Toàn cảnh Tọa đàm.

Tham dự Tọa đàm có đại diện các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp, các bộ, ngành, địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học, công ty luật, doanh nghiệp…

Thành lập Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam là quyết sách lớn của Đảng và Nhà nước

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh, việc thành lập và vận hành Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam là một quyết sách lớn của Đảng và Nhà nước. Trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước cần tạo dựng không gian phát triển mới, thu hút nguồn lực để thúc đẩy kinh tế - xã hội, Trung tâm tài chính quốc tế sẽ trở thành nền tảng quan trọng để thực hiện các mục tiêu chiến lược, đồng thời đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới - kỷ nguyên phát triển thịnh vượng của dân tộc Việt Nam.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh phát biểu khai mạc Tọa đàm.

Thứ trưởng nêu rõ, về cơ sở chính trị, pháp lý, Bộ Chính trị đã ban hành Thông báo số 47-TB/TW ngày 15/11/2024 về việc xây dựng Trung tâm tài chính khu vực và quốc tế tại Việt Nam. Trên cơ sở tham mưu kịp thời của Chính phủ, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 222/2025/QH15 về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Đây là khuôn khổ pháp lý chung, còn việc cụ thể hóa để hình thành khung khổ vận hành Trung tâm tài chính quốc tế thuộc thẩm quyền của Chính phủ.

Theo Thứ trưởng, trong 08 nghị định được phân công, đến nay, Bộ Tư pháp đã chủ trì xây dựng 01 dự thảo nghị định và trình Chính phủ; đã thẩm định 05 dự thảo nghị định, trong đó 02 dự thảo được các bộ, ngành trình Chính phủ, 03 dự thảo sắp được trình; 02 dự thảo chưa thẩm định. Với trách nhiệm tham mưu Chính phủ trong công tác xây dựng pháp luật, Bộ Tư pháp đã chỉ đạo các đơn vị thuộc Bộ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương tiến hành rà soát, nghiên cứu và chuẩn bị kỹ lưỡng các vấn đề pháp lý liên quan.

Thứ trưởng cho biết thêm, đây là vấn đề mới, chưa có tiền lệ ở Việt Nam và không có nhiều mô hình mẫu trên thế giới để tham khảo toàn diện, Bộ Tư pháp tổ chức Tọa đàm hôm nay nhằm cung cấp thông tin, trao đổi, làm rõ các vấn đề còn vướng mắc. Qua đó, tạo cơ sở để Bộ Tư pháp cùng các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện các dự thảo, kịp thời tham mưu Chính phủ xem xét thông qua, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, cụ thể hóa đầy đủ Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội.

Bà Đào Thanh Hương - Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính phát biểu tại Tọa đàm.

Phải có hai cơ quan điều hành và hai cơ quan giám sát tại hai Trung tâm

Phát biểu tại Tọa đàm, bà Đào Thanh Hương - Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính cho biết, một vấn đề quan trọng được đặt ra là mô hình tổ chức và cơ quan điều hành, giám sát của Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Ngay sau khi Nghị quyết số 222/2025/QH15 được ban hành, đã xác định Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam sẽ hoạt động tại hai địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Đà Nẵng. Đây là mô hình rất đặc biệt, chưa có tiền lệ, cũng không có quốc gia nào để chúng ta có thể học hỏi trọn vẹn. Vì vậy, việc thiết kế cơ chế vận hành đòi hỏi vừa làm, vừa trao đổi, vừa điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn.

Theo đó, quan điểm của Bộ Tài chính là phải có hai cơ quan điều hành và hai cơ quan giám sát tại hai địa phương, bảo đảm tính độc lập, chủ động cho mỗi địa phương trong quá trình phát triển, đồng thời tránh sự cạnh tranh không lành mạnh giữa hai trung tâm. Vai trò của Chính phủ sẽ là định hướng chung, bảo đảm sự phát triển hài hòa: Thành phố Hồ Chí Minh tập trung phát triển các hoạt động tài chính truyền thống, trong khi thành phố Đà Nẵng sẽ ưu tiên cho các lĩnh vực tài chính mới nổi. Bộ Tài chính cho rằng, với tính chất hoạt động tài chính thường xuyên, liên tục, cần thiết phải duy trì hai cơ quan giám sát đặt tại hai trung tâm để bảo đảm hiệu quả quản lý.

