Cơ sở quan trọng thúc đẩy xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật

Công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực

Đây cũng là một trong những nội dung được tập trung trao đổi tại Tọa đàm góp ý dự thảo Báo cáo chuyên đề về những giải pháp tạo đột phá nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật do Bộ Tư pháp tổ chức sáng ngày 14/8.

Theo dự thảo Báo cáo chuyên đề về những giải pháp tạo đột phá nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật (Báo cáo chuyên đề), kể từ khi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 87/2025/QH15 và Nghị định số 80/2025/NĐ-CP ngày 01/4/2025 của Chính phủ về tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật được ban hành, tổ chức thi hành pháp luật không chỉ được tiếp cận như những hoạt động triển khai riêng lẻ sau khi văn bản có hiệu lực, mà từng bước được các bộ, ngành, địa phương nhìn nhận, gắn kết với công tác xây dựng pháp luật.

Bên cạnh đó, quá trình triển khai thực hiện công tác tổ chức thi hành pháp luật, các bộ, ngành, địa phương đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo gắn công tác tổ chức thi hành pháp luật với triển khai thi hành các Nghị quyết của Đảng, đồng thời phân công đơn vị đầu mối theo dõi, tổng hợp, hướng dẫn và đôn đốc thực hiện các nhiệm vụ trong tổ chức thi hành pháp luật. Báo cáo cho thấy, công tác này đã đạt được những kết quả nhất định.

Đổi mới phương thức truyền thông chính sách, phổ biến, giáo dục pháp luật

Trong giai đoạn phát triển mới, việc đổi mới phương thức truyền thông chính sách, phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua công nghệ số, chuyển đổi số được đẩy mạnh, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật, giảm chi phí tiếp cận pháp luật cho người dân, doanh nghiệp.

Bên cạnh các hình thức truyền thống tiếp tục được duy trì, nhiều hình thức, mô hình phổ biến, giáo dục pháp luật hiệu quả, sáng tạo đã được triển khai từ Trung ương đến cơ sở; công tác truyền thông chính sách đã phát huy vai trò của các cơ quan báo chí, phương tiện thông tin đại chúng; hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật, truyền thông chính sách, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật cũng được đẩy mạnh trên ứng dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội. Các bộ, ngành, địa phương đã triển khai nhiều nhiệm vụ, giải pháp thực hiện và hoàn thiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, đáp ứng tốt hơn nhu cầu tiếp cận thông tin, pháp luật của người dân, doanh nghiệp.

Tăng cường tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ tổ chức thi hành pháp luật

Trong bối cảnh nhiều văn bản mới được ban hành, nhiều nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền và cấp xã sau sáp nhập phải tiếp nhận thêm nhiệm vụ, thẩm quyền mới, các bộ, địa phương đã tăng cường tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ tổ chức thi hành pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức các cấp.

Theo đó, Bộ Tư pháp đã tổ chức tập huấn, bồi dưỡng về công tác tổ chức thi hành pháp luật cho đội ngũ cán bộ. Chính phủ cũng đã đưa vào vận hành Hệ thống thông tin tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về văn bản quy phạm pháp luật, bước đầu hình thành kênh “giao tiếp” thường xuyên, liên tục. Nhà nước “lắng nghe” người dân, doanh nghiệp để kịp thời phản ứng chính sách, nâng cao chất lượng xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật. Nhằm vận hành Hệ thống thông tin về tiếp nhận, xử lý phản ánh kiến nghị về văn bản quy phạm pháp luật, nhiều bộ, ngành, địa phương đã phân công đầu mối, vận hành hệ thống và xử lý các nội dung thuộc thẩm quyền.

Kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý các trường hợp văn bản được ban hành không đúng thẩm quyền

Thông qua công tác giám sát, các cơ quan cũng đã phát hiện một số văn bản có dấu hiệu sai thẩm quyền ban hành, sai hình thức văn bản hoặc có nội dung chưa phù hợp, chưa bảo đảm tính thống nhất với quy định của luật, pháp lệnh, nghị quyết. Trên cơ sở đó, kịp thời đề xuất, kiến nghị cơ quan, người có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật xem xét, sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ cho phù hợp.

Thông qua hoạt động kiểm tra văn bản đã kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý các trường hợp văn bản được ban hành không đúng thẩm quyền hoặc văn bản có nội dung không phù hợp với quy định của văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn, văn bản hành chính có chứa quy phạm pháp luật, văn bản đính chính có nội dung thực chất là sửa đổi, bổ sung văn bản quy phạm pháp luật và các trường hợp vi phạm khác trong quá trình xây dựng, ban hành văn bản. Việc xử lý văn bản trái pháp luật được các cơ quan có thẩm quyền quan tâm thực hiện, chủ động xử lý hoặc xử lý theo kiến nghị của cơ quan có thẩm quyền, qua đó góp phần nâng cao chất lượng công tác xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của các bộ, ngành, địa phương, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.

Nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật

Ý thức tuân thủ pháp luật của một bộ phận người dân, doanh nghiệp cũng được nâng cao, có chuyển biến rõ nét, từng bước chủ động, tự giác, tích cực tìm hiểu, chấp hành pháp luật để vận dụng vào thực tiễn, không chỉ tuân thủ pháp luật trong sinh hoạt, lao động, sản xuất mà hỗ trợ người thân, thành viên gia đình và người xung quanh nâng cao hiểu biết pháp luật.

Nhiều tổ chức, cá nhân đóng vai trò như những “hạt nhân lan tỏa” tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong cộng đồng, góp phần tạo nên môi trường sống có kỷ cương và trật tự. Đồng thời, theo báo cáo của nhiều bộ, ngành, địa phương thì đội ngũ cán bộ, công chức cơ bản chấp hành nghiêm quy định pháp luật, quy trình, quy chế làm việc, kỷ luật, kỷ cương hành chính và chuẩn mực đạo đức công vụ.

Tiếp tục đổi mới công tác tổ chức thi hành pháp luật

Tại Tọa đàm, các đại biểu cho rằng, những kết quả đạt được là cơ sở quan trọng để tiếp tục đổi mới công tác tổ chức thi hành pháp luật trong giai đoạn tới. Theo đó, cần chuyển mạnh từ cách thức tổ chức thi hành pháp luật mang tính bị động sang chủ động, dựa trên dữ liệu; xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân và người đứng đầu; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ, nâng cao năng lực đội ngũ và bảo đảm các điều kiện cần thiết cho tổ chức thi hành pháp luật.

Qua đó, tổ chức thi hành pháp luật không chỉ nhằm bảo đảm các quy định được thực hiện nghiêm túc, thống nhất, mà còn hướng tới mục tiêu cao hơn là xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, để thượng tôn Hiến pháp và pháp luật từng bước trở thành chuẩn mực ứng xử của các chủ thể trong xã hội.