Kỹ năng thẩm định và lấy ý kiến trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

Toàn cảnh Hội nghị.

Tại Hội nghị, ông Trần Văn Lợi, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp đã giới thiệu về những nội dung cơ bản của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 và Nghị định số 78/2025/NĐ-CP ngày 01/4/2025 của Chính phủ Quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, cụ thể:

Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 (Luật năm 2025) có một số điểm mới về hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, cụ thể: (i) Bỏ thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp xã để thể chế hóa ý kiến chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Kết luận số 119-KL/TW ngày 12/01/2024 của Bộ Chính trị về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả xây dựng và thi hành pháp luật, đồng thời bảo đảm sự phù hợp với yêu cầu của thực tiễn; (ii) Thay đổi hình thức quyết định Tổng Kiểm toán nhà nước sang hình thức thông tư để bảo đảm tương đồng, thống nhất với hình thức văn bản quy phạm pháp luật do Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành; (iii) Bổ sung hình thức nghị quyết của Chính phủ là văn bản quy phạm pháp luật nhằm giải quyết các vấn đề cấp bách phát sinh từ thực tiễn.

Bên cạnh đó, Luật năm 2025 đã bổ sung một số nguyên tắc quan trọng: (i) Bảo đảm chủ quyền, an ninh quốc gia, lợi ích quốc gia, dân tộc, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí và phòng, chống lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ; (ii) Xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật phải tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Bảo đảm việc thực hiện chủ trương phân quyền, phân cấp và kịp thời giải quyết vấn đề bất cập, phát sinh từ thực tiễn.

Ngoài ra, việc tăng cường kiểm soát quyền lực trong xây dựng và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật còn được quy định trong một số điều liên quan như việc xin ý kiến của cơ quan có thẩm quyền của Đảng đối với việc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật trong trường hợp đặc biệt (Điều 52), trách nhiệm xin ý kiến các cơ quan có thẩm quyền của đảng (Điều 67), trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền trong xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật (Điều 68).

Về phản biện xã hội, tham vấn, đăng tải, góp ý, truyền thông chính sách, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật

Luật năm 2025 và Nghị định số 78/2025/NĐ-CP ngày 01/4/2024 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (Nghị định số 78/2025/NĐ-CP) quy định một số điểm mới như sau:

(i) Luật năm 2025 quy định đa dạng các hình thức lấy ý kiến, phù hợp với từng đối tượng, mở rộng đối tượng lấy ý kiến là các Đoàn đại biểu Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội đối với quy trình xây dựng chính sách.

(ii) Luật năm 2025 đã rút ngắn thời gian đăng tải dự thảo trên cổng thông tin điện tử của cơ quan chủ trì soạn thảo chỉ còn 20 ngày để phù hợp với thực tiễn, rút ngắn thời gian xây dựng, ban hành văn bản nhằm đảm bảo tính kịp thời. Bỏ quy định về đăng tải văn bản quy phạm pháp luật để lấy ý kiến trên Cổng thông tin điện tử của Chính phủ.

(iii) Nhằm nâng cao chất lượng lấy ý kiến trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, thể hiện rõ tư duy cải cách trong quy trình xây dựng chính sách, pháp luật, Điều 2 Nghị định số 78/2025/NĐ-CP bổ sung quy định cụ thể hơn trách nhiệm của cơ quan lập đề xuất chính sách, cơ quan chủ trì soạn thảo xác định nội dung lấy ý kiến phù hợp với từng đối tượng được lấy ý kiến. Việc lấy ý kiến đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của chính sách, dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật được thực hiện trực tiếp hoặc thông qua tổ chức đại diện theo quy định của pháp luật về tổ chức chính trị - xã hội.

Bà Nguyễn Thị Phương Liên, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật phát biểu tại Hội nghị.