TS. Nguyễn Văn Cương - Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp phát biểu tại Tọa đàm.

Lựa chọn mô hình khung pháp lý phù hợp từ kinh nghiệm quốc tế

Tại Tọa đàm, TS. Nguyễn Văn Cương - Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp chia sẻ kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới về khung pháp lý trong Trung tâm tài chính quốc tế. Theo đó, Viện trưởng cho biết, Trung tâm tài chính quốc tế là một khu vực hội tụ các dịch vụ tài chính toàn cầu: Ngân hàng, bảo hiểm, thị trường vốn, quản lý quỹ, tài chính phái sinh, tài sản số, fintech, trọng tài thương mại quốc tế… Trung tâm tài chính quốc tế đóng vai trò như "điểm trung chuyển" của dòng vốn, công nghệ tài chính và nhân lực chất lượng cao, có sức lan tỏa vượt phạm vi quốc gia.

Để thiết kế khung pháp lý có chất lượng cho Trung tâm tài chính quốc tế, việc thiết kế này phải tuân theo những nguyên tắc nhất định. Trong khung pháp lý của Trung tâm tài chính quốc tế thường đi kèm với việc thiết kế Tòa án hoặc cơ quan tài phán có tính liêm chính cao nhất có thể, ngoài ra, để giảm thiểu các quy trình, thủ tục hành chính phức tạp, giảm thiểu chi phí tuân thủ, Trung tâm tài chính quốc tế thường có một Cơ quan quản lý thống nhất. Khung pháp lý cho Trung tâm tài chính quốc tế thường bao gồm khuôn khổ pháp lý hiện đại về tài chính, các chính sách về thuế và xuất nhập cảnh thuận lợi cho các nhân tài tài chính, công nghệ, pháp lý và các chuyên gia khác.

Qua tìm hiểu một số kinh nghiệm quốc tế tiêu biểu từ Trung tâm tài chính quốc tế Dubai (Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất) và Trung tâm tài chính quốc tế Astana - Một vùng lãnh thổ pháp lý đặc thù ở Kazakhstan, TS. Nguyễn Văn Cương khẳng định, khung pháp lý là "linh hồn" Trung tâm tài chính quốc tế.

Bên cạnh đó, Viện trưởng cũng gợi ý cho việc xây dựng khung pháp lý về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam như sau:

Thứ nhất, cần chọn mô hình khung pháp lý phù hợp với bối cảnh. Mô hình "đặc khu pháp lý common law" có thể là mô hình cần tính tới nhưng phù hợp với quốc gia pháp luật thành văn để tạo môi trường thân thiện quốc tế. Đi kèm với đó là việc thiết lập cơ quan quản lý một cửa, minh bạch, chuyên nghiệp, có thẩm quyền đầy đủ cùng cơ chế giải quyết tranh chấp tin cậy, sử dụng ngôn ngữ quốc tế phổ biến (tiếng Anh), trọng tài quốc tế. Tập trung xây dựng thương hiệu niềm tin pháp lý - vì Trung tâm tài chính quốc tế cạnh tranh chủ yếu bằng uy tín pháp luật và năng lực thể chế, không chỉ bằng ưu đãi thuế.

Thứ hai, quan tâm xử lý một số vấn đề pháp lý tất yếu sẽ phát sinh: Xung đột pháp luật quốc nội - trung tâm tài chính quốc tế; tránh bị coi là "thiên đường thuế"; thu hút nhân lực quốc tế.

Thứ ba, bảo đảm tính toàn diện của khung pháp lý cho Trung tâm tài chính quốc tế với các trụ cột như: Luật nền tảng về Trung tâm tài chính quốc tế; ngôn ngữ tố tụng, hiệu lực phán quyết; thiết lập Tòa án và cơ quan quản lý "một cửa", fintech và tài sản số; thu hút nhân tài bằng visa nhà đầu tư/chuyên gia cùng các cơ chế khác như cấp phép lao động, chính sách dữ liệu và văn hóa tuân thủ; bảo vệ nhà đầu tư theo chuẩn quốc tế; chính sách quản lý ngoại hối và việc chuyển ngoại tệ.

Các đại biểu phát biểu tại Tọa đàm.

