Việc xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính được thực hiện theo trình tự, thủ tục rút gọn, với định hướng xuyên suốt là chỉ sửa đổi, bổ sung những quy định thực sự cấp bách, có tính chất kỹ thuật, nghiệp vụ, nhằm tháo gỡ các vướng mắc, bất cập phát sinh từ thực tiễn, nhất là các vấn đề liên quan đến sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy hành chính nhà nước, tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong xử lý vi phạm hành chính và đơn giản hóa trình tự, thủ tục hành chính. Những nội dung có thể làm ảnh hưởng, tác động lớn đến quyền, nghĩa vụ của cá nhân, tổ chức hoặc thay đổi nguyên tắc đang được triển khai ổn định trên thực tiễn thì chưa điều chỉnh trong đợt sửa đổi lần này.
Chỉ tăng thời hiệu đối với mỗi loại vi phạm trong các lĩnh vực hiện hành thêm 01 năm
Trong quá trình thảo luận về dự thảo Luật, đa số đại biểu Quốc hội tán thành việc kéo dài thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính đối với trường hợp vi phạm trên cơ sở ý kiến chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Tuy nhiên, một số ý kiến cũng đề nghị cân nhắc để bảo đảm quyền, lợi ích của cá nhân, tổ chức. Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính được chỉnh sửa theo hướng chỉ tăng thời hiệu đối với mỗi loại vi phạm trong các lĩnh vực hiện hành thêm 01 năm (từ 01 năm lên 02 năm; từ 02 năm lên 03 năm) trong trường hợp xử phạt đối với hồ sơ cơ quan do cơ quan tiến hành tố tụng chuyển đến, thay vì quy định chung là 03 năm như dự thảo Luật trình Quốc hội ban đầu.
Theo đó, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính là 01 năm, trừ các trường hợp: Vi phạm hành chính về kế toán; hóa đơn; phí, lệ phí; kinh doanh bảo hiểm; quản lý giá; chứng khoán; sở hữu trí tuệ; xây dựng; thủy sản; lâm nghiệp; điều tra, quy hoạch, thăm dò, khai thác, sử dụng nguồn tài nguyên nước; hoạt động dầu khí và hoạt động khoáng sản khác; bảo vệ môi trường; năng lượng nguyên tử; quản lý, phát triển nhà và công sở; đất đai; đê điều; báo chí; xuất bản; sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu, kinh doanh hàng hóa; sản xuất, buôn bán hàng cấm, hàng giả; quản lý lao động ngoài nước; khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh thì thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính là 02 năm.
Vi phạm hành chính về thuế, kiểm toán độc lập thì thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về quản lý thuế, pháp luật về kiểm toán độc lập.
Trường hợp xử phạt vi phạm hành chính đối với cá nhân, tổ chức do cơ quan tiến hành tố tụng chuyển đến thì thời hiệu xử phạt áp dụng theo quy định tại điểm a khoản này được kéo dài thêm 01 năm. Thời gian cơ quan tiến hành tố tụng thụ lý, xem xét được tính vào thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính
Bổ sung nội dung xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính chỉnh lý theo hướng bổ sung yêu cầu khi xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử phải tuân thủ quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, pháp luật về giao dịch điện tử và pháp luật có liên quan. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quy trình xử lý vi phạm hành chính được thực hiện nếu đáp ứng điều kiện kỹ thuật, hạ tầng, thông tin và có thể triển khai linh hoạt tùy thuộc vào điều kiện của từng ngành, địa phương.
Khoản 2 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính đã bổ sung Điều 18a vào sau Điều 18. Theo đó, việc xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử được thực hiện khi bảo đảm điều kiện về cơ sở hạ tầng, kỹ thuật, thông tin. Việc xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử phải bảo đảm các yêu cầu sau đây: (i) Tuân thủ quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, pháp luật về giao dịch điện tử và pháp luật có liên quan; (ii) Việc thu thập, lưu trữ, khai thác, sử dụng dữ liệu phải bảo đảm tính toàn vẹn, xác thực, an toàn, đúng mục đích, phạm vi theo quy định của pháp luật; (iii) Kết nối hệ thống, chia sẻ dữ liệu, cung cấp thông tin chính xác, kịp thời phục vụ quản lý nhà nước và giám sát của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền.
Các nội dung chi tiết như điều kiện về cơ sở hạ tầng, kỹ thuật, thông tin… sẽ được Chính phủ cụ thể hóa tại Nghị định quy định chi tiết.
Các vấn đề như tổ chức đào tạo, hướng dẫn nghiệp vụ, phân bổ nguồn lực, bố trí nhân sự công nghệ thông tin, đầu tư hạ tầng kỹ thuật là những nội dung liên quan đến việc tổ chức thi hành và thuộc trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị khi tổ chức thi hành. Chính phủ sẽ chỉ đạo các bộ, ngành trong quá trình tổ chức triển khai thi hành, bảo đảm tính khả thi, hiệu lực và hiệu quả khi triển khai xử lý vi phạm hành chính bằng phương thức điện tử trên phạm vi toàn quốc.
Bổ sung thẩm quyền xử phạt cho Thủ trưởng cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân
Khi trao đổi về dự thảo Luật, một số đại biểu Quốc hội đề nghị quy định về thẩm quyền xử phạt cần bảo đảm rõ ràng, không chồng chéo, tránh trùng lặp; nghiên cứu quy định về thẩm quyền xử phạt của Trưởng đoàn kiểm tra trong thời hạn thực hiện nhiệm vụ kiểm tra vì hiện nay chưa có cơ sở pháp lý đối với nội dung này; cần tiếp tục rà soát với các quy định tại dự thảo Luật Thanh tra (sửa đổi), dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một sổ điều của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân; cần quy định cụ thể hơn về chức danh và thẩm quyền.
Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính đã bỏ thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của chức danh “Chánh Văn phòng Bộ, cơ quan ngang Bộ” do thuộc nhóm chức danh đã được quy định là “Thủ trưởng tổ chức thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ được giao chức năng, nhiệm vụ kiếm tra trong phạm vi quản lý nhà nước của Bộ, cơ quan ngang Bộ”; quy định rõ chức danh Trưởng đoàn kiểm tra của Bộ, cơ quan ngang Bộ trong thời hạn thực hiện nhiệm vụ kiểm tra có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, thay vì quy định chung trao thẩm quyền cho tất cả các Trưởng đoàn kiểm tra; rà soát, bổ sung nhóm chức danh là người thuộc Viện kiểm sát nhân dân có thẩm quyền xử phạt để bảo đảm thống nhất với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân.
Việc quy định về thẩm quyền xử phạt của trưởng đoàn kiểm tra: “Trưởng đoàn kiểm tra của Bộ, cơ quan ngang Bộ trong thời hạn kiểm tra”, nhằm bảo đảm thận trọng hơn trong bối cảnh khung pháp lý về hoạt động kiểm tra hiện nay chưa đầy đủ, rõ ràng; bảo đảm người có thẩm quyền ban hành quyết định xử phạt có đủ năng lực, điều kiện thực hiện đầy đủ trình tự, thủ tục và tổ chức thi hành quyết định xử phạt.
Bên cạnh đó, thay vì quy định thẩm quyền Trưởng đoàn kiểm tra của địa phương, Luật cũng bổ sung thẩm quyền xử phạt cho Thủ trưởng cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân (Giám đốc sở) là chức danh có đầy đủ điều kiện để tổ chức thực hiện quyết định xử phạt, bảo đảm thống nhất, chặt chẽ và phù hợp với định hướng sắp xếp tổ chức bộ máy hành chính và thanh tra hiện nay.
Chỉ nâng mức tiền tối đa áp dụng thủ tục xử phạt không lập biên bản lên gấp 01 lần để phù hợp với mức tăng lương tối thiểu
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính đã sửa đổi, bổ sung Điều 56 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, theo đó xử phạt vi phạm hành chính không lập biên bản được áp dụng đối với các trường hợp sau: (i) Xử phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền đến 500.000 đồng đối với cá nhân, 1.000.000 đồng đối với tổ chức; (ii) Hành vi vi phạm do cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự chuyển đến theo quy định tại khoản 1 Điều 63 của Luật này. Trường hợp vi phạm hành chính được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ thì phải lập biên bản. Trường hợp xử phạt vi phạm hành chính không lập biên bản quy định tại điểm a khoản 1 Điều này, thì người có thẩm quyền xử phạt ra quyết định xử phạt tại chỗ.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính được chỉnh sửa theo hướng chỉ nâng mức tiền tối đa áp dụng thủ tục xử phạt không lập biên bản lên gấp 01 lần để phù hợp với mức tăng lương tối thiểu là khoảng 2,5 lần (thời điểm hiện nay so với thời điểm năm 2012). Đồng thời, không thay đổi phương thức xác định theo “mức phạt tối đa của khung tiền phạt” (căn cứ theo quy định của khung tiền phạt). Việc điều chỉnh phương thức quy định sẽ được tiếp tục nghiên cứu, đánh giá trong quá trình xây dựng đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Xử lý vi phạm hành chính trong thời gian tới, tránh phát sinh cách hiểu và cách áp dụng khác nhau trong thực tiễn.
Bổ sung quy định việc chuyển tang vật, phương tiện vi phạm hành chính liên quan đến hành vi có dấu hiệu tội phạm được thực hiện
Khoản 12 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính bổ sung quy định: “Việc chuyển tang vật, phương tiện vi phạm hành chính liên quan đến hành vi có dấu hiệu tội phạm được thực hiện theo quy định của Chính phủ” vào khoản 1 Điều 62 Luật Xử lý vi phạm hành chính, bởi vì việc chuyển tang vật, phương tiện vi phạm hành chính trong các vụ việc có dấu hiệu tội phạm thường phức tạp, đặc biệt trong trường hợp một vụ việc đồng thời có cả hành vi vi phạm hành chính và hành vi có dấu hiệu tội phạm. Đây là nội dung mang tính chất nghiệp vụ, chuyên môn, cần hướng dẫn cụ thể, chi tiết để bảo đảm tính khả thi và thống nhất trong tổ chức thực hiện, do đó, việc giao Chính phủ quy định nội dung này là phù hợp.
Bên cạnh đó, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính đã quy định rõ chỉ được thực hiện các phương án xử lý sau thời hạn thực hiện đầy đủ quy trình thông báo. Đồng thời, Luật cũng quy định Chính phủ quy định chi tiết nội dung này.
Về hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp, khoản 2 Điều 2 và khoản 3 Điều 2 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính được chỉnh lý theo hướng quy định về nguyên tắc xác định thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính sẽ được thực hiện theo quy định tại nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực quản lý nhà nước và nghị định quy định chi tiết Luật Xử lý vi phạm hành chính về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.
