Lấy ý kiến hoàn thiện Hồ sơ dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi)

Bộ Tư pháp tổ chức Hội nghị lấy ý kiến góp ý đối với Hồ sơ dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, qua tổng kết, đánh giá thực tiễn thi hành Luật Nuôi con nuôi thời gian qua cho thấy việc sửa đổi Luật là cần thiết, đồng thời các định hướng đề xuất cơ bản đã bám sát những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Theo Thứ trưởng, nhiều ý kiến thống nhất với chủ trương tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tạo thuận lợi hơn trong quá trình giải quyết việc nuôi con nuôi. Tuy nhiên, việc sửa đổi Luật cần tiếp tục nhận diện đầy đủ các bất cập, hạn chế hiện nay để đề xuất giải pháp phù hợp và khả thi.

Một trong những nội dung cần nghiên cứu kỹ là vai trò của các tổ chức tham gia hỗ trợ hoạt động nuôi con nuôi. Thực tế hiện nay có nhiều loại hình tổ chức với phương thức hoạt động khác nhau, trong khi cơ chế pháp lý điều chỉnh vẫn chưa thực sự rõ ràng. Có những tổ chức hỗ trợ hiệu quả trong việc kết nối thông tin, đáp ứng nhu cầu của các bên liên quan, song cũng phát sinh những bất cập cần được kiểm soát. Do đó, cần xây dựng cơ chế quản lý phù hợp nhằm phát huy vai trò hỗ trợ của các tổ chức này, đồng thời bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động.

Đối với điều kiện nhận nuôi con nuôi, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết hiện có nhiều ý kiến đề xuất tiếp tục đơn giản hóa thủ tục và nới lỏng các điều kiện. Tuy nhiên, mục tiêu cốt lõi của chính sách nuôi con nuôi là bảo đảm lợi ích tốt nhất cho trẻ em. Việc tạo thuận lợi cho người nhận nuôi không phải là đích đến cuối cùng, mà quan trọng hơn là bảo đảm trẻ em được sống trong môi trường gia đình phù hợp, được chăm sóc, giáo dục và phát triển toàn diện.

Vì vậy, các điều kiện liên quan đến sức khỏe, kinh tế, năng lực pháp lý và những tiêu chí cần thiết khác vẫn cần được duy trì. Bên cạnh các tiêu chí định lượng, cần tiếp tục nghiên cứu các giải pháp đánh giá động cơ, mục đích và khả năng chăm sóc trẻ của người nhận nuôi, dù đây là những yếu tố khó lượng hóa trên thực tế.

Thứ trưởng cũng đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi về một số nội dung như quy trình giải quyết việc nuôi con nuôi; quy định về độ tuổi và khoảng cách tuổi giữa người nhận nuôi và trẻ em được nhận làm con nuôi; trách nhiệm của các tổ chức tham gia hỗ trợ hoạt động nuôi con nuôi.

Quang cảnh Hội nghị

Tại Hội nghị, các đại biểu đánh giá dự thảo Luật lần này có nhiều điểm mới tích cực, trong đó đề xuất hoàn thiện các quy định liên quan đến khái niệm nuôi con nuôi trong nước và nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài; hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi; quan hệ giữa cha mẹ đẻ và người con sau khi được cho làm con nuôi.

Phó Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội Phạm Thị Hải Hà nhận định, dự thảo Luật đã thể hiện rõ quan điểm lấy trẻ em làm trung tâm, tăng cường trách nhiệm bảo vệ trẻ em và từng bước tiếp cận theo hướng đề cao vai trò của công tác xã hội trong lĩnh vực nuôi con nuôi. Theo Phó Cục trưởng Phạm Thị Hải, tư duy xây dựng Luật đã có sự thay đổi tích cực khi chú trọng hơn đến các yếu tố tâm lý, xã hội cũng như quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em.

Đối với sự tham gia của người làm công tác xã hội, bà Phạm Thị Hải Hà đề xuất, cần quy định rõ và mang tính bắt buộc hơn, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò hỗ trợ. Theo đó, người làm công tác xã hội cần tham gia xuyên suốt quá trình nuôi con nuôi, từ đánh giá nhu cầu của trẻ em, điều kiện của người được nhận làm con nuôi, năng lực của người nhận nuôi đến việc hỗ trợ gia đình trước, trong và sau khi hoàn tất thủ tục, đồng thời theo dõi quá trình hòa nhập của trẻ.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu quy định cho phép Ủy ban nhân dân cấp xã và cơ quan đại diện sử dụng người làm công tác xã hội hoặc các cơ sở cung cấp dịch vụ công tác xã hội tại địa phương để thực hiện việc kiểm tra, theo dõi, hỗ trợ tâm lý và đánh giá tình hình phát triển của trẻ em được nhận làm con nuôi.

Các đại biểu phát biểu tại Hội nghị

Góp ý về điều kiện của người nhận con nuôi, bà Nguyễn Phương Lan, Trường Đại học Luật Hà Nội cho biết dự thảo quy định người nhận con nuôi phải đáp ứng các điều kiện theo pháp luật Việt Nam; trường hợp người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài còn phải đáp ứng các điều kiện theo pháp luật nơi thường trú. Tuy nhiên, một số quy định cụ thể cần được làm rõ hơn.

Theo bà Nguyễn Phương Lan, dự thảo hiện quy định trong trường hợp đặc biệt, người nhận con nuôi có thể hơn người được nhận làm con nuôi trên 50 tuổi nhưng chưa xác định giới hạn tối đa. Vì vậy, cần quy định rõ mức tuổi tối đa để bảo đảm tính minh bạch và thống nhất trong quá trình áp dụng.

Bên cạnh đó, bà Nguyễn Phương Lan đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về khoảng cách tuổi tối thiểu trong các trường hợp nhận con nuôi giữa những người có quan hệ thân thích trong gia đình. Khoảng cách này có thể từ 10 đến 15 tuổi nhằm bảo đảm sự chênh lệch thế hệ và phù hợp với bản chất của quan hệ cha mẹ - con.

Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đánh giá cao các ý kiến góp ý của các đại biểu và khẳng định Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng các đề xuất để hoàn thiện Hồ sơ dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), bảo đảm các quy định có cơ sở pháp lý vững chắc, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.