Hoàn thiện chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật trước yêu cầu mới

Bộ Tư pháp tổ chức phiên họp Hội đồng thẩm định hồ sơ chính sách Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)

Báo cáo tại phiên họp thẩm định, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Phan Hồng Nguyên cho biết, sau hơn 13 năm thi hành, Luật phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 đã bộc lộ những nội dung không còn phù hợp với các luật mới được ban hành, cũng như chưa tương thích với chủ trương phân cấp, phân quyền và mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.

Bên cạnh đó, thực tiễn triển khai cho thấy nhiều bất cập, vướng mắc cần được khắc phục. Việc phân định trách nhiệm giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chưa rõ ràng; trách nhiệm của cơ quan xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức chưa được xác định cụ thể.

Một số nhóm đối tượng gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật chưa được xác định đầy đủ là đối tượng đặc thù để có cơ chế hỗ trợ phù hợp. Chất lượng đội ngũ làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật còn hạn chế; hoạt động của báo cáo viên pháp luật chưa thực sự hiệu quả; cơ chế phát huy vai trò của các chủ thể có chuyên môn pháp lý chưa được quy định rõ. Công tác giáo dục pháp luật trong nhà trường cũng còn tình trạng giao thoa trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý.

Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Phan Hồng Nguyên báo cáo tại phiên họp

Trên cơ sở đó, dự thảo Luật phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) đề xuất 06 nhóm chính sách trọng tâm:

Nhóm thứ nhất tập trung phân định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý và thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật, gắn trách nhiệm này với quá trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Nhóm thứ hai hướng tới hoàn thiện cơ chế tổ chức và hoạt động của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, theo hướng thành lập ở Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, đồng thời quy định linh hoạt tại các bộ, cơ quan trung ương.

Nhóm thứ ba đề xuất mở rộng và hoàn thiện chính sách đối với các đối tượng đặc thù, đặc biệt là nhóm yếu thế và người vi phạm hành chính, gắn với cơ chế ưu tiên nguồn lực phù hợp.

Nhóm thứ tư xác định rõ nội dung bồi dưỡng pháp luật trong chương trình đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức; đồng thời đổi mới công tác giáo dục pháp luật trong nhà trường và phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý.

Nhóm thứ năm tập trung gắn kết truyền thông chính sách với phổ biến, giáo dục pháp luật; quy định hoạt động truyền thông trong toàn bộ vòng đời của pháp luật; phân cấp trách nhiệm xây dựng thông cáo báo chí; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và phát triển Cổng pháp luật quốc gia.

Nhóm chính sách thứ sáu hướng tới hoàn thiện quy định về nguồn lực cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, trong đó chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ, phát huy vai trò của các chủ thể có chuyên môn pháp lý, bảo đảm kinh phí tương xứng, có cơ chế xã hội hóa và quy định rõ trách nhiệm của các cấp, các ngành trong bố trí nguồn lực.

Các đại biểu tham dự phát biểu tại phiên họp

Trao đổi tại phiên họp thẩm định hồ sơ chính sách dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), đại diện Bộ Công an bày tỏ nhất trí cao với nội dung hồ sơ, khẳng định các yêu cầu về bảo đảm an ninh đã được đáp ứng đầy đủ, đồng thời đưa ra nhiều kiến nghị quan trọng nhằm nâng cao tính thực tiễn của dự án Luật.

Cụ thể, đại biểu đề xuất bổ sung "vùng tôn giáo" vào nhóm đối tượng đặc thù để có các hình thức phổ biến pháp luật phù hợp với đặc điểm tín ngưỡng, đồng thời đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát kỹ lưỡng nhằm tránh chồng chéo với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 trong mảng truyền thông chính sách.

Đáng chú ý, đại diện Bộ Công an kiến nghị cần đa dạng hóa kênh thông tin, không chỉ giới hạn trên Cổng pháp luật quốc gia mà phải đăng tải rộng rãi trên cổng thông tin điện tử của các bộ, ngành chủ trì soạn thảo để tăng tính chủ động và tiếp cận sâu rộng đến Nhân dân.

