Phát huy thế mạnh trong nghiên cứu, đề xuất và phản biện chính sách

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh, việc xây dựng Đề án “Nâng tầm tổ chức nghiên cứu chiến lược, chính sách trong lĩnh vực pháp luật thuộc Bộ Tư pháp (Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý) trở thành cơ sở nghiên cứu trọng điểm quốc gia, trung tâm nghiên cứu chính sách, pháp luật thuộc nhóm dẫn đầu các nước ASEAN” là cơ hội quan trọng để nâng tầm Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý

Theo đó, Đề án “Nâng tầm tổ chức nghiên cứu chiến lược, chính sách trong lĩnh vực pháp luật thuộc Bộ Tư pháp (Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý) trở thành cơ sở nghiên cứu trọng điểm quốc gia, trung tâm nghiên cứu chính sách, pháp luật thuộc nhóm dẫn đầu các nước ASEAN” xác định 03 mục tiêu xuyên suốt, gồm:

Một là, tạo chuyển biến căn bản trong công tác tham mưu cho Bộ Tư pháp, Chính phủ, các cơ quan của Đảng và Nhà nước về chiến lược, chính sách trong xây dựng và thi hành pháp luật, cải cách tư pháp, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; trọng tâm là đơn vị đầu mối giúp Đảng ủy Bộ Tư pháp thực hiện nhiệm vụ cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật.

Hai là, nâng cao toàn diện chất lượng nghiên cứu khoa học pháp lý; đổi mới tư duy, cách thức thực hiện trong việc đề xuất và tổ chức thực hiện các hoạt động nghiên cứu khoa học pháp lý, đặc biệt chú trọng các nghiên cứu để cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch cho Bộ Tư pháp, các cơ quan của Đảng và Nhà nước.

Ba là, từng bước bảo đảm số lượng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác nghiên cứu chiến lược, chính sách trong lĩnh vực pháp luật thuộc Viện; có cơ chế chính sách đặc thù để thu hút các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước tham gia công tác nghiên cứu chiến lược, chính sách pháp luật.

Các mục tiêu được cụ thể hóa theo 01 giai đoạn: Giai đoạn từ năm 2027 đến năm 2030; từ năm 2030 đến năm 2040 và tầm nhìn 2045. Về phát triển nguồn nhân lực nghiên cứu khoa học, nhóm nghiên cứu đề xuất phấn đấu xây dựng đội ngũ chuyên gia đầu ngành và các nhóm nghiên cứu mạnh phục vụ nghiên cứu, tham mưu chính sách, pháp luật; đạt 50% nghiên cứu viên có học vị tiến sĩ, 5 - 10% viên chức giữ ngạch nghiên cứu viên cao cấp, ít nhất 50% cán bộ nghiên cứu có khả năng làm việc độc lập trong môi trường quốc tế và trưởng các ban, nhóm nghiên cứu phải có học vị tiến sĩ.

Ngoài ra, việc xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới” đang được triển khai bảo đảm đúng tiến độ. Theo chỉ đạo của Lãnh đạo Bộ, Tổ công tác tư vấn đã được thành lập và duy trì họp định kỳ nhằm trao đổi về tư duy, phương pháp tiếp cận và cơ sở lý luận của Đề án. Các chuyên gia thống nhất rằng, hệ thống pháp luật trong giai đoạn phát triển mới cần được xây dựng trên cơ sở tư duy pháp luật kiến tạo phát triển, bảo đảm sức cạnh tranh, giải phóng các nguồn lực và trở thành động lực thúc đẩy phát triển đất nước; đồng thời đáp ứng các yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Theo nhóm nghiên cứu, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, cần chuyển từ tư duy quản lý từng khâu sang quản trị hệ thống pháp luật theo vòng đời, bảo đảm chất lượng ngay từ khâu hình thành ý tưởng chính sách, xây dựng pháp luật, tổ chức thi hành đến sơ kết, tổng kết và hoàn thiện chính sách trên cơ sở phản hồi từ thực tiễn. Đây cũng là định hướng được nhóm nghiên cứu đề xuất đưa vào Chiến lược, cùng với việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong toàn bộ quy trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Toàn cảnh buổi làm việc

Kết luận buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh, việc xây dựng Đề án “Nâng tầm tổ chức nghiên cứu chiến lược, chính sách trong lĩnh vực pháp luật thuộc Bộ Tư pháp (Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý) trở thành cơ sở nghiên cứu trọng điểm quốc gia, trung tâm nghiên cứu chính sách, pháp luật thuộc nhóm dẫn đầu các nước ASEAN” là cơ hội quan trọng để nâng tầm Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, khẳng định vai trò của một cơ quan nghiên cứu chiến lược trong lĩnh vực pháp luật. Vì vậy, tập thể cán bộ, nghiên cứu viên cần xác định rõ trách nhiệm đối với sự phát triển lâu dài của Viện, đồng thời đổi mới tư duy nghiên cứu, góp phần khắc phục những hạn chế của khoa học pháp lý hiện nay, nhất là tình trạng nghiên cứu còn thiên về xử lý các vấn đề cụ thể mà chưa đi sâu vào những vấn đề có tính nền tảng.

Thứ trưởng cho rằng, Viện cần phát huy thế mạnh trong nghiên cứu, đề xuất và phản biện chính sách. Đây là lĩnh vực cốt lõi bởi mọi chính sách cuối cùng đều được thể chế hóa thành quy phạm pháp luật. Về định hướng hoàn thiện Đề án, Thứ trưởng lưu ý, trước hết cần xác định đúng thẩm quyền của Đề án. Do Đề án thuộc thẩm quyền phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ nên các nội dung, nhiệm vụ và giải pháp phải mang tầm liên ngành, liên vùng, thuộc phạm vi chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, thay vì chỉ tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền của Bộ Tư pháp.

Liên quan đến Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, Thứ trưởng đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp thu, hoàn thiện phần định hướng, nhiệm vụ và giải pháp của Đề án. Theo đó, cần rà soát, tinh gọn các nội dung theo hướng sử dụng hệ thống từ khóa, định hướng lớn thay vì trình bày quá chi tiết, tạo cơ sở để tiếp tục hoàn thiện phần cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng.

Thứ trưởng yêu cầu Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể, phân công rõ nhiệm vụ cho từng nhóm nghiên cứu, từng bước hoàn thiện các nội dung của Đề án. Trước mắt, cần hoàn thành dự thảo định hướng trong tuần đầu của tháng 8 để tiếp tục trao đổi, xin ý kiến chuyên gia; đồng thời phấn đấu hoàn thiện dự thảo sơ bộ trước khi tổ chức Hội thảo quốc gia vào tháng 9.