Sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật hướng mạnh tới yêu cầu lấy người dân làm trung tâm

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra để nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp thu đầy đủ, giải trình thấu đáo đối với các nội dung của dự thảo Luật

Truyền thông chính sách phải được thực hiện “từ sớm, từ xa”

Trao đổi tại phiên thảo luận, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Đồng Tháp) cho rằng, việc kịp thời thông tin đầy đủ ngay từ khi soạn thảo văn bản đối với những vấn đề có tác động lớn đến xã hội, được xã hội quan tâm là nội dung quan trọng. Từ thực tiễn công tác phổ biến, giáo dục pháp luật tại địa phương, đại biểu đề nghị cần có cơ chế, chế tài cụ thể để phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương, địa phương và cơ sở, tránh tình trạng cấp này đổ trách nhiệm cho cấp khác. Đại biểu cũng nhấn mạnh, cần đổi mới nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật, không nên chỉ phổ biến chung chung mà phải tập trung vào những nội dung cụ thể, cốt lõi của các luật, nghị quyết mới; đồng thời cách thức phổ biến, giáo dục pháp luật phải phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Đáng chú ý, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Tây Ninh) thống nhất với việc bổ sung chế định truyền thông chính sách và cho rằng đây là “một trong những điểm mới sát thực tiễn của dự án luật lần này”. Theo đại biểu, nếu người dân, doanh nghiệp chỉ được tiếp cận chính sách sau khi văn bản đã được ban hành thì sẽ khó tạo được sự đồng thuận và khó phát hiện kịp thời những vấn đề còn bất cập trong quá trình xây dựng chính sách. Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị truyền thông chính sách phải được thực hiện “từ sớm, từ xa”, giúp người dân hiểu nội dung, mục tiêu, tác động của chính sách và có điều kiện tham gia góp ý ngay từ quá trình xây dựng; đồng thời, đại biểu đề nghị rà soát mục đích của truyền thông chính sách, cân nhắc không xác định “tạo sự đồng thuận” là mục đích trực tiếp mà nên coi đây là kết quả sau khi tổ chức, cá nhân và đối tượng chịu tác động được cung cấp đầy đủ thông tin và có điều kiện tham gia góp ý.

Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Tây Ninh) thống nhất với việc bổ sung chế định truyền thông chính sách và cho rằng đây là “một trong những điểm mới sát thực tiễn của dự án luật lần này”

Theo đại biểu Trần Thị Hồng Thanh (Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Ninh Bình), cơ quan chủ trì soạn thảo cần rà soát mục đích, nội dung của truyền thông chính sách để bảo đảm thống nhất với phạm vi thời gian của hoạt động này. Theo đại biểu, truyền thông chính sách được thực hiện trong quá trình đề xuất, soạn thảo khi chính sách và dự thảo văn bản vẫn đang được nghiên cứu, lấy ý kiến, chỉnh lý. Đại biểu đề nghị tập trung vào việc cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, chính xác để cơ quan, tổ chức, cá nhân hiểu chính sách, tham gia góp ý, hoàn thiện chính sách và chuẩn bị điều kiện tổ chức thi hành sau khi văn bản được ban hành.

Thống nhất quy định thành lập hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã

Tại phiên họp, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn đại biểu quốc hội thành phố Hà Nội) ủng hộ phương án bắt buộc thành lập Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã. Theo đại biểu, cấp xã là nơi sát dân, gần dân nhất và là nơi diễn ra các hoạt động, ứng xử hằng ngày. Việc có một thiết chế điều phối đủ mạnh sẽ góp phần gắn pháp luật với đạo đức, truyền thống, văn hóa và phong tục tập quán tốt đẹp, từ đó hình thành ý thức tuân thủ pháp luật một cách tự giác.

Theo đó, mặc dù Luật năm 2012 chưa quy định bắt buộc thành lập Hội đồng ở cấp xã, nhưng đến ngày 31/7/2026 đã có 1.318/3.321 đơn vị cấp xã (đạt gần 40%) chủ động thành lập và duy trì mô hình này. Theo đại biểu, ở những địa phương đã vận hành Hội đồng, cơ chế phối hợp liên ngành giúp huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị ở cơ sở; ngược lại, nơi không thành lập Hội đồng, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật dễ bị khoán cho cán bộ tư pháp xã.

