Nâng cao hiệu quả thi hành các quy định pháp luật về hôn nhân và gia đình

Hội nghị tổng kết thi hành Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 kết nối từ điểm cầu chính tại trụ sở Bộ Tư pháp tới 34 điểm cầu của các địa phương trên cả nước

Ngày 24/12/2025, Bộ Tư pháp tổ chức Hội nghị tổng kết thi hành Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 do Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Kim Thúy và Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế Nguyễn Hồng Hải đồng chủ trì. Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối từ điểm cầu chính tại trụ sở Bộ Tư pháp tới 34 điểm cầu của các địa phương trên cả nước.

Tham dự Hội nghị có đại diện Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Văn phòng Chính phủ, Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp; lãnh đạo một số đơn vị thuộc Bộ Tư pháp; các chuyên gia, nhà khoa học; đại diện các cơ sở đào tạo Luật…

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, Luật Hôn nhân và gia đình được Quốc hội thông qua ngày 19/6/2014 tại kỳ họp thứ 7 Quốc hội khóa XIII với 9 chương, 133 điều, điều chỉnh các quan hệ xã hội cốt lõi, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các thành viên, phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của gia đình Việt Nam, bảo đảm bình đẳng giới và tạo môi trường, mái ấm hạnh phúc cho sự phát triển của mỗi cá nhân.

Qua 11 năm thực hiện Luật, công tác triển khai thi hành, quản lý nhà nước về hôn nhân và gia đình đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, thực thi hiệu quả các nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia đình Việt Nam, trách nhiệm của Nhà nước và xã hội đối với hôn nhân và gia đình.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, qua 11 năm thực hiện Luật, công tác triển khai thi hành, quản lý nhà nước về hôn nhân và gia đình đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, thực thi hiệu quả các nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia đình Việt Nam, trách nhiệm của Nhà nước và xã hội đối với hôn nhân và gia đình

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn thi hành Luật vẫn tồn tại không ít khó khăn, thách thức. Một số quy định pháp luật chưa theo kịp những biến đổi của đời sống xã hội, nhất là trong bối cảnh Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đặt ra những yêu cầu, tiêu chuẩn ngày càng cao cho công tác hoàn thiện thể chế, trong đó có thể chế về hôn nhân và gia đình. Đặc biệt, Nghị quyết này cũng nhấn mạnh yêu cầu thường xuyên đánh giá hiệu quả của pháp luật sau ban hành, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, kịp thời nhận diện, xử lý tổng thể, đồng bộ, tháo gỡ nhanh nhất những “điểm nghẽn” có nguyên nhân từ quy định của pháp luật.

Trên cơ sở đó, Hội nghị được tổ chức nhằm đánh giá khách quan, toàn diện kết quả thực hiện, nhận diện vướng mắc, bất cập trong quy định pháp luật và công tác tổ chức thi hành; đồng thời xác định phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm để hoàn thiện chính sách, pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật về hôn nhân và gia đình trong thời gian tới.

Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 đã đi vào đời sống, phát huy những giá trị tích cực, được xã hội đón nhận

Báo cáo tại Hội nghị, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế Lê Thị Hoàng Thanh cho biết, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 đã được triển khai sâu rộng trên phạm vi toàn quốc từ ngày 01/01/2015, với sự vào cuộc đồng bộ của Bộ Tư pháp, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Hội Liên Hiệp Phụ nữ Việt Nam cùng chính quyền các địa phương thông qua việc ban hành hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn cùng nhiều kế hoạch, đề án, chương trình hành động đã góp phần củng cố cơ sở pháp lý bảo vệ quyền con người, quyền công dân, duy trì trật tự xã hội, thúc đẩy bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình, bảo đảm sự phát triển bền vững của gia đình Việt Nam.

