Nghiên cứu chính sách "cấm theo thế hệ" bảo vệ tương lai khỏi tác hại thuốc lá

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh bày tỏ sự thống nhất cao về sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và các chính sách đã được đề xuất

Tham dự cuộc họp có GS.TS. Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, đại diện một số bộ, ngành có liên quan như: Bộ Nội vụ, Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Dân tộc và Tôn giáo… các chuyên gia và một số đơn vị thuộc Bộ Tư pháp.
02 chính sách được đề xuất trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá

Thay mặt cơ quan lập đề xuất chính sách trao đổi tại cuộc họp, đại diện Bộ Y tế trình bày những nội dung cơ bản của chính sách Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Theo đó, 02 nhóm chính sách được đề xuất gồm:

Chính sách 1: Cấm kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, chứa chấp người sử dụng, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác.

Chính sách được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa quy định tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 ngày 30/11/2024 của Quốc hội về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV, trong đó, Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe con người (thuốc lá mới khác); nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng khỏi tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác, đặc biệt là với phụ nữ mang thai, trẻ em và thanh thiếu niên - những đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi các sản phẩm này; đồng thời giảm gánh nặng bệnh tật và tử vong sớm do thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác gây ra.

Chính sách 2: Tăng cường các biện pháp giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá điếu, bao gồm cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán; mở rộng thêm các địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn; tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng chữ và hình ảnh của mỗi mặt chính trước và mặt chính sau trên bao, tút, hộp thuốc lá.

Nội dung của chính sách gồm các nội dung quy định về: (i) giảm tiếp thị để giảm sự hấp dẫn và khả năng tiếp cận thuốc lá đối với giới trẻ thông qua việc loại bỏ hoàn toàn yếu tố trưng bày tại điểm bán. Biện pháp này nhằm bất bình thường hóa hành vi hút thuốc, hạn chế tác động tới thị giác khuyến khích sử dụng thuốc lá, giảm hành vi mua ngoài dự định, đặc biệt ở nhóm thanh thiếu niên hoặc những người đang trong quá trình cai nghiện.

(ii) Hỗ trợ người hút thuốc và người sử dụng thuốc lá cai nghiện bằng cách loại bỏ các tác nhân gợi nhớ và kích thích tiêu dùng, qua đó xây dựng môi trường thuận lợi hơn cho việc bỏ thuốc; bảo vệ sức khỏe người không hút thuốc bằng cách tránh khỏi khói thuốc lá thụ động chứa nhiều chất độc hại, giảm nguy cơ bệnh tật; tạo môi trường an toàn, văn minh; phòng chống cháy nổ; giáo dục và bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên.

(iii) Chung tay cùng Nhà nước tuyên truyền, phổ biến về tác hại của thuốc lá, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước; đồng thời nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe bằng cách tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe, thay đổi thường xuyên hình ảnh in cảnh báo, cung cấp thông tin đường dây cai nghiện thuốc lá nhằm giảm tiếp cận và sử dụng sử dụng thuốc lá, phù hợp với các nước trong khu vực và trên thế giới.

(iv) Tăng cường hiệu quả thực thi các quy định hiện hành về cấm quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá, cấm hút thuốc lá hoàn toàn tại một số địa điểm; in nhãn cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá bảo đảm tính toàn diện, đồng bộ và khắc phục những lỗ hổng pháp lý hiện có.

(v) Đồng bộ hóa hệ thống pháp luật quốc gia với cam kết quốc tế, phù hợp với Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá của Tổ chức Y tế thế giới (WHO FCTC) và kinh nghiệm quốc tế trong kiểm soát thuốc lá, khẳng định cam kết của Việt Nam trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Tại cuộc họp, đa số đại biểu nhất trí về chủ trương sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm cụ thể hóa các biện pháp giảm thiểu tác hại thuốc lá; đồng thời đánh giá cao sự chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng của cơ quan lập đề xuất chính sách.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh chủ trì cuộc họp thẩm định hồ sơ chính sách Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá

Bên cạnh đó, một số đại biểu đề nghị Bộ Y tế tiếp tục hoàn thiện báo cáo rà soát trên cơ sở căn cứ vào hệ thống các điều ước quốc tế liên quan đến quyền con người, đặc biệt là quyền bảo vệ sức khỏe con người như: Điều 6 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị về; Điều 12 Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa; Điều 11, 12 Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử chống lại phụ nữ; Điều 24 Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em.

Về dự thảo Tờ trình, tại điểm b Mục V.1, cơ quan lập đề xuất cần nghiên cứu, bổ sung nguyên tắc xác định đối tượng áp dụng của biện pháp cấm theo hướng không phụ thuộc vào tên gọi, hình thức, cấu trúc hay thế hệ công nghệ của sản phẩm.

Đối với các chính sách, một số đại biểu đề xuất bổ sung 01 chính sách liên quan đến việc tổ chức thực hiện để bảo đảm hiệu quả của công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá được tốt hơn trên thực tiễn.

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh bày tỏ sự thống nhất cao về sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và các chính sách đã được đề xuất.

Trao đổi về Chính sách 1, Thứ trưởng yêu cầu cơ quan lập đề xuất chính sách nghiên cứu đưa ra khái niệm "các sản phẩm thuốc lá mới khác" bảo đảm rõ ràng và khoa học hơn, bởi, hiện tại, định nghĩa này mới chỉ dựa trên tiêu chí "có chứa nicotine" là chưa đủ chặt chẽ, dễ gây nhầm lẫn với các loại thuốc lá điếu hay thuốc lá viên truyền thống.

Đối với Chính sách 2, Thứ trưởng cơ bản nhất trí. Tuy nhiên, Bộ Y tế cần làm rõ nội hàm khái niệm "cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá" để bảo đảm tính thống nhất với quy định của Luật hiện hành; đồng thời cần xác định rõ đối tượng áp dụng là chỉ dành cho doanh nghiệp, đại lý hay tất cả các cơ sở kinh doanh khác. Đây là yếu tố then chốt để khẳng định tính thuyết phục và khả thi khi chính sách được ban hành.

Ngoài ra, Thứ trưởng đề nghị cơ quan lập đề xuất nghiên cứu bổ sung hai chính sách quan trọng vào hồ sơ đề xuất, cụ thể: Thứ nhất là chính sách về tổ chức thực hiện nhằm đảm bảo các nguồn lực và cơ chế phối hợp hiệu quả trong thực tiễn; thứ hai là chính sách "cấm theo thế hệ" - một hướng đi mới hướng tới việc bảo vệ các thế hệ tương lai khỏi tác hại của thuốc lá một cách bền vững.