Làm rõ giới hạn hoạt động ngoài công vụ của viên chức để tránh tiêu cực
Tại buổi thảo luận, các đại biểu tập trung vào những vấn đề cốt lõi như giới hạn hoạt động kinh doanh ngoài công vụ, cơ chế tuyển dụng ưu tiên, quy trình khiếu nại kết quả đánh giá, và nguyên tắc xử lý kỷ luật, phản ánh rõ những vướng mắc từ thực tiễn quản lý đội ngũ viên chức.
Về quyền của viên chức được ký hợp đồng thực hiện hoạt động nghề nghiệp và hoạt động kinh doanh tại Điều 13 của dự thảo đã nhận được sự quan tâm. Đại biểu Hà Đức Minh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) đánh giá quy định tại Điểm a Khoản 1, cho phép viên chức được ký kết hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức, đơn vị khác (nếu không trái với thỏa thuận tại hợp đồng làm việc và pháp luật không cấm) đã thể hiện tinh thần đổi mới, mở rộng quyền nghề nghiệp và khuyến khích chủ động, sáng tạo của đội ngũ tri thức khu vực công. Đại biểu nhấn mạnh, quy định này phù hợp với yêu cầu liên thông nguồn lực giữa khu vực công và khu vực tư, góp phần khai thác hiệu quả năng lực, trình độ của viên chức, nhất là trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ, giáo dục, y tế, chuyển đổi số. Thực tiễn cho thấy, nhiều viên chức có năng lực cao mong muốn hợp tác chuyên môn, giảng dạy, nghiên cứu, tư vấn ngoài đơn vị sự nghiệp để tăng thu nhập hợp pháp và lan tỏa tri thức, song hiện chưa có cơ chế pháp lý rõ ràng.
 |
| Đại biểu Hà Đức Minh - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai phát biểu tại buổi thảo luận tổ. |
Tuy nhiên, đại biểu Hà Đức Minh cũng chỉ ra những tiềm ẩn vướng mắc lớn khi triển khai. Trong dự thảo Luật, cụm từ "hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ" còn quá rộng, dễ dẫn đến việc viên chức tham gia hoạt động kinh doanh, thương mại, gây xung đột lợi ích, ảnh hưởng đến đạo đức nghề nghiệp và chất lượng phục vụ nhân dân. Tiêu chí "không trái với thỏa thuận trong hợp đồng làm việc" mang tính nguyên tắc, chưa có hướng dẫn cụ thể dẫn tới khó thống nhất trong áp dụng. Chưa kể, đại biểu cho rằng cơ chế giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm chưa rõ ràng, có thể phát sinh tình trạng lạm dụng vị trí công tác để trục lợi hoặc sử dụng tài sản công cho mục đích riêng.
Từ những bất cập trên, đại biểu Hà Đức Minh đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu hoàn thiện theo ba hướng quan trọng, đó là chỉ cho phép viên chức ký hợp đồng trong các hoạt động về chuyên môn, nghiên cứu, đào tạo, tư vấn, chuyển giao công nghệ, không mở rộng lĩnh vực kinh doanh thuần túy. Thứ hai là quy định bắt buộc phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập khi viên chức ký kết hợp đồng ngoài, riêng viên chức quản lý phải được chấp thuận của cấp có thẩm quyền bổ nhiệm. Đồng thời, xây dựng cơ chế về kê khai, công khai, giám sát việc xử lý trách nhiệm rõ ràng, đảm bảo minh bạch và phòng ngừa tiêu cực. Đại biểu đồng thời đề nghị cơ quan soạn thảo xem xét lại quy định tại Điểm a Khoản 1 Điều 13 có mâu thuẫn, xung đột với Khoản 5 Điều 8 (quy định viên chức chỉ được ký kết hợp đồng làm việc với một đơn vị sự nghiệp công lập và chịu sự quản lý của đơn vị đó) hay không.