Theo Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế Lê Thị Hoàng Thanh, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 đã đi vào đời sống, phát huy những giá trị tích cực, được xã hội đón nhận như nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, một vợ một chồng trong quan hệ hôn nhân và gia đình; nguyên tắc hiến định về quyền con người trong hôn nhân

Bên cạnh đó, các quy định của Luật đã đi vào đời sống, phát huy những giá trị tích cực, được xã hội đón nhận như nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, một vợ một chồng trong quan hệ hôn nhân và gia đình; nguyên tắc hiến định về quyền con người trong hôn nhân; công nhận công việc nội trợ là lao động có giá trị kinh tế, làm thay đổi nhận thức xã hội về vai trò của phụ nữ; chế độ tài sản theo thỏa thuận góp phần tăng tính chủ động trong quản lý tài sản; việc thực thi quy định mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, thể hiện chính sách nhân văn, tiến bộ...

Đặc biệt, Luật đã bỏ quy định cấm kết hôn “giữa những người cùng giới tính” tại khoản 5 Điều 10 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 và thay vào đó là nguyên tắc Luật không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính nhưng đồng thời không can thiệp vào việc sống chung giữa họ. Đây là sự tiến bộ lớn trong cả trong nhận thức và trong áp dụng pháp luật về tôn trọng cá nhân, bảo đảm sự cân bằng giữa các nhóm trong xã hội, trong đó có nhóm người yếu thế trên tinh thần nhân văn, bình đẳng, “không ai bị bỏ lại phía sau”.

Trao đổi tại Hội nghị, đại biểu nhận định, việc thực thi chính sách, pháp luật về hôn nhân và gia đình thông qua hoạt động giám sát của Quốc hội thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần tuyên truyền, phổ biến pháp luật tới các cơ quan, địa phương, người dân, đồng thời kịp thời phát hiện những bất cập, hạn chế trong thực tiễn để thúc đẩy trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền trong hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Cho ý kiến về việc sửa đổi, bổ sung Luật Hôn nhân và gia đình năm 2024, một số đại biểu đề xuất bổ sung chế định ly thân trong Luật nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc ghi nhận tình trạng sống ly thân, làm căn cứ đánh giá “tình trạng trầm trọng” của hôn nhân khi giải quyết ly hôn; nghiên cứu mở rộng ly hôn theo thỏa thuận gắn với cải cách thủ tục hành chính nhưng vẫn phải bảo đảm cơ chế kiểm soát của cơ quan có thẩm quyền; điều chỉnh độ tuổi lấy ý kiến trẻ em trong việc quyết định người trực tiếp nuôi con sau ly hôn theo hướng nâng lên từ “từ đủ 7 tuổi” thành “từ đủ 9 tuổi” để thống nhất với pháp luật nuôi con nuôi và hộ tịch; làm rõ tiêu chí xử lý tài sản của nam, nữ chung sống như vợ chồng; hoàn thiện hơn các quy định về chế độ tài sản theo thỏa thuận, tạo thuận lợi khi áp dụng…

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Kim Thúy nhấn mạnh, việc hoàn thiện Luật Hôn nhân và gia đình cùng với các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan cần bảo đảm thể chế hóa sâu sắc, cụ thể hơn các quan điểm được thể hiện tại Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Kim Thúy nhấn mạnh, việc hoàn thiện Luật Hôn nhân và gia đình cùng với các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan cần bảo đảm thể chế hóa sâu sắc, cụ thể hơn các quan điểm được thể hiện tại Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng về việc phát huy tối đa nhân tố con người; con người là trung tâm, chủ thể, là nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu của sự phát triển; xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, gắn kết chặt chẽ hài hòa giữa giá trị truyền thống và giá trị hiện đại; xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới… và các quan điểm đổi mới trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu pháp quyền của đất nước trong kỷ nguyên mới thể hiện tại Nghị quyết số 66-NQ/TW, trong đó, pháp luật phải lấy người dân, lấy doanh nghiệp làm trung tâm.

Trong khuôn khổ Hội thảo, các đại biểu đã trao đổi thẳng thắn và đóng góp nhiều ý kiến có giá trị trong việc hoàn thiện chính sách pháp luật, nâng cao hiệu quả thi hành Luật Hôn nhân và gia đình để trên cơ sở đó thực hiện tốt chủ trương của Đảng trong việc lấy hạnh phúc, ấm no của Nhân dân làm mục tiêu phấn đấu tối thượng và là thước đo thành công của sự nghiệp xây dựng đất nước, tôn trọng và bảo vệ quyền con người.