Cạnh tranh và thách thức đối với Việt Nam

Tại Tọa đàm, các đại biểu còn đóng góp ý kiến về một số nội dung cơ bản như: Kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới về khung pháp lý chung trong Trung tâm tài chính quốc tế; kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới đối với khung pháp lý về giải quyết tranh chấp trong Trung tâm tài chính quốc tế; tính thống nhất, đồng bộ của các dự thảo nghị định hướng dẫn Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội với hệ thống pháp luật và các vấn đề cần lưu ý; đề xuất trong định hình khung pháp lý về Trung tâm tài chính quốc tế.

Trong đó, ông Nguyễn Mạnh Dũng - Trọng tài viên, Luật sư sáng lập Công ty Luật Dzungsrt & Associates đã chia sẻ kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới đối với khung pháp lý giải quyết tranh chấp trong Trung tâm tài chính quốc tế.

Luật sư Nguyễn Mạnh Dũng cho biết, theo Khảo sát về Trọng tài quốc tế 2025 của Queen Mary University of London và Công ty Luật White and Case xuất bản ngày 02/6/2025, liên quan đến câu hỏi những giải pháp nào có thể thúc đẩy tính hiệu quả của thỏa thuận trọng tài, phần trăm người tham gia khảo sát đã chỉ ra một địa điểm trọng tài có được ưa chuộng hay không phụ thuộc vào một số các yếu tố sau: Thủ tục trọng tài rút gọn hoặc siêu rút gọn: 50%; thủ tục bác bỏ sớm (early dismissal) đối với các yêu cầu hoặc biện hộ rõ ràng không có cơ sở: 49%; gộp nhiều tranh chấp hoặc cho phép bên thứ ba tham gia (consolidation hoặc joinder): 29%; trọng tài khẩn cấp với phán quyết có thể thi hành: 22%.

Trung tâm trọng tài quốc tế trong Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam sẽ phải cạnh tranh với các tổ chức trọng tài quốc tế như: ICC, SIAC, HKIAC... vì khuôn khổ pháp luật trọng tài hiện nay không có các thủ tục như: Thủ tục bác bỏ sớm (early dismissal); kết hợp bên thứ ba (joinder); trọng tài khẩn cấp với phán quyết có thể thi hành (emergency arbitrator); thủ tục trọng tài siêu rút gọn (Streamlined Procedure - SIAC Rules 2015); tính tương thích của thỏa thuận trọng tài (HKIAC's Practice Note); bên thứ ba tài trợ trọng tài (3rd party funding). Do đó, việc không có các thủ tục này vô hình trung làm giảm năng lực cạnh tranh của các tổ chức trọng tài Việt Nam.

Bên cạnh đó, Luật Trọng tài thương mại năm 2010 của Việt Nam không có quy định tương tự như Điều 19 của Luật Mẫu về trọng tài thương mại quốc tế của Ủy ban Liên hợp quốc về Luật Thương mại quốc tế (Luật Mẫu UNCITRAL). Việc này khiến cho các Trung tâm trọng tài và các bên không có không gian để thỏa thuận những quy trình tố tụng khác theo tinh thần của Luật Mẫu. Do vậy, đây có thể là rào cản để các trung tâm trọng tài tại Việt Nam (bao gồm cả Trung tâm Trọng tài quốc tế trong Trung tâm tài chính quốc tế) có thể quy định những thủ tục trong quy tắc trọng tài của mình theo các thông lệ quốc tế như tại SIAC và HKIAC.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh phát biểu bế mạc Tọa đàm.

Phát biểu bế mạc Tọa đàm, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cho biết, các ý kiến phát biểu tại Tọa đàm rất tâm huyết, trách nhiệm, với nhiều góc nhìn rất đa dạng và sâu sắc, có nhiều trao đổi thẳng thắn, nhiều đề xuất quan trọng để các bộ, ngành, địa phương tiếp tục hoàn thiện dự thảo các nghị định, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất và tính khả thi cho khung pháp lý của Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.

Thứ trưởng khẳng định, đây cũng là cam kết chính trị mạnh mẽ của Chính phủ và hai địa phương là Thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Đà Nẵng trong việc xây dựng và đưa Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam đi vào hoạt động.

Nêu rõ tinh thần "vừa chạy vừa xếp hàng", Thứ trưởng đề nghị các địa phương chủ động, khẩn trương xây dựng dự thảo quy chế, điều lệ liên quan đến hoạt động của Trung tâm tài chính quốc tế, coi đây là bước đi quan trọng để cụ thể hóa Nghị quyết của Quốc hội và chỉ đạo của Chính phủ./.