Hoàn thiện khung pháp lý để Thủ đô phát triển bền vững, dài hạn

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú chủ trì cuộc họp thẩm định dự án Luật Thủ đô (sửa đổi)

Báo cáo tại cuộc họp, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nguyễn Quốc Hoàn cho biết, việc sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn; đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực then chốt để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững.

Dự án Luật được xây dựng trên quan điểm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp năm 2013, sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 203/2025/QH15 của Quốc hội và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú phát biểu tại cuộc họp

Theo Vụ trưởng Nguyễn Quốc Hoàn, các cơ chế, chính sách phải có tính đặc thù, vượt trội; kế thừa, phát triển các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm tốt, khắc phục bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô năm 2024; kế thừa Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô; các cơ chế, chính sách đặc thù đang thí điểm cho các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 Chương, 42 Điều; quy định về cơ chế, chính sách phát triển Thủ đô như khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia; nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về kinh tế; dẫn đầu cả nước, vươn tầm khu vực và quốc tế về văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu tại cuộc họp

Luật Thủ đô (sửa đổi) bổ sung nguyên tắc về phân quyền cho chính quyền Thủ đô nhằm thể chế hóa chủ trương phân quyền mạnh mẽ, tối đa, toàn diện cho thành phố Hà Nội, trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo, dân tộc và các lĩnh vực khác có liên quan đến chủ quyền và lợi ích quốc gia. Song song với đó là hoàn thiện các quy định để bảo đảm tổ chức thực hiện hiệu quả việc giám sát chặt chẽ, kiểm tra và trách nhiệm giải trình khi thực hiện các quy định của Luật.

Liên quan đến phát triển Thủ đô theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô, dự thảo Luật bổ sung cơ chế, chính sách đặc biệt để thu hút, sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính, đầu tư, tổ chức bộ máy, biên chế; mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật cho Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội có quyền ban hành các quy định mới hoặc khác với quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ và cơ quan ngang bộ để thực hiện thẩm quyền của chính quyền địa phương trong việc xây dựng và phát triển Thủ đô.

Quy định về cơ chế thí điểm chính sách, xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới nhằm phục vụ xây dựng và phát triển Thủ đô và Vùng Thủ đô; quy định về quản trị Thủ đô bằng các phương thức quản trị tiên tiến, hiện đại trên ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu số, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo.

Tại cuộc họp, các ý kiến phát biểu nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi) với các cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn như đã nêu tại dự thảo Tờ trình, phù hợp với chủ trương của Đảng, thực tiễn của Thủ đô và yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Các đại biểu tham dự cơ bản tán thành với việc dự thảo Luật quy định phân quyền mạnh mẽ, toàn diện, trao thẩm quyền cao nhất cho chính quyền Thủ đô để phát triển; một số ý kiến nhấn mạnh việc phân quyền trong lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân sách, đầu tư và thị trường phải bảo đảm không làm ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia, nguyên tắc thị trường và các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Đồng thời, có ý kiến cho rằng cần nghiên cứu thêm về cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình nhằm thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực đồng bộ, chặt chẽ trong quá trình thực hiện Luật Thủ đô; bảo đảm việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù đúng thẩm quyền, đúng mục tiêu, minh bạch, hiệu quả và phù hợp với lợi ích quốc gia, dân tộc.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu phát biểu tại cuộc họp

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết Hà Nội đang thực hiện ba trụ cột bao gồm Quy hoạch tổng thể Thủ đô, Luật Thủ đô (sửa đổi) và Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội nhấn mạnh vị trí, vai trò của Luật Thủ đô đối với Thủ đô Hà Nội, đối với quốc gia, dân tộc và quốc tế; đồng thời khẳng định thành phố sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến phát biểu, phối hợp với Bộ Tư pháp để xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) có sức sống lâu bền và tư duy mới, đáp ứng các yêu cầu đề ra.

Đồng thời, Phó Chủ tịch Nguyễn Xuân Lưu khẳng định, Thủ đô đã chuẩn bị sẵn sàng để ban hành ngay các văn bản, nghị quyết làm cơ sở cho việc triển khai thi hành Luật ngay sau khi Luật được Quốc hội thông qua.

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, các nội dung của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cơ bản đã được cơ quan soạn thảo chuẩn bị công phu, có giải trình, tiếp thu nghiêm túc các ý kiến góp ý.

Liên quan đến tiêu chí, điều kiện áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù, Thứ trưởng cho rằng cần xác định rõ đây là đạo luật có tính chất đặc thù, do đó phải chấp nhận những quy định khác với pháp luật chung, nhưng phải được giới hạn chặt chẽ, có điều kiện cụ thể và bảo đảm thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Thứ trưởng nhấn mạnh cần trao thẩm quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền thành phố Hà Nội, đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình đầy đủ, rõ ràng. Các cơ chế, chính sách đặc thù chỉ áp dụng đối với những vấn đề có tính chất liên kết vùng, liên quan trực tiếp đến phát triển Thủ đô.

Phát biểu kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh, việc thẩm định dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) là cần thiết nhằm bảo đảm dự thảo đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn và phù hợp với các chủ trương, định hướng đã được đặt ra.

Về tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Thứ trưởng cơ bản nhất trí với hồ sơ dự án, song đề nghị tiếp tục rà soát một số nội dung chưa thật sự rõ, nhất là các quy định liên quan đến liên kết Vùng Thủ đô, cơ chế đầu tư các dự án lớn, quản lý đất đai, thu hồi đất và tổ chức thực hiện các chính sách đặc thù.

Thứ trưởng cho rằng đây là đạo luật có tính chất đặc thù nên có thể thiết kế những quy định khác với pháp luật chung, nhưng phải giới hạn phạm vi áp dụng, có điều kiện cụ thể, bảo đảm kiểm soát chặt chẽ và không làm phát sinh rủi ro về ổn định kinh tế vĩ mô, quốc phòng, an ninh, đối ngoại cũng như các cam kết quốc tế. Đồng thời, cần làm rõ cơ chế phân quyền, phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình, nguồn lực tài chính và nhân lực để bảo đảm tính khả thi khi triển khai.

Thứ trưởng cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, rà soát kỹ các quy định chuyển tiếp, cơ chế thử nghiệm chính sách và tăng cường thiết kế các công cụ giám sát nhằm bảo đảm các cơ chế đặc thù được thực hiện đúng thẩm quyền, hiệu quả và thống nhất trong hệ thống pháp luật.