Thúc đẩy phát triển kinh tế tầm thấp và khai thác không gian ngầm

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh, trước bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, việc tìm kiếm và khai thác các nguồn lực mới là một trong những yêu cầu cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh, trước bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, việc tìm kiếm và khai thác các nguồn lực mới là một trong những yêu cầu cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội. Trong đó, phát triển kinh tế tầm thấp và khai thác không gian ngầm được xác định là những lĩnh vực giàu tiềm năng nhưng cũng đang đặt ra hàng loạt vấn đề pháp lý cần sớm được nghiên cứu, hoàn thiện.

Theo Thứ trưởng, qua quá trình xây dựng Luật Thủ đô và các dự án luật có liên quan cho thấy, nhiều quy định về khai thác không gian ngầm chưa thể hoàn thiện do còn thiếu cơ sở pháp lý và thực tiễn.

Bên cạnh không gian ngầm, Thứ trưởng cho rằng, sự phát triển của kinh tế tầm thấp cũng đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hệ thống pháp luật. Các vấn đề liên quan đến quyền khai thác khoảng không bay thấp phục vụ phát triển kinh tế cũng cần được nghiên cứu một cách bài bản.

Đề cập đến hoạt động của các phương tiện bay không người lái, Thứ trưởng cho rằng, việc phát triển kinh tế tầm thấp cũng cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh. Nếu quản lý quá chặt sẽ làm cản trở sự phát triển các mô hình kinh doanh mới, nhưng nếu buông lỏng sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, cần nghiên cứu xây dựng cơ chế pháp lý phù hợp để vừa tạo điều kiện phát triển, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước.

Toàn cảnh Hội thảo

Trên cơ sở đó, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú bày tỏ mong muốn các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các bộ, ngành, địa phương và cơ sở đào tạo tập trung trao đổi, đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc xây dựng chính sách, pháp luật về việc thúc đẩy phát triển kinh tế tầm thấp và khai thác không gian ngầm.

Trao đổi tại Hội thảo, một số đại biểu cho rằng, nền kinh tế tầm thấp đang nổi lên như một lĩnh vực chiến lược mới, có tiềm năng tạo ra những đột phá về năng suất, đổi mới sáng tạo và tái cấu trúc không gian kinh tế trong kỷ nguyên số. Sự phát triển của các công nghệ như phương tiện bay không người lái, giao thông hàng không đô thị, logistics bằng drone và các dịch vụ khai thác không gian tầm thấp đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo đảm vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa duy trì trật tự và an toàn, đồng thời bảo vệ quyền tài sản tư một cách hữu hiệu.

Bên cạnh đó, đại biểu cho biết, không gian tầm thấp có nhiều đặc điểm tương đồng với các loại tài nguyên công cộng truyền thống như phổ tần vô tuyến, nguồn nước, hoặc hạ tầng giao thông. Nếu mọi chủ thể đều được tự do khai thác mà không có cơ chế phân bổ quyền sử dụng, nguy cơ xung đột, quá tải và mất an toàn là điều không thể tránh khỏi. Ngược lại, nếu Nhà nước độc quyền kiểm soát toàn bộ không gian tầm thấp mà không thiết lập cơ chế tiếp cận minh bạch cho các chủ thể kinh doanh sẽ làm hạn chế đổi mới sáng tạo và cản trở sự phát triển của thị trường. Do đó, cần xây dựng cơ chế cân bằng giữa quyền quản lý của Nhà nước, quyền tài sản tư và quyền tiếp cận của các doanh nghiệp khai thác dịch vụ hàng không tầm thấp.

Liên quan đến không gian ngầm, đại biểu cho biết, khai thác không gian ngầm là lĩnh vực có tính đặc thù về tính chất do các công trình ngầm được xây dựng, quản lý, khai thác đặc biệt hơn và đòi hỏi chi phí đầu tư cao hơn, tốn kém hơn; xử lý các yêu cầu về địa chất, địa mạo, về kỹ thuật, công nghệ phức tạp hơn so với xây dựng các công trình thông thường trên mặt đất. Trên cơ sở đó, đại biểu đề xuất cần xây dựng quy trình riêng về xác định giá cho thuê không gian ngầm nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc khai thác, sử dụng. Đồng thời, sau khi quy trình được ban hành đầy đủ, cần tổ chức định giá đối với không gian ngầm, trong đó hướng dẫn cụ thể phương pháp xác định tiền thuê phần không gian dưới lòng đất để các chủ đầu tư thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính khi triển khai các công trình ngầm.

Đại biểu trao đổi tại Hội thảo

Thừa ủy quyền của Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú phát biểu kết luận Hội thảo, Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý Nguyễn Văn Cương đánh giá cao ý kiến trao đổi của các chuyên gia, nhà khoa học. Theo Viện trưởng, từ kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc khai thác không gian ngầm đã được nhiều quốc gia trên thế giới triển khai. Tuy nhiên, đối với Việt Nam, quá trình hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực này lĩnh vực này còn đối mặt với nhiều thách thức do đặc điểm địa hình, địa chất cũng như yêu cầu bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đáng chú ý, Viện trưởng Nguyễn Văn Cương nhấn mạnh, phát triển kinh tế tầm thấp và khai thác không gian ngầm là 02 lĩnh vực có tính liên ngành, liên lĩnh vực cao, đòi hỏi sự điều chỉnh đồng bộ của nhiều đạo luật và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước. Đặc biệt, trong quá trình hoàn thiện thể chế, yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh phải luôn được đặt ở vị trí ưu tiên, nhất là trong bối cảnh Việt Nam có vị trí địa chính trị đặc biệt.

Cùng với việc bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, hệ thống pháp luật cần được thiết kế theo hướng minh bạch, thông thoáng, ổn định và có tính dự báo cao, qua đó tạo lập hành lang pháp lý thuận lợi để khai thác hiệu quả giá trị thương mại, giá trị kinh tế của không gian ngầm và phát triển kinh tế tầm thấp, góp phần giải phóng các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.