Bảo đảm chất lượng, tiến độ xây dựng dự án Luật Đô thị đặc biệt

Phát biểu khai mạc cuộc họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, thời gian qua, Bộ Tư pháp đã chủ động, tích cực phối hợp với các cơ quan, địa phương trong quá trình xây dựng dự án Luật Đô thị đặc biệt. Trong đó, Bộ đã phối hợp chặt chẽ với Thành phố Hồ Chí Minh để thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Bộ Chính trị; đồng thời tiếp tục làm việc với Bộ Tài chính, các thành phố trực thuộc Trung ương và các địa phương đang chuẩn bị trở thành thành phố trực thuộc Trung ương nghiên cứu, đề xuất, hoàn thiện các nội dung của dự án Luật.

Theo Bộ trưởng, dự án Luật có nhiều nội dung mới, phạm vi điều chỉnh rộng, trong khi quá trình xây dựng diễn ra đồng thời với việc hoàn thiện nhiều chủ trương, chính sách lớn; một số vấn đề quan trọng vẫn đang được các cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Điều này đặt ra không ít khó khăn cho cơ quan chủ trì soạn thảo.

Nhấn mạnh khối lượng công việc lớn, thời gian thực hiện gấp rút, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận những vấn đề trọng tâm, nhất là các nội dung còn có ý kiến khác nhau hoặc cần tiếp tục làm rõ. Đối với những vấn đề đã đạt được sự thống nhất, cần sớm chốt phương án để đưa vào dự thảo Luật; đối với các nội dung còn vướng mắc, cần xác định rõ từng phương án xử lý, làm rõ cơ sở pháp lý và thực tiễn của mỗi phương án để Bộ Tư pháp tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, qua đó hoàn thiện dự án Luật Đô thị đặc biệt, bảo đảm chất lượng và tiến độ theo yêu cầu.

Trao đổi tại cuộc họp, Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế (Bộ Tư pháp) Nguyễn Hồng Hải cho biết, dự thảo Luật gồm 09 chương, 45 điều, tập trung quy định các cơ chế, chính sách mang tính đột phá nhằm tạo động lực để Thành phố Hồ Chí Minh phát triển mạnh mẽ hơn, đồng thời thiết lập các cơ chế thúc đẩy phát triển đô thị và các chính sách dành cho đặc khu kinh tế.

Đáng chú ý, dự thảo Luật đề xuất cho phép chính quyền địa phương ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết các biện pháp tổ chức thi hành Luật theo hướng có thể khác với quy định tại văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở Trung ương ban hành; đồng thời, chính quyền thành phố được quy định biện pháp đặc thù để tổ chức hướng dẫn thi hành Luật, Nghị quyết của Quốc hội, các quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ. Khi ban hành các văn bản này, dự thảo Luật quy định rõ trách nhiệm của Chính phủ và chính quyền thành phố phải tuân thủ việc đánh giá tác động các chính sách trong dự thảo văn bản, báo cáo các cơ quan, tổ chức liên quan, lấy ý kiến đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản, truyền thông nội dung và đăng tải hồ sơ dự thảo văn bản theo quy định của pháp luật.

Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế cho biết, việc cho phép văn bản quy phạm pháp luật của địa phương quy định khác với văn bản của cơ quan nhà nước ở Trung ương không phải là quy định hoàn toàn mới. Nội dung này đã được ghi nhận trong Luật Thủ đô năm 2026, đồng thời phù hợp với Hiến pháp năm 2013 (được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 203/2025/QH15), theo đó, trong trường hợp cần thiết, chính quyền địa phương có thể được giao thực hiện một số nhiệm vụ của cơ quan nhà nước cấp trên khi đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Hồng Hải cũng lưu ý, do phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật được mở rộng, ngoài Thành phố Hồ Chí Minh còn áp dụng đối với thành phố Đồng Nai và có thể mở rộng sang các địa phương khác, do đó, việc áp dụng cơ chế này cần được xem xét trên cơ sở chủ trương của cấp có thẩm quyền, gắn với điều kiện thực tiễn và nhu cầu phát triển của từng địa phương.

