Cơ sở pháp lý và yêu cầu chuẩn hóa đánh giá tác động thủ tục hành chính

Công tác xây dựng pháp luật và kiểm soát thủ tục hành chính (TTHC) có mối quan hệ chặt chẽ nhằm bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Khoản 3 Điều 5 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 87/2025/QH15) quy định các nguyên tắc về kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí và phòng, chống lợi ích nhóm, cục bộ trong công tác xây dựng pháp luật. Trong đó, việc đánh giá tác động của TTHC (nếu có) tại dự thảo văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) là một nội dung bắt buộc nhằm phân tích sự cần thiết, tính hợp lý của thủ tục để thực hiện chính sách.

Để triển khai các quy định trên, ngày 26/8/2026, Bộ Tư pháp đã ký ban hành Quyết định số 1968/QĐ-BTP ban hành Kế hoạch xây dựng dự thảo Thông tư hướng dẫn đánh giá tác động của thủ tục hành chính tại dự thảo văn bản quy phạm pháp luật. Việc ban hành văn bản này căn cứ trực tiếp vào Luật Ban hành VBQPPL số 64/2025/QH15, Luật số 87/2025/QH15, Nghị định số 78/2025/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 187/2025/NĐ-CP) và Nghị định số 09/2026/NĐ-CP ngày 10/01/2026 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Tư pháp. Việc ban hành Thông tư là yêu cầu cần thiết nhằm thiết lập một hệ thống tiêu chí, phương pháp khoa học và thống nhất để các cơ quan có thẩm quyền thực hiện đánh giá tác động TTHC một cách khách quan, thực chất trước khi ban hành văn bản.

Thẩm quyền và vai trò của Bộ Tư pháp trong kiểm soát thủ tục hành chính từ khâu xây dựng văn bản

Theo quy định tại Điều 1 và Điều 2 Nghị định số 09/2026/NĐ-CP, Bộ Tư pháp là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về xây dựng pháp luật, tổ chức thi hành pháp luật và kiểm soát thủ tục hành chính. Trong quy trình xây dựng VBQPPL, Luật Ban hành VBQPPL giao Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức thẩm định chính sách của luật, nghị quyết, pháp lệnh trước khi trình Chính phủ cũng như thẩm định các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết. Một trong những nội dung thẩm định bắt buộc theo quy định pháp luật là làm rõ sự cần thiết, tính hợp lý của thủ tục hành chính.

Vai trò của Bộ Tư pháp trong công tác kiểm soát TTHC được thể hiện cụ thể qua chức năng của các đơn vị thuộc cơ cấu tổ chức của Bộ. Cụ thể: Cục Kiểm soát thủ tục hành chính là tổ chức hành chính giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước về kiểm soát TTHC; có nhiệm vụ hướng dẫn, theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện công tác kiểm soát TTHC của các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật: Là tổ chức hành chính chuyên môn giúp Bộ trưởng quản lý nhà nước về xây dựng pháp luật, thực hiện thẩm định tính pháp lý và kỹ thuật soạn thảo VBQPPL theo quy định.

Sự phối hợp giữa đơn vị quản lý chuyên ngành về kiểm soát TTHC và đơn vị xây dựng, thẩm định VBQPPL bảo đảm chất lượng kiểm soát thủ tục hành chính được thực hiện đồng bộ ngay từ giai đoạn lập đề xuất chính sách đến soạn thảo văn bản.

Lộ trình triển khai và phân công trách nhiệm theo Kế hoạch

Thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, Kế hoạch ban hành kèm theo Quyết định số 1968/QĐ-BTP thiết lập lộ trình thực hiện cụ thể gồm 09 bước, quy định rõ thời hạn, đơn vị chủ trì và đơn vị phối hợp:

Thành lập Tổ soạn thảo (Trước ngày 30/8/2026): Bộ Tư pháp chủ trì; các cơ quan, địa phương, đơn vị liên quan cử cán bộ tham gia Tổ soạn thảo.

Rà soát, nghiên cứu, xây dựng dự thảo Thông tư (Tháng 8 - 9/2026): Bộ Tư pháp chủ trì; các thành viên Tổ soạn thảo phối hợp thực hiện.

Họp Tổ soạn thảo lần thứ nhất (Dự kiến ngày 10/9/2026): Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với các thành viên Tổ soạn thảo để thảo luận khung nội dung ban đầu.

Nghiên cứu, chỉnh lý, hoàn thiện hồ sơ dự thảo Thông tư (Trước ngày 15/9/2026): Bộ Tư pháp chủ trì; các thành viên Tổ soạn thảo phối hợp hoàn thiện.

Hội thảo lấy ý kiến hồ sơ dự thảo Thông tư (Dự kiến ngày 20/9/2026): Bộ Tư pháp chủ trì; các thành viên Tổ soạn thảo phối hợp tổ chức nhằm ghi nhận ý kiến từ các chuyên gia.

Báo cáo xin ý kiến chỉ đạo của Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tư pháp (Dự kiến ngày 25/9/2026): Cục Kiểm soát thủ tục hành chính chủ trì; Văn phòng Đảng ủy phối hợp thực hiện nhằm bảo đảm nội dung dự thảo thống nhất với các chủ trương của Đảng về cải cách hành chính.

Tổ chức lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương (Từ ngày 01/10/2026 đến ngày 07/10/2026): Bộ Tư pháp chủ trì; các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị có liên quan phối hợp tham gia đóng góp ý kiến bằng văn bản.

Tổ chức thẩm định dự thảo Thông tư (Dự kiến ngày 15/10/2026): Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật chủ trì; phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan, các chuyên gia và nhà khoa học để tiến hành thẩm định chuyên môn độc lập theo quy định của Luật Ban hành VBQPPL.

Hoàn thiện hồ sơ, trình ban hành Thông tư (Trước ngày 25/10/2026): Bộ Tư pháp chủ trì; Tổ soạn thảo phối hợp hoàn thiện hồ sơ cuối cùng trình cấp có thẩm quyền ký ban hành.

Lộ trình trên thể hiện tính khoa học, chặt chẽ khi kết hợp đầy đủ các giai đoạn: nghiên cứu thực tiễn, lấy ý kiến rộng rãi của các đối tượng chịu sự tác động, xin ý kiến chỉ đạo của cấp ủy Đảng và thực hiện thẩm định chuyên môn độc lập trước khi ban hành văn bản.

Định hướng nâng cao hiệu quả kiểm soát thủ tục hành chính trong giai đoạn mới

Dự thảo Thông tư hướng tới việc chuẩn hóa phương pháp đánh giá tác động TTHC, hạn chế việc phát sinh những thủ tục không cần thiết hoặc không hợp lý. Đồng thời, phù hợp với quy định tại Điều 66 Luật Ban hành VBQPPL, Kế hoạch cũng đặt ra yêu cầu nghiên cứu, lồng ghép việc ứng dụng công nghệ số và chuyển đổi số vào quy trình nghiệp vụ kiểm soát và đánh giá tác động TTHC nhằm tối ưu hóa hiệu quả thực thi.

Việc triển khai Kế hoạch xây dựng Thông tư theo Quyết định số 1968/QĐ-BTP là nhiệm vụ trọng tâm nhằm thực hiện chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp về kiểm soát TTHC. Sự phân công trách nhiệm rõ ràng, tuân thủ đúng tiến độ giữa các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Tư pháp là cơ sở quyết định chất lượng khoa học và tính khả thi của văn bản sau khi ban hành.