Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nhu cầu tăng cường hợp tác giữa các quốc gia trong lĩnh vực tư pháp hình sự đang trở thành yêu cầu tất yếu. Việc Quốc hội ban hành Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026 đánh dấu bước tiến mới trong hoàn thiện pháp luật về hợp tác tư pháp quốc tế của Việt Nam. Đạo luật này không chỉ tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho hoạt động chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù mà còn góp phần bảo đảm quyền con người, nâng cao hiệu quả thi hành án hình sự và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.

Ảnh minh họa (nguồn: Internet)

1. Sự cần thiết phải ban hành Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025

Trong những năm qua, cùng với quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với các quốc gia trên thế giới trong lĩnh vực tư pháp hình sự ngày càng được tăng cường. Thực tiễn cho thấy số lượng công dân Việt Nam chấp hành án phạt tù ở nước ngoài và người nước ngoài chấp hành án phạt tù tại Việt Nam có xu hướng gia tăng, kéo theo nhu cầu chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù giữa các quốc gia ngày càng lớn. Điều này đòi hỏi phải có cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất và phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam là quốc gia thành viên.

Bên cạnh đó, yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thi hành án hình sự và thực hiện chủ trương cải cách tư pháp đã đặt ra nhu cầu xây dựng một đạo luật chuyên biệt điều chỉnh hoạt động chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù. Việc ban hành Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025 góp phần khắc phục những hạn chế của các quy định hiện hành, đồng thời tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch cho quá trình tiếp nhận, giải quyết và thực hiện các yêu cầu chuyển giao.

Đạo luật cũng thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta trong bảo đảm quyền con người, tạo điều kiện để người đang chấp hành án phạt tù được tiếp tục thi hành phần hình phạt còn lại tại quốc gia có mối liên hệ gắn bó về quốc tịch, gia đình, ngôn ngữ và văn hóa bản sắc nơi họ sinh ra. Đây là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả cải tạo, giáo dục và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong án phạt tù.

2. Những điểm mới nổi bật của Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025

Một trong những điểm mới quan trọng của Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025 là lần đầu tiên Việt Nam có một đạo luật chuyên ngành điều chỉnh toàn diện hoạt động chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù giữa Việt Nam và nước ngoài. Theo Điều 1 của Luật, phạm vi điều chỉnh gồm nguyên tắc, thẩm quyền, điều kiện, trình tự, thủ tục chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù giữa Việt Nam với nước ngoài và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước Việt Nam trong chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù. Việc ban hành đạo luật riêng đã góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho hoạt động hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thi hành án hình sự.

Bên cạnh đó, Luật đã quy định rõ các nguyên tắc thực hiện chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù. Theo Điều 4 của Luật, hoạt động chuyển giao được thực hiện trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và các bên cùng có lợi; phù hợp với Hiến pháp, pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đối với trường hợp Việt Nam và nước ngoài không cùng là thành viên của điều ước quốc tế về chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù thì việc chuyển giao được thực hiện theo nguyên tắc có đi có lại nhưng không trái pháp luật Việt Nam, phù hợp với pháp luật quốc tế và tập quán quốc tế. Đặc biệt, Luật nhấn mạnh yêu cầu tôn trọng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người đang chấp hành án phạt tù.

Một điểm đáng chú ý khác là Luật quy định cụ thể hơn về điều kiện chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù tại Việt Nam cho nước ngoài. Theo đó, Điều 32 quy định việc có thể được chuyển giao cho nước ngoài để tiếp tục chấp hành án phạt tù khi có đủ các điều kiện như: Người được chuyển giao là công dân của nước nhận hoặc là người được phép cư trú không thời hạn ở nước nhận hoặc được nước nhận đồng ý tiếp nhận; hành vi phạm tội mà người đó bị kết án tại Việt Nam cũng cấu thành tội phạm theo quy định của pháp luật nước nhận vào thời điểm lập yêu cầu chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù; vào thời điểm nhận được yêu cầu chuyển giao, thời hạn chưa chấp hành án phạt tù phải còn ít nhất là 01 năm, trong trường hợp đặc biệt, thời hạn này có thể ít hơn 01 năm; có đủ các điều kiện quy định tại điểm d và điểm e khoản 1 Điều 15 của Luật này; đã thực hiện xong trách nhiệm dân sự trong bản án, hình phạt bổ sung là phạt tiền, tịch thu tài sản và các trách nhiệm pháp lý khác theo quy định của pháp luật hoặc được nước nhận, cơ quan, tổ chức, cá nhân khác hỗ trợ thực hiện các trách nhiệm pháp lý này hoặc được nước nhận cam kết bảo đảm người đang chấp hành án phạt tù sẽ thực hiện các trách nhiệm pháp ý này sau khi được chuyển giao về nước nhận; có sự đồng ý của Việt Nam trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền của nước nhận lập yêu cầu chuyển giao hoặc sự đồng ý của nước nhận trong trường hợp Bộ Công an lập yêu cầu chuyển giao. Các quy định này góp phần bảo đảm tính chặt chẽ, minh bạch và khả thi trong quá trình thực hiện chuyển giao.

Luật cũng đã hoàn thiện trình tự, thủ tục và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc tiếp nhận, xem xét, quyết định và tổ chức thực hiện việc chuyển giao. Việc xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan không chỉ nâng cao hiệu quả giải quyết các yêu cầu chuyển giao mà còn góp phần bảo đảm tính công khai, minh bạch và thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật.

Có thể thấy, những quy định mới của Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025 không chỉ hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù mà còn thể hiện rõ chính sách nhân đạo, bảo đảm quyền con người và phù hợp với xu hướng tăng cường hợp tác tư pháp quốc tế trong giai đoạn hiện nay.

3. Ý nghĩa của việc ban hành Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025

Việc ban hành Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025 có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về hợp tác tư pháp quốc tế của Việt Nam. Với việc xây dựng một đạo luật chuyên ngành, các quy định về chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, thống nhất và phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn cũng như các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Đáng chú ý, Luật đã tạo cơ sở pháp lý thống nhất, đồng bộ cho hoạt động chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam trong quá trình tiếp nhận, xem xét và thực hiện các yêu cầu chuyển giao. Việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trong lĩnh vực này không chỉ bảm đảm tính minh bạch, thống nhất trong áp dụng pháp luật mà còn nâng hiệu quả thực hiện các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, tăng cường sự tin cậy và hợp tác giữa Việt Nam với các quốc gia, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng và phát triển quan hệ hợp tác tư pháp quốc tế trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, Luật tạo cơ sở pháp lý vững chắc để tăng cường hiệu quả hợp tác giữa Việt Nam với các quốc gia trong lĩnh vực tư pháp hình sự, góp phần nâng cao hiệu quả thi hành án, đặc biệt là trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia và xây dựng lòng tin trong các quan hệ quốc tế, thúc đẩy hội nhập và giải quyết các thách thức toàn cầu. Đây cũng là bước đi quan trọng nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương cải cách tư pháp, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và khẳng định vị thế, trách nhiệm của Việt Nam trong cộng đồng quốc tế.

Kết luận

Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025 ra đời đáp ứng yêu cầu hoàn thiện thể chế, cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới. Những quy định mới của Luật không chỉ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù mà còn góp phần bảo đảm quyền con người, nâng cao hiệu quả thi hành án hình sự và tăng cường hợp tác giữa Việt Nam với các quốc gia trên thế giới. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, phục vụ hiệu quả yêu cầu phát triển đất nước và hội nhập quốc tế.