Góp ý tại cuộc họp, đa số đại biểu thống nhất định hướng của dự thảo Luật về tên gọi, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng. Bên cạnh đó, đại biểu cho rằng, phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật cần tập trung vào các đô thị đặc biệt, đồng thời cần tính đến các thành phố sẽ đạt tiêu chí đô thị đặc biệt trong quá trình phát triển. Đối với thành phố Đồng Nai và các thành phố trực thuộc Trung ương, cần tiếp tục nghiên cứu kỹ thuật lập pháp để thiết kế các cơ chế, chính sách phù hợp.

Có đại biểu đề xuất, không nhất thiết xây dựng một chương riêng dành cho thành phố Đồng Nai mà có thể quy định ngay trong phạm vi điều chỉnh của Luật và thiết kế các điều khoản loại trừ đối với những cơ chế chỉ phù hợp với Thành phố Hồ Chí Minh hoặc một số đô thị có điều kiện đặc thù. Trường hợp thành phố Đồng Nai được cấp có thẩm quyền cho phép áp dụng các cơ chế đặc thù riêng thì có thể tích hợp trực tiếp vào các điều khoản tương ứng của dự thảo Luật.

Đối với các thành phố trực thuộc Trung ương khác, đại biểu cho rằng, việc mở rộng phạm vi áp dụng nên được thực hiện theo lộ trình. Các địa phương có thể kế thừa các cơ chế, chính sách chung đã được thiết kế trong dự thảo Luật và đề xuất bổ sung những chính sách đặc thù phù hợp với điều kiện phát triển và nhu cầu thực tiễn của từng địa phương. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính thống nhất của dự thảo Luật, vừa tạo dư địa để các địa phương phát huy tính chủ động trong phát triển.

Kết luận cuộc họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đánh giá dự án Luật đã được chuẩn bị công phu, các nội dung cơ bản đã được nghiên cứu kỹ lưỡng. Về tên gọi dự án Luật, Bộ trưởng cho biết, mặc dù vẫn còn một số ý kiến băn khoăn về mức độ bao quát của tên gọi so với phạm vi điều chỉnh, song đây là phương án phù hợp nhất ở thời điểm hiện nay, phản ánh được cách tiếp cận mới trong xây dựng dự án Luật.

Đối với phạm vi điều chỉnh, Bộ trưởng thống nhất tiếp tục xác định dự án Luật tập trung điều chỉnh đối với các đô thị đặc biệt ở quy mô cấp thành phố, trước mắt là Thành phố Hồ Chí Minh. Việc mở rộng phạm vi áp dụng đối với các loại hình đô thị khác sẽ tiếp tục được nghiên cứu trên cơ sở tổng kết thực tiễn và yêu cầu phát triển trong thời gian tới.

Liên quan đến cơ chế áp dụng đối với thành phố Đồng Nai, Bộ trưởng đề nghị Ban Soạn thảo bám sát các chủ trương, định hướng trong Nghị quyết của Bộ Chính trị để thiết kế các cơ chế, chính sách phù hợp. Theo đó, những chính sách có tính tương đồng với Thành phố Hồ Chí Minh có thể được viện dẫn để áp dụng toàn bộ hoặc một phần; đối với những nội dung đặc thù của Đồng Nai cần được rà soát, nghiên cứu và quy định riêng trên cơ sở có đầy đủ căn cứ chính trị, pháp lý và yêu cầu thực tiễn.

Đối với các thành phố trực thuộc Trung ương khác, Bộ trưởng đề nghị nghiên cứu theo hướng quy định nguyên tắc trong Luật, trao thẩm quyền cho Chính phủ xem xét, quyết định việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù trên cơ sở chủ trương của cấp có thẩm quyền, điều kiện phát triển của từng địa phương và bảo đảm phù hợp với Hiến pháp. Cách tiếp cận này vừa tạo sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện, vừa tránh mở rộng quá mức phạm vi điều chỉnh của dự án Luật.

Về cơ chế ủy quyền lập pháp, Bộ trưởng khẳng định đây là nội dung lớn, cần được nghiên cứu thận trọng. Theo đó, dự thảo Luật vẫn cần thiết kế cơ chế ủy quyền nhưng phải xác định rõ phạm vi, đối tượng và cơ chế kiểm soát, bảo đảm vừa phát huy tính chủ động của chính quyền địa phương, vừa giữ vững nguyên tắc quản lý nhà nước thống nhất.