Đặc biệt, liên quan đến nguồn lực thực hiện, Bộ Công an nhấn mạnh cần có cơ chế đột phá để thu hút chuyên gia, nhà khoa học có kỹ năng truyền đạt tốt tham gia đội ngũ báo cáo viên, đồng thời đề xuất cập nhật định mức chi theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 để thay thế các quy định cũ, từ đó tăng mức kinh phí và cụ thể hóa các danh mục hoạt động, tháo gỡ khó khăn về nguồn vốn cho các đề án phổ biến pháp luật trên thực tế.

Tại phiên họp, đại diện Bộ Quốc phòng cơ bản nhất trí với các chủ trương và quy định liên quan trong hồ sơ chính sách. Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động của lực lượng vũ trang, đại biểu cho rằng cần có những quy định mang tính đặc thù hơn đối với một số bộ, ngành có mô hình tổ chức và đối tượng thụ hưởng chuyên biệt.

Nhấn mạnh việc phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ thường xuyên, gắn liền với công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân vùng biên giới, hải đảo, đại diện Bộ Quốc Phòng kiến nghị tại Chính sách số 2 cần đẩy mạnh phân cấp rõ ràng, giao quyền cho các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Quốc phòng và Bộ Công an có thể tự quyết định các mô hình tổ chức Hội đồng phối hợp trong nội bộ để phù hợp với thực tiễn phân cấp hiện nay.

Ngoài ra, đại biểu từ Bộ Quốc phòng cũng đề xuất cơ quan soạn thảo nghiên cứu chỉnh lý Báo cáo đánh giá tác động liên quan đến chi ngân sách quốc phòng, an ninh nhằm bảo đảm phù hợp với đặc thù quản lý ngân sách và làm nổi bật các tác động tích cực của chính sách trong tình hình mới.

Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý cảm ơn Hội đồng thẩm định đã đóng góp ý kiến để hoàn thiện hồ sơ chính sách Luật

Đại diện cho đơn vị được giao chủ trì xây dựng hồ sơ chính sách Luật, đồng chí Cù Thu Anh, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý ghi nhận và cảm ơn Hội đồng thẩm định đã đóng góp ý kiến đối với hồ sơ chính sách Luật. Cục trưởng khẳng định các ý kiến sẽ được nghiên cứu, tiếp thu tối đa để hoàn thiện hồ sơ chính sách bảo đảm chất lượng, khả thi, đặc biệt là đáp ứng yêu cầu thể chế hóa Nghị quyết đại hội Đảng lần thứ XIV về thực hiện nhiệm vụ "Phát triển toàn diện con người Việt Nam về đạo đức, trí tuệ, ý thức dân tộc, trách nhiệm công dân, thượng tôn pháp luật", "giáo dục, nâng cao ý thức chấp hành quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước" và " tập trung xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật".

Phát biểu kết luận phiên họp thẩm định, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nguyễn Quốc Hoàn nhận định, trên cơ sở ý kiến các thành viên Hội đồng thẩm định và căn cứ quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025, hồ sơ chính sách xây dựng Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) đã bước đầu làm rõ sự cần thiết sửa đổi, cơ sở pháp lý và cơ sở chính trị, cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng và không trái với Hiến pháp, pháp luật hiện hành.

Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nguyễn Quốc Hoàn phát biểu kết luận phiên họp

Tuy nhiên, cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục làm rõ hơn một số nội dung, đặc biệt là phân tích tác động của sự thay đổi hệ thống pháp luật; các yêu cầu mới về phân cấp, phân quyền, tiếp cận thông tin, chuyển đổi số; đồng thời đánh giá đầy đủ, có hệ thống thực tiễn thi hành, những bất cập, chồng chéo của quy định hiện hành để làm cơ sở xác đáng cho việc đề xuất chính sách.

Đối với các chính sách cụ thể, Hội đồng thẩm định đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện theo hướng: làm rõ hơn việc phân định trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan trực tiếp thực hiện; cân nhắc việc quy định Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật trong Luật, bảo đảm đúng thẩm quyền giữa Quốc hội và Chính phủ; đánh giá kỹ tác động khi mở rộng đối tượng, nhất là nhóm yếu thế; làm rõ nội dung, bảo đảm tính khả thi của giáo dục pháp luật trong hệ thống giáo dục; phân định rõ giữa truyền thông chính sách và phổ biến, giáo dục pháp luật để tránh trùng lặp.