Toàn cảnh buổi làm việc.

Xây dựng chế định luật sư công nhằm hỗ trợ cơ quan nhà nước kiểm soát tính hợp pháp của các quyết định hành chính trước khi ban hành

Trình bày sự cần thiết phải xây dựng Đề án nghiên cứu xây dựng chế định luật sư công trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay, đồng chí Lê Xuân Hồng, Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp cho biết, việc cung cấp dịch vụ pháp lý có tính chuyên nghiệp mới chỉ được thực hiện chủ yếu ở khu vực tư nhân mà chưa có trong khu vực công, trong khi thực tiễn đặt ra một số yêu cầu như:

Một là, Chính phủ, cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nhà nước đang phải đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý liên quan đến hoạt động đầu tư thương mại có yếu tố nước ngoài, cũng như trong mối quan hệ hành chính, đất đai. Do đó, nhu cầu dịch vụ pháp lý có tính chuyên nghiệp cao trong khu vực công là rất lớn. Tuy nhiên, nguồn nhân lực tại chỗ chưa đáp ứng được yêu cầu về số lượng và tính chuyên nghiệp;

Hai là, một số loại việc có tính pháp lý ở khu vực công như tư vấn pháp luật cho các dự án kinh tế - xã hội ở địa phương, giải quyết tranh chấp quốc tế, giải quyết khiếu nại, tố cáo phức tạp... đòi hỏi người thực hiện phải có chuyên môn nghiệp vụ cao, am hiểu luật pháp quốc tế, có trình độ ngoại ngữ và có kinh nghiệm. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ công chức trong Bộ, ngành không đủ để đáp ứng yêu cầu, còn thiếu đội ngũ luật sư chuyên nghiệp đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích của Nhà nước;

Ba là, các tranh chấp quốc tế chủ yếu được giải quyết thông qua việc thuê luật sư nước ngoài vì theo thông lệ của hầu hết các nước thì không cho phép luật sư nước ngoài được tham gia tố tụng tại Tòa án của các nước. Tuy nhiên, khi tham gia tố tụng quốc tế bên cạnh luật sư nước ngoài vẫn cần có luật sư Việt Nam để trao đổi các vấn đề pháp lý trong vụ kiện có liên quan đến pháp luật Việt Nam. Do đó, yêu cầu đặt ra là cần có đội ngũ chuyên nghiệp để thực hiện.

Bốn là, trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền, việc Nhà nước trở thành một bên bị kiện liên quan đến quyết định hành chính, hành vi hành chính ngày một nhiều hơn. Do đó, yêu cầu đặt ra là cần có đội ngũ luật sư công chuyên nghiệp đại diện cho cơ quan nhà nước theo kiện và cũng có nhiệm vụ kiểm tra tính hợp pháp của các quyết định hành chính trước khi bị kiện.

Năm là, thực tiễn thời gian qua, một số luật sư tư thực hiện hỗ trợ pháp lý cho khu vực công tốt nhất là trong giải quyết khiếu nại, tố cáo, các hoạt động có tính công ích như trợ giúp pháp lý, án chỉ định nhưng chưa có cơ chế thu hút, tận dụng được nguồn lực đông đảo của các luật sư tham gia cung cấp dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp trong khu vực công.

Sáu là, chưa có cơ chế khởi kiện vụ án dân sự trong trường hợp chủ thể các quyền dân sự là nhóm dễ bị tổn thương hoặc trường hợp liên quan đến lợi ích công nhưng không có người đứng ra khởi kiện theo yêu cầu của Nghị quyết số 27/NQ-TW ngày 09/11/2022 Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Trước bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, nền kinh tế - xã hội phát triển nhanh chóng đã tạo cơ hội thuận lợi để các doanh nghiệp Việt Nam phát triển. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt nền kinh tế và các doanh nghiệp của Việt Nam phải đối mặt với những rủi ro và tranh chấp pháp lý quốc tế đang ngày càng tăng. Cùng với đó, thực tiễn đặt ra yêu cầu thực hiện nguyên tắc pháp quyền đòi hỏi việc có đội ngũ luật sư công chuyên nghiệp để đại diện pháp lý cho Nhà nước trong các mối quan hệ pháp lý thương mại, hành chính, đầu tư, tranh tụng quốc tế... là rất cần thiết, giúp cơ quan nhà nước kiểm soát tính hợp pháp của các quyết định hành chính trước khi ban hành.

Đại biểu góp ý tại buổi làm việc.

Tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện các nội dung liên quan đến Hồ sơ Đề án nghiên cứu xây dựng chế định luật sư công

Tại buổi làm việc, các đại biểu đã trao đổi, thảo luận một số nội dung liên quan đến định hướng xây dựng chế định luật sư công như: Cần xác định rõ đối tượng của chế định trên cơ sở làm rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của luật sư công theo ba lĩnh vực hoạt động chính gồm: Tư vấn pháp lý, tham gia tố tụng và thực hiện các dịch vụ pháp lý khác; không gộp trợ giúp viên pháp lý vào chế định luật sư công do đội ngũ trợ giúp viên pháp lý hiện nay đang thực hiện chức năng xã hội đặc thù và đã được điều chỉnh bởi Luật Trợ giúp pháp lý; cần mở rộng lĩnh vực tranh chấp quốc tế mà luật sư công có thể tham gia, không nên giới hạn ở tranh chấp đầu tư, mà cần tính đến cả các tranh chấp thương mại quốc tế, cũng như các tranh chấp phát sinh tại cơ quan tài phán nước ngoài; cần nghiên cứu cơ chế thu hút luật sư tư nhân tham gia thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích công theo hình thức hợp đồng dài hạn, thay vì chỉ theo từng vụ việc để phát huy nguồn lực luật sư ngoài công lập…

Phát biểu tại buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi đề nghị Cục Bổ trợ tư pháp tiếp tục hoàn thiện Đề án về luật sư công. Trong đó cần phải thể hiện rõ tính cấp thiết và định hướng chiến lược của chế định này. Hồ sơ cần được xây dựng ngắn gọn, đi thẳng vào bản chất vấn đề, tạo sức thuyết phục ngay từ đầu.

Kết luận buổi làm việc, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh đề nghị Cục Bổ trợ tư pháp làm rõ trách nhiệm pháp lý của luật sư công khi thực thi nhiệm vụ, bao gồm cả trách nhiệm hành chính, hình sự, công vụ, trách nhiệm bồi thường nhà nước…; cần quy định rành mạch, tránh hiểu sai hoặc lạm dụng cơ chế miễn trừ trách nhiệm trong một số trường hợp.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh phát biểu kết luận buổi làm việc.

Theo Bộ trưởng, để bảo đảm tiến độ và chất lượng Đề án, hồ sơ trình phải đầy đủ: tờ trình, đề án chi tiết và hệ thống tài liệu tham khảo (gồm kết quả hội thảo, nghiên cứu chuyên đề, báo cáo tiếp thu ý kiến địa phương, kinh nghiệm quốc tế…).

Về nội dung tờ trình, Bộ trưởng đề nghị cần nêu bật sự cần thiết của Đề án; làm rõ quá trình xây dựng Đề án từ khi thành lập tổ soạn thảo, tổ chức các hội thảo, đến việc lấy ý kiến các cấp có thẩm quyền. Đồng thời, xác định rõ các nội dung cần xin ý kiến gồm: Đồng ý chủ trương thành lập chế định luật sư công; nhiệm vụ của luật sư công; lựa chọn mô hình phù hợp trong các phương án luật sư nhà nước, luật sư tư nhân thực hiện nhiệm vụ Nhà nước giao hoặc mô hình hỗn hợp.

Về kết cấu, Đề án cũng cần được cấu trúc khoa học và có chiều sâu. Mục đầu tiên là sự cần thiết, được phân tích trên ba phương diện: Cơ sở chính trị (gồm các văn bản, nghị quyết, kết luận của Đảng và Bộ Chính trị), cơ sở pháp lý (Luật Luật sư, Luật Trợ giúp pháp lý...) và cơ sở thực tiễn với số liệu minh chứng cụ thể về các loại tranh chấp đang ngày càng phức tạp từ án hành chính, dân sự, các vướng mắc pháp lý trong dự án, đến tranh chấp đầu tư quốc tế…