Hội thảo Tăng cường khả năng tiếp cận của công chúng đối với thi hành án dân sự thông qua chế định Thừa phát lại

Bà Nguyễn Thị Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Quản lý thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp và bà Nguyễn Thị Thanh Hải, Cố vấn trưởng Dự án EU JULE II, UNDP Việt Nam đồng chủ trì Hội thảo.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Bà Nguyễn Thị Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp cho biết, tính đến nay, mạng lưới Thừa phát lại đã phủ sóng rộng khắp với 224 Văn phòng tại 30 tỉnh, thành phố, quy tụ đội ngũ hơn 400 Thừa phát lại tâm huyết đang hành nghề.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đáng khích lệ, thực tế vẫn còn 04 địa phương chưa có Văn phòng Thừa phát lại. Điều này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nỗ lực hơn nữa để thu hẹp khoảng cách địa lý, bảo đảm mọi người dân, dù ở vùng sâu, vùng xa, đều có cơ hội tiếp cận với các dịch vụ bổ trợ tư pháp tiên tiến này.

Mặc dù chế định Thừa phát lại tại Việt Nam đã có những bước tiến dài kể từ khi thí điểm đến khi chính thức hóa bằng các văn bản quy phạm pháp luật, nhưng vẫn đang đứng trước không ít thách thức, cụ thể:

Một là, một bộ phận công chúng vẫn chưa thực sự hiểu rõ vai trò, giá trị của Thừa phát lại trong quy trình thi hành án dân sự.

Hai là, chúng ta đang nỗ lực hoàn thiện các quy định để bảo đảm sự phối hợp nhịp nhàng, không chồng chéo giữa Chấp hành viên và Thừa phát lại.

Ba là, việc nâng cao tính chuyên nghiệp, đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng của đội ngũ Thừa phát lại là yếu tố sống còn để tạo dựng niềm tin với Nhân dân.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp phát biểu tại Hội thảo

Phó Cục trưởng Cục Quản lý thi hành án dân sự mong đợi các ý kiến chia sẻ từ các chuyên gia của EU JULE II và UNDP về kinh nghiệm quốc tế trong việc vận hành hệ thống Thừa phát lại tư nhân (Liberal Profession), cũng như cách thức các quốc gia phát triển tối ưu hóa sự tương tác giữa người dân và hệ thống thi hành án.

Tại Hội thảo, các chuyên gia, đại biểu cùng chia sẻ, thảo luận về các nội dung như: thực trạng về công tác Thừa phát lại; vai trò của Thừa phát lại trong tống đạt; yêu cầu hoàn thiện các quy định về vi bằng nhằm nâng cao vị trí, vai trò của Thừa phát lại và nhận thức của người dân trong xác lập nguồn chứng cứ cho các quan hệ pháp lý và dân sự; yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong hoạt động Thừa phát lại nhằm tăng cường sự tiếp cận của công chúng và xã hội hóa thi hành án dân sự; kinh nghiệm quốc tế trong quy định pháp luật về Thừa phát lại - Khuyến nghị đối với Việt Nam…

TS. Hoàng Thế Anh - Trưởng Ban Nghiệp vụ thi hành án hành chính và Thừa hành viên, Cục Quản lý thi hành án dân sự phát biểu tại Hội thảo

Về thực trạng công tác Thừa phát lại và giải pháp nhằm đáp ứng yêu cầu xã hội hóa hoạt động tư pháp và tăng cường sự tiếp cận của người dân, TS. Hoàng Thế Anh - Trưởng Ban Nghiệp vụ thi hành án hành chính và Thừa hành viên, Cục Quản lý thi hành án dân sự nhìn nhận, để công tác quản lý nhà nước thực sự trở thành công cụ đắc lực hỗ trợ và định hướng cho sự phát triển của hoạt động Thừa phát lại, cần tập trung vào hai giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm minh, kịp thời các hành vi vi phạm. Hoạt động giám sát cần được thực hiện một cách thường xuyên, có trọng tâm, trọng điểm, thay vì chỉ mang tính định kỳ.

Đặc biệt, cần tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ rủi ro cao đã được nhận diện qua thực tiễn, nhất là tình trạng lạm dụng, lợi dụng quyền hạn để làm ảnh hưởng đến quyền lợi của đương sự trong thi hành án dân sự. Khi phát hiện các dấu hiệu vi phạm, các cơ quan quản lý nhà nước cần kiên quyết áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định, bao gồm cả xử phạt vi phạm hành chính, tước quyền sử dụng Thẻ Thừa phát lại có thời hạn hoặc đề nghị miễn nhiệm, thậm chí xử lý hình sự nếu có hành vi phạm tội theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Thứ hai, cần quan tâm kiện toàn bộ máy và bố trí nguồn lực tương xứng cho các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương. Bộ Tư pháp và đặc biệt là Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố cần có sự quan tâm, chỉ đạo để củng cố, kiện toàn bộ máy của các đơn vị chuyên trách.

Cần có cơ chế bố trí đủ số lượng biên chế cần thiết, ưu tiên các công chức có chuyên môn sâu, kinh nghiệm thực tiễn để phụ trách lĩnh vực này. Song song với đó là việc bảo đảm nguồn lực về kinh phí để các cơ quan quản lý có thể triển khai hiệu quả các nhiệm vụ được giao, từ việc tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ đến việc tiến hành các cuộc thanh tra, kiểm tra và đầu tư ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý.

Bên cạnh đó, một trong những nguyên nhân dẫn đến sự kém hấp dẫn, cũng như hạn chế khả năng tiếp cận của người dân đối với dịch vụ thi hành án dân sự của Thừa phát lại là do người dân chưa biết, chưa quen, chưa hiểu rõ về Thừa phát lại. Do đó, việc tăng cường truyền thông là một trong những yếu tố giúp người dân biết, hiểu và xây dựng lòng tin của người dân đối với Thừa phát lại.

Việc tuyên truyền phải bảo đảm có những phương thức phù hợp, trực diện; nội dung đầy đủ, dễ hiểu để người dân tiếp cận đầy đủ thông tin, từ đó tăng cường khả năng tiếp cận của người dân đối với dịch vụ thi hành án dân sự của Thừa phát lại.

Ông Nguyễn Văn Lạng, Chủ tịch Hội Thừa phát lại thành phố Hà Nội phát biểu tại Hội thảo

Chia sẻ về vai trò của Thừa phát lại trong hoạt động tống đạt nhằm hỗ trợ hệ thống cơ quan tư pháp và tăng cường sự tiếp cận của người dân, ông Nguyễn Văn Lạng, Chủ tịch Hội Thừa phát lại thành phố Hà Nội cho rằng, Thừa phát lại hỗ trợ Tòa án nhân dân tống đạt giấy tờ, hồ sơ, tài liệu. Tống đạt là một trong những công đoạn quan trọng của quá trình tố tụng. Tuy nhiên, trong thực tiễn, không ít trường hợp Tòa án gặp khó khăn do người nhận cố tình trốn tránh, không hợp tác hoặc địa chỉ không rõ ràng. Sự tham gia của Thừa phát lại trong việc tống đạt giấy tờ, hồ sơ, tài liệu giúp giải quyết phần lớn những bất cập này. Bên cạnh đó, Tống đạt là mắt xích đầu tiên và quan trọng nhất để các cá nhân, tổ chức biết được quyền và nghĩa vụ của mình trong vụ việc pháp lý.

Theo Chủ tịch Hội Thừa phát lại thành phố Hà Nội, công tác truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc thay đổi nhận thức xã hội và thúc đẩy việc sử dụng dịch vụ Thừa phát lại như: triển khai chiến dịch truyền thông đa kênh, trên cả nền tảng truyền thống và kỹ thuật số (truyền hình, báo chí, mạng xã hội...) nhằm giới thiệu rõ vai trò, lợi ích và giá trị pháp lý của vi bằng cũng như các dịch vụ do Thừa phát lại cung cấp.

Theo đó, cần xây dựng cơ chế tư vấn, giải đáp pháp luật trực tuyến, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp hiểu đúng - hiểu đủ về quyền lợi và cách thức sử dụng dịch vụ Thừa phát lại một cách thuận tiện, dễ tiếp cận; phối hợp với các cơ quan báo chí, hội nghề nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội để đưa thông tin về Thừa phát lại đến các nhóm đối tượng mục tiêu như doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh, cư dân đô thị, người dân ở các khu vực mới triển khai mô hình.