cạnh đó, theo quy định của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, quy trình tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo hiện nay vẫn còn thực hiện theo phương thức truyền thống (thực hiện tiếp nhận, quản lý và lưu trữ hồ sơ giấy). Việc lưu trữ hồ sơ giấy cũng gây khó khăn trong việc tổng hợp, báo cáo số liệu về tín ngưỡng, tôn giáo, làm giảm tính minh bạch và hiệu quả quản lý nhà nước. Do đó, việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm bớt số lượng giấy tờ, rút ngắn thời gian xử lý và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong giải quyết thủ tục hành chính là cần thiết.

Với những thay đổi trong việc sắp xếp, tổ chức bộ máy, đổi mới quản trị quốc gia, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, bên cạnh việc kế thừa các quy định về thủ tục hành chính của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, đồng thời không làm phát sinh thủ tục hành chính mới, dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi)^[1] đã sửa đổi, bổ sung một số quy định về thủ tục hành chính, tạo thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân khi thực hiện thủ tục hành chính về tín ngưỡng, tôn giáo. Cụ thể:

Một là, sửa đổi, bổ sung 07 thủ tục hành chính theo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, trong đó có 02 thủ tục đăng ký có bổ sung về chủ thể và địa bàn hoạt động; 01 thủ tục đăng ký từ tiền kiểm chuyển sang hậu kiểm và 04 thủ tục theo hướng cho đăng ký (thay vì đề nghị) tại khoản 3 Điều 15, khoản 5 Điều 31 và Điều 42 dự thảo Luật, cụ thể:

- Hai thủ tục đăng ký có bổ sung về chủ thể và địa bàn hoạt động gồm: (i) Đăng ký hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng thuộc địa bàn một xã; (ii) Thủ tục đăng ký hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng thuộc địa bàn nhiều xã trong một tỉnh.

Dự thảo Luật (Điều 15) đã sửa đổi, hoàn thiện quy định về đăng ký hoạt động tín ngưỡng, theo đó, trên cơ sở quy định tại Điều 12 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, Điều 15 dự thảo Luật quy định cụ thể về trách nhiệm và thẩm quyền trong việc thông báo, đăng ký hoạt động tín ngưỡng tại cơ sở tín ngưỡng (cơ sở tín ngưỡng thuộc địa bàn một xã; cơ sở tín ngưỡng thuộc địa bàn nhiều xã trong một tỉnh) và hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng của người đại diện, ban quản lý cơ sở tín ngưỡng hoặc của tổ chức, cá nhân (tại các cơ sở do cá nhân hoặc doanh nghiệp đầu tư xây dựng có tổ chức hoạt động tín ngưỡng). Trong đó, khoản 3 Điều 15 dự thảo Luật quy định tổ chức, cá nhân được thực hiện hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng; đối với các hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng có tính chất phức tạp, quy mô lớn phải được đăng ký trước khi thực hiện với cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định tại điểm a hoặc b khoản 2 Điều 15 của dự thảo Luật và Chính phủ sẽ quy định cụ thể các hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng phải đăng ký. Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, nội dung này được sửa đổi, hoàn thiện trên cơ sở ý kiến đề nghị bằng văn bản và qua các hội thảo của các tỉnh, thành phố: Thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hưng Yên, Hải Phòng, Tây Ninh,… và ý kiến của Bộ Công An trong quá trình tổng kết thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, góp ý đối với hồ sơ chính sách của Luật và hồ sơ dự án Luật.

- Thủ tục đăng ký được sửa đổi từ tiền kiểm chuyển sang hậu kiểm là thủ tục đăng ký chức việc sau khi có kết quả bầu cử của tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc, tổ chức được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo.

Trên cơ sở quy định tại Điều 34 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, Điều 31 dự thảo Luật đã quy định nếu bổ nhiệm, suy cử chức việc thì tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc, tổ chức được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo có trách nhiệm gửi hồ sơ đăng ký trước (không qua đại hội); nếu bầu cử chức việc (qua đại hội) thì các tổ chức nêu trên sẽ gửi hồ sơ đăng ký sau khi có kết quả. Việc sửa đổi này nhằm tạo điều kiện cho các tổ chức như Hội đồng Tinh thần tôn giáo Baha^’i Việt Nam, một số hội thành Tin lành, … không có dự kiến trước nhân sự có thể thực hiện được.

- Bốn thủ tục theo hướng cho đăng ký (thay vì đề nghị) gồm: (i) Thủ tục đăng ký tổ chức cuộc lễ ngoài cơ sở tôn giáo, địa điểm hợp pháp đã đăng ký có quy mô tổ chức ở một tỉnh hoặc nhiều tỉnh; (ii) Thủ tục đăng ký giảng đạo ngoài địa bàn phụ trách, cơ sở tôn giáo, địa điểm hợp pháp đã đăng ký có quy mô tổ chức ở một tỉnh hoặc nhiều tỉnh; (iii) Thủ tục đăng ký tổ chức cuộc lễ ngoài cơ sở tôn giáo, địa điểm hợp pháp đã đăng ký có quy mô tổ chức ở một xã; (iv) Thủ tục đăng ký giảng đạo ngoài địa bàn phụ trách, cơ sở tôn giáo, địa điểm hợp pháp đã đăng ký có quy mô tổ chức ở một xã. Đây là những nội dung tại Điều 42 dự thảo Luật, sửa đổi Điều 46 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016.

Hai là, sửa đổi, bổ sung 03 thủ tục hành chính theo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 theo hướng chuyển từ quy định phải đăng ký thành thông báo: 02 thủ tục đăng ký hoạt động tín ngưỡng tại cơ sở tín ngưỡng quy định tại khoản 2 Điều 15 dự thảo Luật (sửa đổi Điều 12 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016) và 01 thủ tục đăng ký mở lớp bồi dưỡng về tôn giáo cho người chuyên hoạt động tôn giáo quy định tại khoản 1 Điều 37 dự thảo Luật (sửa đổi Điều 41 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016).

Ba là, bỏ các quy định có liên quan đến cắt giảm thành phần hồ sơ (phiếu lý lịch tư pháp của công dân Việt Nam) tại điểm b khoản 2 Điều 19, điểm c khoản 2 Điều 22, điểm c khoản 2 Điều 29, khoản 3 Điều 33, điểm b khoản 4 Điều 34, điểm b khoản 2 Điều 38 của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 (các nội dung này đã được cắt giảm khi xây dựng Nghị định số 124/2025/NĐ-CP).

Bên cạnh đó, quán triệt quan điểm Luật chỉ quy định “những vấn đề khung”, “những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội”; các quy định cụ thể, chi tiết thuộc thẩm quyền của Chính phủ và các bộ, ngành sẽ được quy định tại các văn bản dưới Luật để “đảm bảo linh hoạt, phù hợp với thực tiễn”, dự thảo Luật bỏ các quy định về thành phần hồ sơ, thời hạn thực hiện các thủ tục trong Luật theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết và phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp. Theo đó, dự thảo Luật dự kiến lược bỏ các quy định về trình tự, thủ tục, bao gồm nội dung quy định tại 24 điều: Khoản 2 Điều 13, khoản 1 Điều 14, khoản 2 Điều 15, Điều 17, Điều 19, Điều 22, Điều 24, Điều 29, khoản 3 Điều 33, Điều 34, Điều 35, Điều 36, Điều 38, Điều 39, Điều 41, Điều 43, Điều 44, Điều 45, Điều 46, Điều 47, Điều 48, Điều 49, Điều 50, Điều 53 của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016.

Dự thảo Luật Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) đang được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI.