Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh: Các bộ, ngành, địa phương tích cực thực hiện hiệu quả việc phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp

PV: Bộ trưởng có thể cho biết một số thông tin khái quát về tình hình ban hành các nghị định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền và các văn bản liên quan đến thời điểm hiện nay?

Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh: Theo tổng hợp từ Bộ Tư pháp, trong tổng số 28 nghị định về phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền vừa được Chính phủ ban hành có 11 nghị định phân định thẩm quyền khi tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, 14 nghị định về phân quyền, phân cấp trong các lĩnh vực và 03 nghị định phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền. Trong tổng số 1.464 nhiệm vụ phân quyền, phân cấp, có 1059 nhiệm vụ, thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ và Bộ trưởng được phân cấp, phân quyền cho địa phương. Trong tổng số 1.248 nhiệm vụ, thẩm quyền được xác định để phân định thẩm quyền có 1.060 nhiệm vụ, thẩm quyền của chính quyền địa phương cấp huyện chuyển cho cấp xã; 188 nhiệm vụ, thẩm quyền của chuyển cho chính quyền địa phương cấp tỉnh.

Để bảo đảm nguồn lực và chế độ chính sách trong quá trình sắp xếp tổ chức khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 150/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và đang xem xét ban hành nghị định về tinh giản biên chế, tiêu chuẩn, định mức sử dụng xe ô tô, Thủ tương Chính phủ đang xem xét ban hành Quyết định quy định tiêu chuẩn, định mức sử dụng máy móc, thiết bị...

Để các nghị định đi vào cuộc sống, mang lại thay đổi cụ thể trong tổ chức, vận hành bộ máy và phục vụ người dân, hiện nay Bộ Tư pháp và các Bộ, ngành đang khẩn trương hoàn thiện, ban hành các thông tư quy định trình tự, thủ tục, các biểu mẫu để thực hiện các nghị định phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền. Trong lĩnh vực tư pháp, ngày 12/6/2025, Bộ Tư pháp đã ban hành Thông tư số 08/2025/TT-BTP quy định về phân định thẩm quyền khi tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp và phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp. Bên cạnh việc phân định thẩm quyền khi tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp và phân cấp thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho Thủ trưởng một số đơn vị, Thông tư đã ban hành biểu mẫu thực hiện các thủ tục hành chính được quy định trong các Nghị định số 120/2025/NĐ-CP về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp và Nghị định số 121/2025/NĐ-CP về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp. Các biểu mẫu được xây dựng trên cơ sở kế thừa các biểu mẫu hiện hành và thay nội dung phù hợp và bảo đảm linh hoạt trong việc điền cơ quan giải quyết thủ tục hành chính và có ghi chú cụ thể. Để phù hợp với tùng trường hợp nộp hồ sơ, các biểu mẫu cũng được thiết kế gồm bản giấy (trong trường hợp nộp hồ sơ trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính) và bản điện tử (trong trường hợp nộp hồ sơ trực tuyến).

PV: Bộ trưởng có thể cho biết vai trò, trách nhiệm của Bộ Tư pháp trong quá trình xây dựng các dự thảo nghị định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền theo các ngành, lĩnh vực?

Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh: Thực hiện chủ trương của Đảng về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và các nhiệm vụ được giao, Bộ Tư pháp đã tham mưu trong suốt quá trình xây dựng, hoàn thiện thể chế bảo đảm thực hiện phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Theo đó, Bộ Tư pháp đã tham mưu cho Ban Chỉ đạo của Chính phủ ban hành Kế hoạch số 40/KH-BCĐ ngày 19/4/2025 về xây dựng các nghị định phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền gắn với việc thực hiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, trong đó giao trách nhiệm cụ thể cho các Bộ, cơ quan ngang Bộ trình Chính phủ ban hành nghị định về phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền trong lĩnh vực quản lý ngành, lĩnh vực được phân công.

Bên cạnh việc thẩm định các dự thảo nghị định về phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền, theo Kế hoạch số 40/KH-BCĐ, Bộ Tư pháp được giao nhiệm vụ hướng dẫn, theo dõi, đôn đốc và tổng hợp kết quả rà soát của các bộ, ngành, địa phương đảm bảo việc triển khai hiệu quả, đúng tiến độ. Đồng thời, thực hiện Kế hoạch số 447/KH-CP, Bộ Tư pháp đã ban hành các văn bản kèm theo các mẫu nghị định (Văn bản số 2609/BTP-PLHSHC ngày 13/5/2025; Văn bản số 2742/BTP-PLHSHC ngày 18/5/2025; Văn bản số 2891/BTP-PLHSHC ngày 23/5/2025) hướng dẫn các Bộ, cơ quan ngang Bộ trong việc xây dựng, hoàn thiện chùm nghị định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền để thống nhất nhận thức, tháo gỡ vướng mắc trong quá trình xây dựng, hoàn thiện các dự thảo Nghị định.

Để bảo đảm tiến độ xây dựng, trình trình Chính phủ ban hành các nghị định, có hiệu lực đồng thời với các luật, nghị quyết liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy vào ngày 01/7/2025, Bộ Tư pháp đã tích cực đôn đốc các Bộ, cơ quan ngang Bộ; kịp thời tổ chức các cuộc họp thẩm định các luật, nghị quyết, nghị định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền cũng như văn bản có liên quan. Qua công tác thẩm định cho thấy, các Bộ, ngành đã khẩn trương, quyết liệt trong việc thể chế hóa chủ trương, chỉ đạo của Đảng, Chính phủ về phân cấp, phân quyền, thực hiện phân cấp, phân quyền triệt để trong lĩnh vực bộ, ngành mình quản lý. Các nghị định được xây dựng trên cơ sở rà soát nhiệm vụ của từng cấp chính quyền và được xin ý kiến địa phương. Điều này phản ánh tinh thần nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương trong việc quyết tâm thực hiện hiệu quả việc phân cấp, phân quyền khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp nói riêng và cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị nói chung.

PV: Ngày 1/7/2025 là thời điểm các nghị định về phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền có hiệu lực, như vậy, chỉ còn 15 ngày nữa chính quyền địa phương 02 cấp phải thực hiện số lượng rất lớn nhiệm vụ. Để việc thực hiện có hiệu quả, Bộ trưởng có lưu ý gì?

Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh: Qua công tác hướng dẫn các bộ, ngành xây dựng nghị định và trực tiếp tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 120/2025/NĐ-CP và Nghị định 121/2025/NĐ-CP, chúng tôi có một số lưu ý như sau:

- Về việc áp dụng pháp luật: Phạm vi điều chỉnh của các nghị định về phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền chỉ tập trung quy định việc điều chỉnh lại thẩm quyền (chủ yếu từ cơ quan Trung ương cho chính quyền địa phương; điều chuyển nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện cho chính quyền cấp tỉnh và chính quyền cấp xã); đồng thời quy định trình tự, thủ tục mới nếu việc thay đổi thẩm quyền dẫn tới thay đổi về trình tự, thủ tục. Do đó, các Bộ, ngành, địa phương áp dụng đồng thời các Nghị định về phân quyền, phân cấp và phân định thẩm quyền mới được ban hành và các quy định còn phù hợp của pháp luật hiện hành để thực hiện nhiệm vụ. Đối với những tình huống có thể phát sinh, các Bộ, địa phương cần căn cứ điều khoản chuyển tiếp tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương và tại các nghị định để có biện pháp xử lý kịp thời.

- Về hiệu lực của các nghị định: Các nghị định phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền chỉ có hiệu lực pháp luật đến ngày 01/03/2027. Từ nay cho đến ngày 01/03/2027, các Bộ, ngành phải rà soát pháp luật hiện hành để đề xuất sửa đổi, bổ sung, ban hành mới các luật, nghị quyết, pháp lệnh, nghị định có liên quan để điều chỉnh cho phù hợp với nguyên tắc, quy định về phân định thẩm quyền, phân quyền và phân cấp mới. Trong quá trình triển khai, các Bộ, ngành, địa phương cần đánh giá hiệu quả thực hiện để kiến nghị các cấp có thẩm quyền xem xét, điều chỉnh, bảo đảm phù hợp với khả năng, điều kiện thực tiễn.

PV: Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đang được Quốc hội xem xét, dự kiến thông qua tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV và có hiệu lực từ 1/7/2025. Là cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng có thể cho biết những nội dung mới của dự thảo Luật để bảo đảm thực hiện việc phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền.

Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh: Để các địa phương có căn cứ pháp lý thực hiện nhiệm vụ thuộc thẩm quyền cũng như nhiệm vụ được phân quyền, phân cấp, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã bổ sung thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan, cá nhân. Cụ thể: (i) Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành quyết định để phân cấp và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp; biện pháp chỉ đạo, điều hành hoạt động của Ủy ban nhân dân, phối hợp hoạt động giữa các cơ quan chuyên môn và các cơ quan, tổ chức khác thuộc Ủy ban nhân dân; (ii) Hội đồng nhân dân xã, phường, đặc khu ban hành nghị quyết để quy định những vấn đề được luật, nghị quyết của Quốc hội giao; thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp; (iii) Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành quyết định để quy định những vấn đề được luật, nghị quyết của Quốc hội giao; phân cấp và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp.

Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành nghị quyết để quy định phân cấp và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp để phù hợp với việc bổ sung quy định Hội đồng nhân dân cấp tỉnh phân cấp cho Ủy ban nhân dân cùng cấp hoặc Hội đồng nhân dân cấp xã được thể hiện tại dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương đang được Quốc hội xem xét, dự kiến thông qua cũng tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV. Bên cạnh đó, dự thảo Luật bổ sung các quy định liên quan đến hiệu lực, trách nhiệm kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật của các chủ thể có thẩm quyền ban hành văn bản nêu trên và điều khoản chuyển tiếp để xử lý những vấn đề liên quan đến các văn bản của chính quyền địa phương cấp huyện.

PV: Bộ trưởng có đề xuất gì đối với chính quyền địa phương để việc phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền trong lĩnh vực tư pháp được thực hiện hiệu quả và từ phía Bộ dự kiến sẽ triển khai các hoạt động gì để hướng dẫn các địa phương?

Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh: Quá trình triển khai thực hiện ở địa phương có vai trò quyết định việc thành công của việc thi hành pháp luật về phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền. Chính vì vậy, Bộ Tư pháp có một số đề xuất với các cấp chính quyền địa phương.

Trước hết, các tỉnh ủy, thành ủy cần quan tâm chỉ đạo ban hành Kế hoạch để tổ chức tiếp nhận, thực hiện ngay các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền. Trên cơ sở các nghị định, thông tư được ban hành và Bộ Tư pháp công bố các thủ tục hành chính trong các lĩnh vực được sửa đổi, các địa phương cần khẩn trương công bố để thực hiện trên địa bàn theo quy định của pháp luật về kiểm soát thủ tục hành chính.

Việc rà soát, đánh giá để xác định các nhóm nhiệm vụ cần phân cấp, phân quyền được triển khai trong thời gian ngắn, trong bối cảnh các bộ, ngành đồng thời tập trung cho việc sắp xếp bộ máy, do đó có thể có những nhiệm vụ chưa được nghiên cứu thấu đáo, có điểm chưa đồng bộ, thống nhất, có nhiệm vụ chưa bảo đảm khả thi hoặc chưa rõ thủ tục hành chính. Vì vậy, Bộ Tư pháp đề nghị Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo các cơ quan chuyên môn rà soát, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền để phân cấp, thực hiện nhiệm vụ được phân cấp hoặc quy định về thủ tục hành chính theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương trong trường hợp cần thiết.

Đồng thời, các cấp chính quyền địa phương quan tâm, bố trí đầy đủ trang thiết bị, phương tiện làm việc để triển khai hiệu quả các thủ tục hành chính trực tuyến. Chú trọng việc bố trí, điều động, sắp xếp đội ngũ cán bộ, công chức để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ. Tăng cường tổ chức tập huấn, trang bị kiến thức, kỹ năng cho đội ngũ công chức tại địa phương, nhất là công chức tư pháp - hộ tịch.

Từ phía Bộ Tư pháp, chúng tôi sẽ tăng cường hướng dẫn, giải đáp các vướng mắc cho địa phương. Đây là nhiệm vụ cần thiết trong bối cảnh chính quyền địa phương đồng thời nhận rất nhiều nhiệm vụ, trong khi nguồn lực bảo đảm thực hiện còn hạn chế; nhiều nhiệm vụ mới được giao, có các nhiệm vụ khó. Việc tổ chức tập huấn chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ, công chức trực tiếp giải quyết các thủ tục hành chính, nhất là cho đội ngũ công chức hộ tịch - tư pháp cấp xã sẽ được Bộ Tư pháp chỉ đạo địa phương triển khai thực hiện.

Hiện nay, bên cạnh việc thiết lập đường dây nóng và giao Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật làm đầu mối để hướng dẫn giải đáp các khó khăn, vướng mắc, bất cập trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp, chúng tôi đã chỉ đạo các đơn vị chuyên môn của Bộ luôn sẵn sàng tiếp nhận, hướng dẫn giải đáp các khó khăn, vướng mắc, đề xuất, kiến nghị của các cơ quan, đơn vị, địa phương về các lĩnh vực thuộc lĩnh vực quản lý.

PV: Trân trọng cảm ơn Bộ trưởng./.