Hoàn thiện pháp luật cần nhìn nhận quyền con người như nền tảng, động lực của sự phát triển

Ngày 14/8/2026, Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo khoa học nhằm phục vụ nghiên cứu, xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới” theo Quyết định số 867/QĐ-BTP ngày 29/3/2026 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp. TS. Nguyễn Văn Cương, Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý và TS. Nguyễn Hữu Huyên, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế đồng chủ trì Hội thảo.

Hội thảo khoa học “Hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Nguyễn Hữu Huyên, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế cho biết, Hội thảo là dịp để các chuyên gia, nhà khoa học và đại biểu cùng trao đổi, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh phát triển mới của đất nước. Chương trình tập trung vào các nội dung như hoàn thiện pháp luật về quyền dân sự, chính trị; quyền kinh tế, văn hóa, xã hội; quyền của các nhóm yếu thế và quyền con người trong bối cảnh chuyển đổi số. TS. Nguyễn Hữu Huyên đề nghị các đại biểu tăng cường trao đổi, thảo luận, tương tác, qua đó làm rõ những vấn đề còn vướng mắc và đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền con người, quyền công dân.

Chuyển thực sự từ ghi nhận quyền sang bảo đảm quyền

Tại Hội thảo, các chuyên gia, đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận các vấn đề pháp luật về bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, như: Hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền con người, quyền công dân, quyền dân sự, chính trị, quyền kinh tế, văn hóa, xã hội đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; hoàn thiện pháp luật của các nhóm yếu thế đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; thực trạng và định hướng hoàn thiện quyền con người trong bối cảnh chuyển đổi số;...

Chia sẻ tại Hội thảo, GS.TS. Vũ Công Giao, Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh, kỷ nguyên phát triển mới của nước ta đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận quyền con người như nền tảng, động lực của sự phát triển, chứ không chỉ là kết quả của sự phát triển. Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Trong quá trình đó, phát triển nhanh chỉ thực sự có ý nghĩa khi đồng thời bảo đảm ổn định, bền vững, công bằng và bao trùm. Do đó, quyền con người, quyền công dân cần được xem là cấu phần nội tại của sự phát triển, vừa là mục tiêu, nguyên tắc định hướng, vừa là thước đo chất lượng phát triển và quản trị quốc gia.

GS.TS. Vũ Công Giao, Đại học Luật Hà Nội phát biểu tại Hội thảo

Từ yêu cầu đó, GS.TS. Vũ Công Giao cho rằng cần chuyển thực sự từ ghi nhận sang bảo đảm quyền, trong đó trước hết phải lồng ghép cách tiếp cận dựa trên quyền con người vào quá trình xây dựng và vận hành pháp luật. Các chính sách, dự án luật, chương trình phát triển lớn cần được đánh giá không chỉ về tác động kinh tế, ngân sách, thủ tục hành chính mà còn về tác động đối với quyền con người, công bằng xã hội và quyền của các nhóm yếu thế. Đồng thời, cần chuyển từ các quy định mang tính nguyên tắc trong Hiến pháp, pháp luật sang các thiết chế, cơ chế thực thi quyền cụ thể, dễ tiếp cận và có thể kiểm chứng; tiếp tục hoàn thiện cơ chế khiếu nại, tố cáo, tố tụng hành chính, bồi thường nhà nước, trợ giúp pháp lý, hòa giải, đối thoại và hỗ trợ cộng đồng để người bị vi phạm quyền có thể tiếp cận công lý kịp thời, công bằng và hiệu quả.

Bên cạnh đó, cần cập nhật kịp thời các quyền và vấn đề quyền mới phát sinh, như bảo vệ dữ liệu cá nhân, khuôn khổ quản trị trí tuệ nhân tạo, bảo vệ người lao động trong kinh tế nền tảng, người tiêu dùng trong môi trường số, trẻ em và các nhóm yếu thế trên không gian mạng. Phát huy vai trò giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, giới học thuật, truyền thông và cộng đồng.

Theo GS.TS. Vũ Công Giao, một giải pháp quan trọng khác là xác lập rõ hơn trách nhiệm tôn trọng quyền con người của khu vực tư nhân, thông qua việc phát triển các chuẩn mực về kinh doanh có trách nhiệm, bảo vệ người lao động, người tiêu dùng, dữ liệu cá nhân, môi trường và cộng đồng chịu ảnh hưởng bởi các dự án đầu tư, hoạt động kinh doanh. Từ đó, cần bảo đảm sự cân bằng giữa Nhà nước, thị trường và xã hội.

PGS.TS. Tường Duy Kiên, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh chia sẻ tại Hội thảo

Chú trọng phát huy giá trị quyền con người để tạo động lực cho phát triển

Chia sẻ tại Hội thảo, PGS.TS. Tường Duy Kiên, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, cách tiếp cận về quyền con người cần có sự thay đổi mạnh mẽ, từ chỗ tiếp cận một cách thụ động sang nhìn nhận quyền con người là mục tiêu và động lực phát triển đất nước. Theo đó, vấn đề hiện nay không chỉ dừng ở ghi nhận, tôn trọng, bảo đảm và bảo vệ quyền mà cần chú trọng phát huy giá trị của các quyền con người để tạo động lực cho phát triển, nhất là trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được xác định là những động lực quan trọng của đất nước.

Về những tồn tại, hạn chế, theo PGS.TS. Tường Duy Kiên, cần xác định được những điểm nghẽn, từ đó các báo cáo, kiến nghị phải cụ thể, có căn cứ, tránh chung chung. Đối với nghiên cứu khoa học, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu phải có điều tra, khảo sát, số liệu thực tế và thực tiễn chứng minh, nhất là đối với các công trình nghiên cứu hướng tới công bố quốc tế.

TS. Lê Xuân Tùng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh trao đổi tại Hội thảo

Nghiên cứu mở rộng các cơ chế để người dân có thể yêu cầu khắc phục hậu quả

Tại Hội thảo, TS. Lê Xuân Tùng Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, so với các quyền dân sự, chính trị, việc bảo đảm các quyền kinh tế, văn hóa, xã hội có đặc thù riêng, bởi việc thực hiện các quyền này không chỉ phụ thuộc vào khuôn khổ pháp luật mà còn gắn với nguồn lực tài chính, nhân lực và cơ sở hạ tầng. Do đó, trong quá trình hoàn thiện pháp luật cần chú ý đến mối quan hệ giữa quy định pháp luật và các điều kiện thực tế để bảo đảm quyền được thực hiện. Theo đó, cần xây dựng kiến trúc pháp luật về các quyền kinh tế, văn hóa, xã hội có tính hệ thống; đưa bình đẳng thực chất trở thành nguyên tắc xuyên suốt; đồng thời gắn việc bảo đảm các quyền với vấn đề ngân sách và nguồn lực thực hiện. Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và chuyển đổi số, cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật về cung ứng dịch vụ công, đồng thời nghiên cứu cơ chế để người dân có thể yêu cầu khắc phục, bồi thường khi quyền kinh tế, văn hóa, xã hội bị vi phạm.

Từ yêu cầu bảo đảm quyền trên thực tế, việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ và khắc phục khi quyền kinh tế, văn hóa, xã hội bị vi phạm cũng được đặt ra. Không nên chỉ bảo đảm các quyền ở quy định pháp luật mà cần nghiên cứu mở rộng các cơ chế để người dân có thể yêu cầu khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại, trong đó có thể tính đến cơ chế tố tụng hành chính. Qua đó, làm rõ trách nhiệm của Nhà nước cũng như trách nhiệm của các chủ thể cung ứng dịch vụ công trong việc bảo đảm thực hiện các quyền này.