Đại biểu cũng nhấn mạnh việc thành lập Hội đồng không đồng nghĩa với việc thành lập thêm bộ máy chuyên trách hay làm phát sinh biên chế. Hội đồng hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, với Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã làm Chủ tịch Hội đồng và các thành viên là những lực lượng trực tiếp bám sát địa bàn.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn đại biểu quốc hội thành phố Hà Nội) ủng hộ phương án bắt buộc thành lập Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã

Đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo tiếp thu quy định về việc thành lập thống nhất Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật từ Trung ương, cấp tỉnh đến cấp xã, đại biểu Triệu Lệ Khánh (Đoàn đại biểu quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, việc tiếp thu, giải trình theo hướng này là sát thực tế, tạo sự phấn khởi, khích lệ đối với những người trực tiếp công tác ở cơ sở.

Đại biểu Phạm Thị Minh Huệ (Đoàn đại biểu quốc hội Thành phố Cần Thơ) cũng đề nghị dự thảo Luật quy định thống nhất, bắt buộc việc thành lập Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã. Theo đại biểu, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không phải là nhiệm vụ của riêng một cơ quan mà là nhiệm vụ liên ngành, cần có sự phối hợp của chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và các cơ quan có liên quan. Trong khi đó, sau khi tổ chức lại đơn vị hành chính, quy mô địa bàn dân cư và nhiệm vụ của chính quyền cấp xã đều tăng lên, yêu cầu phổ biến, giáo dục pháp luật ở cơ sở cũng ngày càng lớn. Vì vậy, đại biểu đề nghị tại khoản 4 Điều 7 thay quy định “có thể thành lập” bằng quy định bắt buộc phải thành lập Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã để bảo đảm thống nhất với Trung ương và cấp tỉnh.

Ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo trong phổ biến, giáo dục pháp luật

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn đại biểu quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, cơ quan chủ trì soạn thảo cần nghiên cứu chuyển từ “số hóa văn bản” sang cung cấp thông tin pháp luật. Theo đại biểu, đưa văn bản lên mạng mới chỉ là số hóa tài liệu; chuyển đổi số phải giúp người dân tìm được đúng quy định liên quan đến vấn đề mình đang cần. Vì vậy, cần khuyến khích xây dựng các công cụ tra cứu, hỏi đáp và cung cấp thông tin pháp luật theo nhu cầu của tổ chức, cá nhân; khi đánh giá hiệu quả cần chú trọng khả năng người dân tìm được, hiểu và sử dụng được thông tin pháp luật.

Đại biểu cũng đề nghị khi ứng dụng AI phải có cơ chế kiểm chứng, giám sát, cảnh báo và đính chính thông tin; cơ quan, tổ chức sử dụng AI phải chịu trách nhiệm đối với thông tin pháp luật do hệ thống của mình cung cấp. Đồng thời, cần làm rõ phạm vi định danh tài khoản trên không gian mạng, tránh cách hiểu rằng mọi tổ chức, cá nhân khi chia sẻ thông tin pháp luật hợp pháp đều phải định danh, xác thực.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn đại biểu quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, cơ quan chủ trì soạn thảo cần nghiên cứu chuyển từ “số hóa văn bản” sang cung cấp thông tin pháp luật

Đại biểu Cil Bri (Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, thông tin pháp luật không chỉ cần nhanh và thuận tiện mà phải “chính xác, chính thống và có chủ thể chịu trách nhiệm”. Do đó, đại biểu đề nghị thể chế hóa ngay trong dự thảo Luật các nguyên tắc kiểm soát rủi ro khi ứng dụng AI, trong đó dữ liệu pháp luật phải được cập nhật, chuẩn hóa, kiểm chứng và khai thác từ nguồn dữ liệu pháp luật chính thức.

Đại biểu đồng thời lưu ý chuyển đổi số không được tạo ra khoảng cách mới trong tiếp cận pháp luật. Đối với người cao tuổi, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số và những người hạn chế về thiết bị, kỹ năng số, cần kết hợp linh hoạt giữa phương thức số với các hình thức phổ biến pháp luật trực tiếp.

Bảo đảm nguồn lực tương xứng đối với công tác phổ biến giáo dục pháp luật cho đối tượng đặc thù

Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang (Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Nghệ An) cơ bản đồng tình với quy định của dự thảo Luật về bảo đảm kinh phí tương xứng, có trọng tâm, trọng điểm và ưu tiên kinh phí cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, đối tượng đặc thù. Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý nhà nước tại địa phương, đại biểu cho rằng quy định hiện nay mới dừng ở nguyên tắc, chưa thể chế hóa đủ mạnh. Thực tế, nhiều địa phương chưa tự cân đối được ngân sách nên khó chủ động bố trí nguồn lực; kết quả thực hiện còn phụ thuộc vào nhận thức, sự quan tâm của người đứng đầu và nguồn lực của từng địa phương, nhất là ở cấp xã. Đại biểu đề nghị dự thảo Luật cần có quy định cụ thể, mạnh hơn để khắc phục tình trạng này.

Bên cạnh đó, đại biểu Hồ Thị Kim Ngân (Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Thái Nguyên) thống nhất với quy định ưu tiên phổ biến, giáo dục pháp luật đối với các đối tượng đặc thù, yếu thế theo quan điểm lấy người dân làm trung tâm, không để ai bị bỏ lại phía sau. Ngoài ra, đại biểu đề nghị quy định cụ thể hơn nội dung ưu tiên nguồn lực tương xứng cho các đối tượng này. Theo đại biểu, nếu chỉ quy định ở mức nguyên tắc mà không xác định rõ yêu cầu về nguồn lực khi triển khai tại các bộ, ngành, địa phương thì vẫn có thể gặp khó khăn, nhất là đối với những nhóm cần được hỗ trợ nhiều hơn về phương thức, điều kiện và kinh phí tiếp cận pháp luật. Do đó, cần tạo cơ sở pháp lý đủ cụ thể để Chính phủ quy định chi tiết và các địa phương có căn cứ tổ chức thực hiện thống nhất.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Chuyển đổi mạnh mẽ nhận thức, phương thức thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật từ việc cơ quan nhà nước chủ yếu cung cấp thông tin một chiều sang tạo lập môi trường số

Phát biểu tiếp thu, giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra để nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp thu đầy đủ, giải trình thấu đáo đối với các nội dung của dự thảo Luật.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, việc đổi mới tư duy trong phương thức tiếp cận đối với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là một trong những quan điểm chủ đạo xuyên suốt việc sửa đổi Luật lần này, nhằm chuyển đổi mạnh mẽ nhận thức cũng như phương thức thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật từ việc cơ quan nhà nước chủ yếu cung cấp thông tin một chiều sang tạo lập môi trường số, hệ sinh thái thuận lợi thông qua việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số để người dân, doanh nghiệp chủ động tìm hiểu và tự giác tôn trọng pháp luật.

Đối với vấn đề truyền thông chính sách, Bộ trưởng cho rằng, đây là hoạt động đóng vai trò cầu nối tương tác hai chiều, gắn kết chặt chẽ giữa công tác xây dựng pháp luật và thi hành pháp luật. Hoạt động này nếu thực hiện tốt sẽ tăng cường đồng thuận xã hội đối với các chính sách lớn của Đảng, Nhà nước; giúp người dân hiểu rõ lợi ích chính sách ngay từ đầu. Qua đó, khi chính sách, văn bản quy phạm pháp luật được ban hành sẽ có sự đồng thuận và được thực hiện tốt. Hoạt động này có mục đích, hình thức tương đồng với phổ biến, giáo dục pháp luật, đó là nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật nên cũng được xác định là một phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật hiện đại, hỗ trợ thi hành pháp luật hiệu quả. Do đó, việc bổ sung nội dung này vào phạm vi điều chỉnh của Luật là phù hợp.

Toàn cảnh phiên họp

Về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo ghi nhận sự đồng tình rất cao của các đại biểu đối với việc quy định “cứng” thành lập Hội đồng ở cấp xã. Trên cơ sở đó, Bộ trưởng cho biết, Bộ Tư pháp sẽ tiếp thu theo hướng đã nêu trong báo cáo, báo cáo Chính phủ để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội quyết định việc quy định cứng thành lập Hội đồng ở cấp xã, nhằm bảo đảm thực hiện thống nhất trong cả nước. Đồng thời, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh việc thành lập Hội đồng phải bảo đảm tinh gọn, không tăng bộ máy, không tăng biên chế, thành phần cần linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương. Những vấn đề cụ thể về thành phần, hoạt động sẽ tiếp tục được nghiên cứu, quy định tại Nghị định của Chính phủ.

Về chuyển đổi số và AI, Bộ trưởng cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến đại biểu, trong đó có cơ chế kiểm soát rủi ro khi ứng dụng AI. Đối với quy định về định danh tài khoản trên không gian mạng, Bộ trưởng giải thích mục tiêu chủ yếu là quản lý đối tượng cung cấp thông tin, bảo đảm thông tin được cung cấp chính thức, chính xác, đồng thời hạn chế việc lợi dụng hoạt động này để thực hiện hành vi trái pháp luật.

Về nội dung liên quan đến đối tượng đặc thù, tiêu chí để xác định làm cơ sở để xác định đối tượng đặc thù, Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến các đại biểu, tiếp tục bám sát quan điểm chỉ đạo của Đảng là lấy người dân làm trung tâm, không để ai bị bỏ lại phía sau để rà soát lại phạm vi đối tượng, đảm bảo chặt chẽ và khả thi.