Hoàn thiện chính sách hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm

Bộ Tư pháp tổ chức họp Hội đồng thẩm định Hồ sơ dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi)

Theo báo cáo tại phiên họp, bố cục dự thảo Bộ luật gồm 03 phần, 25 chương, 416 điều; so với Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025) đã bỏ 07 điều; bổ sung 14 điều mới; sửa đổi, bổ sung 291 điều, giữ nguyên 111 điều.

Theo đó, dự thảo Bộ luật đề xuất sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng nhằm hoàn thiện chính sách hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Bên cạnh đó, dự thảo Bộ luật mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội ở 26 tội danh; đồng thời mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với 17 tội danh trong các lĩnh vực như thuế, tài chính, ngân hàng, đất đai, lao động, an toàn lao động, an ninh mạng... nhằm khắc phục những khoảng trống trong xử lý các hành vi vi phạm được thực hiện thông qua doanh nghiệp hoặc pháp nhân.

Dự thảo Bộ luật cũng bổ sung quy định về tổ chức tội phạm và đề xuất thêm nhiều tội danh mới liên quan đến sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng; xâm phạm dữ liệu cá nhân; vi phạm quy định về cung cấp, kinh doanh, sử dụng dịch vụ viễn thông, Internet; các hành vi gây ô nhiễm môi trường; khai thác thủy sản trái phép; phổ biến, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; thành lập hoặc tham gia tổ chức tội phạm.

Cùng với đó, dự thảo Bộ luật bổ sung nhiều hành vi phạm tội mới trong các lĩnh vực sở hữu trí tuệ, buôn lậu, gian lận thương mại, bảo vệ người tiêu dùng, bảo hiểm y tế và quản lý môi trường; đồng thời sửa đổi, hoàn thiện các quy định nhằm xử lý hiệu quả hơn các hành vi vi phạm phát sinh trên không gian mạng, sử dụng công nghệ cao và các phương thức phạm tội mới.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh phát biểu tại phiên họp

Bên cạnh các quy định về tội phạm, dự thảo Bộ luật cũng sửa đổi, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, theo hướng mở rộng phạm vi áp dụng đối với hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng công nghệ mới, đổi mới sáng tạo và thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang. Đồng thời, dự thảo bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp để tạo điều kiện khắc phục hậu quả; bổ sung căn cứ miễn trách nhiệm hình sự đối với trường hợp đã khắc phục toàn bộ hậu quả và cho phép xem xét miễn trách nhiệm hình sự ngay từ giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm nếu đủ điều kiện theo quy định.

Dự thảo Bộ luật cũng đề xuất sửa đổi một số quy định về thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự và tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của Bộ luật Hình sự với các luật chuyên ngành. Nhiều nội dung về giải thích từ ngữ, kỹ thuật lập pháp, thuật ngữ pháp lý và khung hình phạt của một số tội danh được điều chỉnh theo hướng rõ ràng, khả thi hơn, góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong thực tiễn.

Đại diện Bộ Công an phát biểu tại phiên họp

Tại phiên họp, các thành viên Hội đồng thẩm định cơ bản nhất trí với sự cần thiết xây dựng dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đồng thời tập trung góp ý về phạm vi sửa đổi, tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của dự thảo với hệ thống pháp luật hiện hành và tính khả thi của các quy định mới. Nhiều ý kiến đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn đối với các chính sách mới; đánh giá kỹ tác động của các quy định mở rộng trách nhiệm hình sự, bổ sung tội danh, hành vi phạm tội cũng như các quy định về miễn, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để bảo đảm chặt chẽ, thống nhất và khả thi khi áp dụng.

Kết luận phiên họp, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh, Bộ luật Hình sự là đạo luật đặc biệt quan trọng, giữ vai trò là căn cứ pháp lý để xử lý các hành vi phạm tội, đồng thời tác động trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân cũng như quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Vì vậy, việc sửa đổi Bộ luật cần được nghiên cứu hết sức thận trọng, chặt chẽ, bảo đảm chất lượng và tính khả thi.

Thứ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiêm túc tiếp thu, tổng hợp đầy đủ các ý kiến của Hội đồng thẩm định; tiếp tục lấy ý kiến các bộ, ngành, cơ quan liên quan và phân tích, đánh giá kỹ lưỡng từng chính sách. Đối với các quy định bổ sung tội danh, hành vi phạm tội mới, cần cân nhắc đầy đủ tính chất, mức độ nguy hiểm của từng hành vi, tránh tình trạng đánh giá chưa sát thực tiễn, dẫn đến hình sự hóa các quan hệ hành chính, dân sự.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Thứ trưởng cũng yêu cầu tiếp tục rà soát toàn diện dự thảo theo từng nhóm vấn đề, hoàn thiện các quy định về giải thích từ ngữ, bảo đảm cấu thành tội phạm được quy định rõ ràng, chính xác; nghiên cứu từng điều luật trên cơ sở các tình huống thực tiễn để đánh giá tính phù hợp, khả năng áp dụng. Mỗi quy định cần bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng thống nhất trong thực tiễn.

Nhấn mạnh Bộ Tư pháp là cơ quan thực hiện “khâu rà soát cuối cùng” đối với dự án Luật trước khi trình cấp có thẩm quyền, Thứ trưởng đề nghị thành lập Tổ công tác với sự tham gia của đại diện các bộ, ngành, đơn vị liên quan để tiếp tục phối hợp, theo sát quá trình hoàn thiện dự thảo, bảo đảm tiến độ và nâng cao chất lượng dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).