Cần lưu ý nguyên tắc áp dụng văn bản trong trường hợp có xung đột về nội dung trong công tác thẩm định

Cũng tại Hội nghị, bà Nguyễn Thị Phương Liên, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật đã chia sẻ kỹ năng thẩm định đề xuất chính sách, dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, theo đó, để phục vụ cho công tác thẩm định đề nghị, dự án, dự thảo văn bản nhằm đưa ra lập luận, quan điểm chính xác về dự thảo, ngoài các tài liệu có trong hồ sơ đề nghị, dự án, dự thảo gửi thẩm định, cán bộ thẩm định cần phải thu thập các tài liệu có liên quan đến nội dung của dự thảo. Việc xác định tài liệu cần thu thập phải căn cứ vào nội dung của dự thảo văn bản được thẩm định. Việc thu thập và xử lý các tài liệu có liên quan đến đề nghị, dự án, dự thảo vô cùng cần thiết và có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng thẩm định. Việc thu thập, xử lý thông tin vừa giúp cho cán bộ thấm định có thêm nguồn thông tin bổ trợ khi xem xét, đánh giá văn bản được thầm định, vừa có ý nghĩa nhằm kiểm chứng tính chính xác của các nội dung mà cơ quan chủ trì lập đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất trong đề nghị xây dựng văn bản, dự án, dự thảo văn bản.

Sau khi đã thu thập tài liệu, cán bộ thẩm định phải tiến hành nghiên cứu, phân loại tài liệu. Đối với tài liệu là văn bản quy phạm pháp luật, cần sàng lọc, loại bỏ những văn bản hết hiệu lực thi hành. Bên cạnh đó cần lưu ý nguyên tắc áp dụng văn bản trong trường hợp có xung đột về nội dung. Đối với các thông tin, tài liệu khác, cần lưu ý để lựa chọn từ những nguồn thông tin chính thức và có độ tin cậy cao.

Trên cơ sở nghiên cứu hồ sơ, tài liệu của đề nghị, dự án, dự thảo văn bản được thẩm định và yêu cầu của Luật năm 2025 về phạm vi thẩm định, cán bộ thẩm định nên xây dựng đề cương báo cáo thẩm định trước khi bắt đầu xây dựng báo cáo thẩm định. Việc xây dựng đề cương sẽ góp phần bảo đảm tính toàn diện, đầy đủ, tránh bỏ sót nội dung thẩm định cũng như bảo đảm các vấn đề trình bày trong báo cáo thẩm định mạch lạc, rõ ràng và có sức thuyết phục cao. Đề cương thẩm định cần thể hiện cụ thể những vấn đề sẽ phát biểu, những lập luận, chứng cứ để chứng minh cho vấn đề nêu tại báo cáo thẩm định.

Một số yêu cầu khi xây dựng báo cáo thẩm định như sau:

Thứ nhất, đảm bảo tính trung thực, chính xác. Theo đó, báo cáo thẩm định phải phản ánh trung thực, chính xác ý kiến thẩm định đối với các nội dung của dự thảo văn bản.

Thứ hai, nội dung báo cáo phải cụ thể, rõ ràng thể hiện đầy đủ quan điểm của cơ quan thẩm định về các nội dung thẩm định theo quy định của Luật. Ngoài ra, báo cáo thẩm định phải nêu rõ ý kiến của cơ quan thẩm định về việc đề nghị, dự án, dự thảo đủ điều kiện hoặc chưa đủ điều kiện trình. Trường hợp cơ quan thẩm định kết luận đề nghị, dự án, dự thảo chưa đủ điều kiện trình thì phải nêu rõ lý do trong báo cáo thẩm định.

Thứ ba, việc xây dựng báo cáo phải bảo đảm tính kịp thời, đúng thời hạn Luật định.

Các đại biểu thảo luận tại Hội nghị.

Tại Hội nghị, các đại biểu đã tích cực tham gia thảo luận, đóng góp nhiều ý kiến đối với các nội dung được trình bày. Nhiều ý kiến tập trung làm rõ những điểm mới trong Luật năm 2025 và Nghị định số 78/2025/NĐ-CP, đồng thời chia sẻ những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn áp dụng tại bộ, ngành, địa phương. Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác tham mưu, xây dựng, thẩm định và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật, góp phần hoàn thiện thể chế, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền.

Hội nghị là cơ hội quan trọng để đội ngũ cán bộ làm công tác pháp chế, xây dựng pháp luật được nâng cao kiến thức, kỹ năng chuyên môn, trao đổi kinh nghiệm thực tiễn. Thông qua các nội dung tập huấn, bài trình bày chuyên sâu và thảo luận của các đại biểu tham dự, Hội nghị đã góp phần thiết thực vào việc tăng cường năng lực tham mưu, hoàn thiện thể chế và đáp ứng yêu cầu về nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền./.