Thống nhất khái niệm "Trình độ cao", bảo đảm cơ chế "Đầu ra" cho hợp đồng
Vấn đề liên quan đến hợp đồng và sự thống nhất của ngôn ngữ pháp lý được Đại biểu Lê Xuân Thân (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) đề nghị làm rõ, đặc biệt tại Điều 21 (Hợp đồng lao động và hợp đồng dịch vụ) và các quy định chung về hợp đồng. Thống nhất với báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đại biểu Lê Xuân Thân nhấn mạnh "đã là hợp đồng dịch vụ, hợp đồng lao động phải có quy định về chấm dứt hợp đồng, đơn phương chấm dứt hợp đồng. Có nghĩa là, thực tế đã đầu vào rồi thì phải có đầu ra và đầu ra cũng phải được luật quy định". Đại biểu cho rằng, đây là những vấn đề liên quan tới quyền của công dân, quyền của cán bộ công chức viên chức, thuộc thẩm quyền của Quốc hội và phải được quy định trong luật.
Về đối tượng ký hợp đồng quy định tại Khoản 2 Điểm a Điều 21, dự thảo đề cập đến "chuyên gia, nhà khoa học, người có kinh nghiệm, trình độ cao", đại biểu Lê Xuân Thân chỉ rõ sự bất cập của cụm từ "trình độ cao" vì hiện chưa có quy định nào hướng dẫn cụ thể về trình độ này. Đại biểu kiến nghị Ban soạn thảo nên lấy khái niệm "người có tài năng" đã được quy định chi tiết trong Nghị định 179/2024 của Chính phủ (về chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng) để đưa vào Luật.
Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị mở rộng đối tượng ký hợp đồng theo Khoản 2 Điểm b Điều 21. Ngoài các lĩnh vực ưu tiên như khoa học công nghệ, chuyển đổi số, y tế, giáo dục cần thêm các đối tượng mà Đảng đã xác định qua Nghị quyết 26 và Nghị quyết 68, bao gồm: nhà quản lý, nhà quản trị doanh nghiệp, doanh nhân tiêu biểu xuất sắc, luật gia, luật sư, chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành. Việc này nhằm thu hút trọn vẹn các đối tượng chất lượng cao vào làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập (trường học, bệnh viện, viện nghiên cứu).
Liên quan đến công tác tuyển dụng, các đại biểu bày tỏ sự đồng tình với chính sách ưu tiên, nhưng yêu cầu cụ thể hóa để đảm bảo tính công bằng và minh bạch. Đại biểu nhận định quy định ưu tiên trong tuyển dụng đối với người có công với cách mạng, người dân tộc thiểu số, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp và các đối tượng chính sách khác (Khoản 5, Điều 16) là phù hợp, thể hiện tính nhân văn, nhất quán của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, hình thức và mức độ ưu tiên chưa được xác định cụ thể (có nơi xét tuyển, có nơi cộng điểm, có nơi xét đặc cách), dẫn đến áp dụng không thống nhất. Bên cạnh đó, khái niệm "các đối tượng chính sách khác" còn rộng và thiếu cơ sở pháp lý. Do vậy, để đảm bảo nguyên tắc cạnh tranh, bình đẳng và minh bạch, một số đại biểu đề nghị Luật cần quy định khung về việc áp dụng chính sách ưu tiên này, hoặc giao cho Chính phủ quy định chi tiết để thực hiện thống nhất và công bằng trên cả nước.
Ngoài ra, tại Điều 17 (Phương thức tuyển dụng), đại biểu Hà Đức Minh kiến nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung hình thức xét tuyển đối với người đăng ký dự tuyển ở những vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn. Đại biểu giải thích, thực tế rất khó tuyển dụng ở những vùng này khi áp dụng hình thức thi tuyển, vì thí sinh thường đăng ký dự tuyển ở những vùng thuận lợi. Việc bổ sung xét tuyển là cần thiết để giải quyết tình trạng thiếu cán bộ y tế, giáo dục ở vùng sâu, vùng xa. Cũng tại Điều 17, đại biểu đề nghị quy định rõ phần giải thích từ ngữ tại Điều 4 đối với cụm từ "người có tài năng, năng khiếu đặc biệt, người có kinh nghiệm" để đảm bảo thuận lợi khi tổ chức thực hiện.
Những kiến nghị này là cơ sở quan trọng để Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, chỉnh sửa, hướng tới một Luật Viên chức mới vừa tạo điều kiện phát huy năng lực của đội ngũ tri thức, vừa đảm bảo kỷ cương hành chính và sự đồng bộ trong hệ thống pháp luật Việt Nam./.
Hà Lan, Nguyễn Hùng
(Nguồn: Quochoi.vn)
Theo dõi chúng tôi trên:
