Đổi mới tư duy pháp luật trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục và y tế

Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý (Bộ Tư pháp) Nguyễn Văn Cương cho biết, Hội thảo nằm trong chuỗi hoạt động của Bộ Tư pháp phục vụ xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”

Phát biểu khai mạc, Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp Nguyễn Văn Cương cho biết, Hội thảo nằm trong chuỗi hoạt động của Bộ Tư pháp phục vụ xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng, song cũng đặt ra yêu cầu và thách thức trong quá trình xây dựng chiến lược.

Nhấn mạnh chủ đề của Hội thảo, Viện trưởng Nguyễn Văn Cương cho biết, nội dung thảo luận tập trung vào 03 lĩnh vực gồm: Văn hóa, giáo dục và y tế - các lĩnh vực tác động trực tiếp tới chất lượng con người, sự phát triển của đời sống xã hội. Theo đó, văn hóa tạo nên nền tảng tinh thần, hệ giá trị bản sắc và sức mạnh nội sinh của dân tộc, gắn liền với niềm tự hào dân tộc; giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài; y tế bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, duy trì và nâng cao thể lực, trí lực của Nhân dân. Sự phát triển đồng bộ của 03 lĩnh vực này có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh và triển vọng phát triển bền vững của quốc gia.

Bên cạnh những kết quả đạt được trong thời gian qua, hệ thống pháp luật trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục và y tế vẫn đứng trước nhiều yêu cầu mới khi thực tiễn phát triển đã vượt ra khỏi phạm vi điều chỉnh của các đạo luật. Điều này đòi hỏi hệ thống pháp luật phải được tiếp cận tổng thể, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và có khả năng thích ứng trước yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Trên cơ sở đó, Viện trưởng Nguyễn Văn Cương bày tỏ mong muốn các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các bộ, ngành tập trung trao đổi, góp ý về định hướng đổi mới tư duy pháp luật trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục và y tế theo hướng lấy con người làm trung tâm, chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phát triển, kiến tạo môi trường và tạo cơ hội phát triển; đồng thời làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp đối với từng lĩnh vực, bảo đảm cân bằng giữa khuyến khích đổi mới sáng tạo với sự phát triển ổn định, bền vững trong việc huy động nguồn lực xã hội và vai trò trách nhiệm của Nhà nước.

Trao đổi tại Hội thảo, đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, hệ thống pháp luật thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ thời gian qua cơ bản đã thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam; phát triển thể dục, thể thao; phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh; phát triển công nghiệp văn hóa; thúc đẩy chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thể chế hóa một số chủ trương, định hướng lớn của Đảng về chuyển đổi số, phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế số, kinh tế sáng tạo và xây dựng Chính phủ số trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch, báo chí, thông tin, xuất bản còn có nội dung chưa thực sự theo kịp yêu cầu thực tiễn và tốc độ phát triển nhanh của khoa học công nghệ. Một số quy định pháp luật chuyên ngành còn thiếu tính dự báo, chưa theo kịp sự phát triển của nền tảng số xuyên biên giới, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu số và các mô hình kinh doanh mới trên môi trường mạng; phương thức quản lý chủ yếu vẫn theo hướng truyền thống, chưa chuyển mạnh sang quản lý theo dữ liệu, hậu kiểm và quản trị rủi ro…

Toàn cảnh Hội thảo

Tại Hội thảo, đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, hệ thống pháp luật giáo dục đã từng bước chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị chất lượng, tăng cường phân cấp, phân quyền, tự chủ, trách nhiệm giải trình; đồng thời chú trọng hậu kiểm, kiểm định chất lượng, chuẩn hóa điều kiện bảo đảm chất lượng, chuyển đổi số và công khai, minh bạch thông tin. Các chính sách lớn về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, phát triển đội ngũ nhà giáo, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học, học phí, hỗ trợ người học, kiểm định chất lượng, dữ liệu giáo dục và hợp tác quốc tế đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.

Tuy nhiên, hệ thống pháp luật giáo dục vẫn còn một số điểm cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện. Một số quy định còn phân tán ở nhiều văn bản, có nội dung chưa thật sự đồng bộ với yêu cầu phân quyền, phân cấp và mô hình chính quyền địa phương hai cấp; một số chính sách mới về tự chủ, tài chính giáo dục, dữ liệu số, học liệu số, trí tuệ nhân tạo, công nhận kết quả học tập, liên thông giữa các trình độ đào tạo và huy động nguồn lực xã hội cần tiếp tục được cụ thể hóa. Bên cạnh đó, quá trình chuyển tiếp khi nhiều luật, nghị quyết mới được ban hành trong thời gian ngắn đặt ra yêu cầu rà soát, sửa đổi, thay thế hoặc công bố tiếp tục hiệu lực đối với các văn bản hiện hành để tránh khoảng trống pháp lý trong tổ chức thực hiện.

Theo Bộ Y tế, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Y tế thời gian qua đã được quan tâm xây dựng và hoàn thiện tương đối đồng bộ, toàn diện từ luật, nghị định đến thông tư hướng dẫn, tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng cho việc tổ chức thực hiện chính sách thuộc ngành y tế, bảo đảm quyền lợi của người dân, góp phần thực hiện mục tiêu bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân và bảo đảm an sinh xã hội.

Về nhiệm vụ và giải pháp tăng cường điều kiện bảo đảm cơ chế vận hành của hệ thống pháp luật thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Y tế, đại biểu nhấn mạnh, ngành Y tế sẽ chú trọng tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo xuyên suốt của các cấp ủy Đảng đối với toàn bộ công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Về xây dựng nguồn nhân lực, ngành sẽ tập trung quy hoạch, phát triển và chuẩn hóa đội ngũ cán bộ làm công tác pháp chế theo vị trí việc làm, có cơ chế phụ cấp đặc thù, chế độ đãi ngộ thỏa đáng và thiết lập biện pháp bảo vệ vững chắc những cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Đại biểu trao đổi tại Hội thảo

Trong khuôn khổ Hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi, phân tích các vấn đề trọng tâm liên quan đến hoàn thiện hệ thống pháp luật trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục và y tế đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Nhiều ý kiến làm rõ những yêu cầu mới đặt ra đối với hệ thống pháp luật; đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện thể chế bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và khả năng thích ứng với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Các ý kiến tại Hội thảo là nguồn thông tin tham khảo quan trọng, góp phần phục vụ quá trình nghiên cứu, xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới” và hoàn thiện chính sách, pháp luật trong thời gian tới.