Thúc đẩy trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm đóng góp cho sự phát triển bền vững và bao trùm của Việt Nam

PGS.TS. Nguyễn Thị Quế Anh, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, Dự án RAI được thực hiện trong bối cảnh khung chính sách, pháp luật về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam có những bước chuyển mình mạnh mẽ

Phát biểu tại Tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Thị Quế Anh, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, Dự án RAI được thực hiện trong bối cảnh khung chính sách, pháp luật về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam có những bước chuyển mình mạnh mẽ, đặc biệt là sự ra đời của Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 - được xem là “luật khung” nền tảng, đánh dấu bước chuyển mình từ việc khuyến khích sang việc quản lý chính thức bằng pháp luật đối với trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam.

Dự án sẽ thắt chặt hợp tác với các bên liên quan trong 03 lĩnh vực ưu tiên gồm nông nghiệp, giáo dục và y tế; đồng thời được tiếp cận như một “nghiên cứu điển hình tiên phong và tiêu biểu về đổi mới sáng tạo có trách nhiệm” nhằm đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước.

Về Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025, PGS.TS. Nguyễn Thị Quế Anh cho biết, Luật lấy nền tảng là cách tiếp cận dựa trên rủi ro và phân loại AI theo 03 mức (không thể chấp nhận, rủi ro cao, rủi ro thấp) như xu hướng quốc tế nhưng có sự điều chỉnh phù hợp với thực tiễn kinh tế số của Việt Nam. Luật cũng dành hẳn Chương V để nói về đạo đức và trách nhiệm trong hoạt động trí tuệ nhân tạo.

Bên cạnh đó, ngày 10/3/2026 Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư số 05/2026/TT-BKHCN về Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia với việc bắt buộc áp dụng Khung đối với cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân dưới vai trò nhà phát triển, nhà cung cấp, bên triển khai hoặc người sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ hoạt động quản lý nhà nước hoặc cung cấp dịch vụ công. Đối với các tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài có hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai hoặc sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam được khuyến khích áp dụng Khung này.

Việc Việt Nam chính thức ban hành Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia đánh dấu cột mốc quan trọng trong việc định hình một hệ sinh thái AI an toàn, tin cậy và nhân văn. Tuy nhiên, để các nguyên tắc định hướng của Khung thực sự đi vào cuộc sống, được cụ thể hóa thành quy trình, tiêu chuẩn và hành động trong từng cơ quan, doanh nghiệp và dự án nghiên cứu vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, giới khoa học và đội ngũ chuyên gia đầu ngành.

Các đại biểu tham dự Tọa đàm

Trao đổi tại Tọa đàm, TS. Hồ Đức Thắng, đại biểu Quốc hội chuyên trách, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho biết, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo với bốn nguyên tắc nền tảng gồm: (i) Lấy con người làm trung tâm: Con người luôn là chốt chặn cuối cùng. Máy móc không có lương tri, không có lòng trắc ẩn; (ii) An toàn, tin cậy: Không gây hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm con người; (iii) Công bằng, minh bạch: Không tái sản xuất định kiến. Mọi nội dung do AI tạo ra đều phải gắn nhãn; (iv) Trách nhiệm giải trình: Không đổ lỗi cho máy móc. Đây cũng là các nguyên tắc phổ quát được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng trong quá trình phát triển AI.

Theo TS. Hồ Đức Thắng, để đưa các nguyên tắc đạo đức AI đi vào thực tiễn, Việt Nam cần tập trung vào ba trụ cột quan trọng, cụ thể:

Một là, dữ liệu, “AI tốt phải bắt đầu từ dữ liệu tốt”, bởi, đạo đức AI không chỉ nằm ở các nguyên tắc mà còn nằm sâu trong chính dữ liệu mà AI được học.

Hai là, xây dựng cơ chế đánh giá AI. Theo đó, AI cần được đánh giá tương tự như con người thông qua các hệ thống kiểm tra, sát hạch và chuẩn năng lực. Đại biểu cho biết, nhiều mô hình AI quốc tế có năng lực công nghệ rất mạnh nhưng vẫn gặp khó khăn khi tham gia các bài kiểm tra theo tiêu chuẩn Việt Nam, đặc biệt ở các nội dung liên quan đến lịch sử, chủ quyền, pháp luật và văn hóa Việt Nam. Theo đại biểu, đây là cơ sở quan trọng để xây dựng “hàng rào mềm” bảo vệ không gian AI Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước phát triển các mô hình AI phù hợp với bối cảnh Việt Nam.

Ba là, giáo dục. Theo đại biểu, nếu hệ thống giáo dục không thay đổi, nguy cơ lớn nhất là con người có thể đạt điểm số cao nhờ AI nhưng lại không thực sự tích lũy được tri thức và năng lực tư duy. Nguyên tắc sống còn của mọi quốc gia là AI phải luôn nằm dưới sự kiểm soát của con người. Muốn làm được điều đó thì con người phải không ngừng nâng cao năng lực của chính mình.

Toàn cảnh Tọa đàm

Ngoài ra, Tọa đàm còn ghi nhận nhiều ý kiến trao đổi của các đại biểu xoay quanh các trụ cột, giá trị cốt lõi và định hướng quản trị trong Khung đạo đức AI quốc gia; những vấn đề đạo đức then chốt như tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, bảo vệ quyền riêng tư, bảo đảm công bằng cũng như cơ chế khiếu nại, khắc phục phù hợp trong toàn bộ vòng đời của hệ thống AI. Bên cạnh đó, nhiều đại biểu cũng đề xuất xây dựng các bộ công cụ, mẫu đánh giá tác động đạo đức (EIA), đồng thời kiến nghị lộ trình tích hợp đạo đức vào hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI tại Việt Nam.

Các ý kiến trao đổi, chia sẻ của các đại biểu tại Tọa đàm đã góp phần làm rõ hơn những yêu cầu đặt ra trong việc xây dựng và triển khai Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia, qua đó thúc đẩy phát triển AI theo hướng an toàn, nhân văn, có trách nhiệm và phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và bao trùm trong kỷ nguyên số.