Chuyển đổi số công tác báo cáo: Tạo lập dữ liệu dùng chung, nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật

Đổi mới phương thức báo cáo, chuyển từ tổng hợp thủ công sang quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu số

Khai mạc Hội thảo, ông Hồ Quang Huy, Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp khẳng định, trong giai đoạn hiện nay, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành những động lực quan trọng của phát triển đất nước. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia nhấn mạnh "phát triển hạ tầng, nhất là hạ tầng số, công nghệ số trên nguyên tắc “hiện đại, đồng bộ, an ninh, an toàn, hiệu quả, tránh lãng phí”; làm giàu, khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu, đưa dữ liệu thành tư liệu sản xuất chính, thúc đẩy phát triển nhanh cơ sở dữ liệu lớn, công nghiệp dữ liệu, kinh tế dữ liệu". Những định hướng đó đặt ra yêu cầu nhìn nhận dữ liệu báo cáo như một nguồn thông tin cần được tạo lập, quản lý, chia sẻ và sử dụng thường xuyên trong thực hiện nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị.

Ông Hồ Quang Huy, Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp phát biểu khai mạc Hội thảo

Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đặt ra nhiệm vụ: "Tăng cường chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật", trong đó, ưu tiên nguồn lực xây dựng, phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu lớn, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo phục vụ đổi mới, hiện đại hóa công tác xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”, liên thông, dễ khai thác, dễ sử dụng, an toàn thông tin và bí mật nhà nước.

Hội thảo “Nhu cầu và giải pháp chuyển đổi số trong công tác báo cáo về tổ chức thi hành pháp luật”

Công tác báo cáo về tổ chức thi hành pháp luật hiện nay vẫn đang thực hiện thủ công, chưa có phần mềm thống nhất, chuyên biệt phục vụ quản lý, theo dõi và báo cáo về tổ chức thi hành pháp luật trên phạm vi toàn quốc. Việc thu thập, tổng hợp thông tin, số liệu và xây dựng báo cáo tại nhiều cơ quan mất nhiều thời gian và công sức đã ảnh hưởng đến việc cung cấp thông tin phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật. Thực trạng đó đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức báo cáo, chuyển từ tổng hợp thông tin thủ công sang quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu số, qua đó nâng cao chất lượng, tính kịp thời và hiệu quả của công tác tổ chức thi hành pháp luật.

Nguyên tắc “một lần nhập - sử dụng nhiều lần”

Tại Hội thảo, ông Lewe Paul, Trưởng đại diện Viện KAS tại Việt Nam cho biết, chuyển đổi số không chỉ đơn thuần là việc chuyển các tài liệu giấy thành các tệp điện tử, mà tiềm năng thực sự của chuyển đổi số nằm ở việc nâng cao chất lượng, khả năng truy cập, tiếp cận cũng như tính khả dụng của thông tin trong suốt quá trình báo cáo; đồng thời nhấn mạnh hiệu quả của một hệ thống pháp lý phụ thuộc rất nhiều vào nền tảng pháp luật được xây dựng. Ông Lewe Paul cho rằng, pháp luật được xây dựng tốt là chưa đủ. Hiệu quả thực sự của pháp luật phải được thể hiện thông qua quá trình thực thi các quy phạm pháp luật đó trên thực tế.

Ông Lewe Paul, Trưởng đại diện Viện KAS tại Việt Nam phát biểu tại Hội thảo

Theo ông Lewe Paul, yếu tố công nghệ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc thúc đẩy sự hiểu biết một cách có hệ thống về cách thức thực thi pháp luật, cũng như những kinh nghiệm từ quá trình thực thi có thể đóng góp vào việc cải thiện và thực hiện tốt hơn công tác xây dựng pháp luật trong tương lai. Ông cũng khẳng định một nguyên tắc quan trọng trong việc chuyển đổi số công tác báo cáo, đó là nguyên tắc chỉ cung cấp thông tin một lần.

Đồng quan điểm với ông Lewe Paul, ông Đỗ Ngọc Vĩnh, Trưởng ban Chuyển đổi số, Cục Quản lý thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp đã đề xuất giải pháp chuyển đổi số công tác báo cáo tổ chức thi hành pháp luật dựa trên 03 trụ cột có mối quan hệ chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau, gồm: Dữ liệu tập trung - Người dùng là trung tâm - Liên thông đa cấp. Theo đó, về dữ liệu cần áp dụng nguyên tắc “một lần nhập, dùng chung toàn hệ thống”, hướng tới hình thành một nguồn dữ liệu thống nhất, tin cậy, phục vụ chung cho mọi cấp quản lý, khắc phục tình trạng nhập liệu trùng lặp, phân tán như hiện nay.

Mô hình quản trị vòng đời văn bản quy phạm pháp luật dựa trên dữ liệu

Phát biểu tại Hội thảo, ông Lê Tuấn Phong, Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp đề xuất mô hình quản trị vòng đời văn bản quy phạm pháp luật dựa trên dữ liệu, theo đó, văn bản quy phạm pháp luật được quản trị xuyên suốt từ nhận diện vấn đề, xây dựng chính sách, soạn thảo, ban hành, tổ chức thi hành, theo dõi, đánh giá đến sửa đổi, thay thế hoặc bãi bỏ. Trong mô hình này, dữ liệu vừa là sản phẩm của từng giai đoạn, vừa là đầu vào cho giai đoạn tiếp theo, qua đó hình thành vòng phản hồi liên tục giữa xây dựng và thi hành pháp luật.

Mô hình quản trị vòng đời văn bản quy phạm pháp luật dựa trên dữ liệu

Theo ông Lê Tuấn Phong, mô hình quản trị vòng đời văn bản quy phạm pháp luật gồm bảy giai đoạn: giai đoạn 1 - nhận diện vấn đề và xây dựng chính sách; giai đoạn 2 - soạn thảo, đánh giá tác động và thẩm định; giai đoạn 3 - ban hành và công bố; giai đoạn 4 - tổ chức thi hành; giai đoạn 5 - theo dõi, thu thập dữ liệu và nhận diện vấn đề; giai đoạn 6 - đánh giá hiệu quả và tác động thực tế; giai đoạn 7 - sửa đổi, thay thế hoặc bãi bỏ. Để xây dựng được mô hình này, ông Lê Tuấn Phong đề xuất các giải pháp: (i) chuyển tư duy quản lý theo từng công đoạn sang quản trị toàn bộ vòng đời văn bản quy phạm pháp luật; (ii) thiết lập kiến trúc dữ liệu cho toàn bộ vòng đời văn bản quy phạm pháp luật; (iii) xây dựng hệ thống Chỉ số đánh giá hiệu quả quy định; (iv) thiết lập cơ chế cảnh báo sớm pháp luật dựa trên dữ liệu; (v) ứng dụng AI có kiểm soát trong toàn bộ vòng đời văn bản quy phạm pháp luật.

Chia sẻ kinh nghiệm từ thực tế của các bộ, ngành và địa phương

Đại diện Sở Tư pháp thành phố Quảng Ninh chia sẻ một số kinh nghiệm từ thực tiễn công tác tại Sở như: rà soát đúng nhu cầu thông tin; dữ liệu cần gắn với từng nhiệm vụ, từng vấn đề và từng kiến nghị; thực hiện nguyên tắc “một lần nhập – nhiều lần sử dụng”; trách nhiệm kiểm tra số liệu phải được thực hiện ngay tại đơn vị cung cấp.

Đại diện Cục Thuế, Bộ Tài chính nhấn mạnh 03 thông điệp chủ đạo từ việc ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật, đó là: (i) dữ liệu có chất lượng, được chuẩn hóa, kết nối và quản trị thống nhất là điều kiện tiên quyết; (ii) cần phân biệt rõ phân tích dữ liệu lớn, hệ thống quy tắc/chấm điểm rủi ro với AI/học máy để tránh đánh đồng mức độ ứng dụng công nghệ; AI là công cụ hỗ trợ nhận diện bất thường, dự báo và ưu tiên xử lý, không thay thế căn cứ pháp luật, chứng cứ và quyết định của người có thẩm quyền; (iii) hiệu quả quản lý không đến từ một thuật toán đơn lẻ mà từ chuỗi vận hành khép kín.

Toàn cảnh Hội thảo

Chuyển đổi số trong công tác báo cáo về tổ chức thi hành pháp luật là quá trình đổi mới phương thức quản lý của Nhà nước về pháp luật. Trong phương thức quản lý mới, các nền tảng công cụ số đóng vai trò công cụ hỗ trợ đắc lực cho cơ quan nhà nước, các thông tin, dữ liệu được khai thác là nguồn lực phục vụ quản lý điều hành, góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, hoàn thiện pháp luật và đưa các quy định pháp luật đi vào đời sống ngày càng thiết thực, hiệu quả hơn.

Một số hình ảnh tại Hội thảo: