Xây dựng cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao, Bộ Tư pháp đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính xây dựng dự thảo Luật Phát triển đô thị, tổ chức xin ý kiến Tổ soạn thảo, các chuyên gia, nhà khoa học và hoàn thiện dự thảo Luật để lấy ý kiến rộng rãi

Tham dự phiên họp có đồng chí Nguyễn Phương Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội; đồng chí Tôn Ngọc Hạnh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Đồng Nai; đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh; đồng chí Nguyễn Kim Long, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai; đồng chí Lê Trung Hồ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang; đồng chí Trần Hòa Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa; đại diện lãnh đạo các bộ, sở, ban, ngành cùng các chuyên gia, nhà khoa học.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao, Bộ Tư pháp đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính xây dựng dự thảo Luật Phát triển đô thị (dự thảo Luật), tổ chức xin ý kiến Tổ soạn thảo, các chuyên gia, nhà khoa học và hoàn thiện dự thảo Luật để lấy ý kiến rộng rãi. Dự thảo Luật được đăng tải trên Cổng Thông tin điện tử Bộ Tư pháp, Cổng Pháp luật quốc gia, Cổng Thông tin điện tử Bộ Tài chính và gửi xin ý kiến các bộ, ngành, địa phương có liên quan, trong đó có các địa phương khu vực Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh dự kiến phát triển thành đô thị theo định hướng của Chính phủ.

Giới thiệu những nội dung cơ bản của dự thảo Luật, Thứ trưởng cho biết, dự thảo Luật được thiết kế gồm 03 nhóm nội dung chính, cụ thể: (i) Các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị, trọng tâm là Thành phố Hồ Chí Minh; (ii) Các cơ chế đối với Đồng Nai và các địa phương khác. Theo đó, trên cơ sở chỉ đạo của Chính phủ, Đồng Nai sẽ áp dụng cơ chế tương tự các địa phương khác; Chính phủ sẽ quy định cụ thể trên cơ sở Luật Phát triển đô thị; (iii) Các quy định về khu kinh tế đặc biệt. Dự thảo Luật dành một chương riêng quy định về khu kinh tế đặc biệt theo hướng được áp dụng một số cơ chế của Luật Phát triển đô thị, đồng thời có các quy định đặc thù.

Nhấn mạnh mục đích của Hội nghị, Thứ trưởng đề nghị các đại biểu tập trung cho ý kiến đối với dự thảo Luật, hồ sơ dự án Luật trước khi trình Hội đồng thẩm định xem xét vào ngày 13/7/2026.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm cho biết, dự thảo Luật Phát triển đô thị được xây dựng theo hướng tạo lập khung thể chế pháp lý đủ mạnh cho Thành phố Hồ Chí Minh và các thành phố trực thuộc Trung ương, trong đó có Đồng Nai

Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm cho biết, dự thảo Luật Phát triển đô thị được xây dựng theo hướng tạo lập khung thể chế pháp lý đủ mạnh cho Thành phố Hồ Chí Minh và các thành phố trực thuộc Trung ương, trong đó có Đồng Nai. Theo Thứ trưởng, khi được ban hành, Luật sẽ tạo cơ sở pháp lý với thẩm quyền đủ mạnh, đồng thời phân cấp, phân quyền triệt để trong quá trình triển khai thực hiện.

Đối với khu kinh tế đặc biệt, Thứ trưởng nhấn mạnh, Bộ Tài chính xác định đây sẽ là cực tăng trưởng mới của các địa phương trong thời gian tới theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền. Tuy nhiên, hiện nay pháp luật Việt Nam chưa có quy định về khái niệm khu kinh tế đặc biệt. Qua nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, Bộ Tài chính nhận thấy, trên thế giới hiện có khoảng 7.000 khu hoặc đặc khu kinh tế với nhiều mô hình khác nhau, song nhìn chung đều có ba đặc điểm cơ bản liên quan đến nơi thí điểm các cơ chế, chính sách mới; gắn với hệ thống cảng biển, sân bay, khu thương mại tự do, trung tâm logistics và các ngành công nghiệp mới; đồng thời được tổ chức theo mô hình quản lý tinh gọn, phân cấp, phân quyền mạnh.

Trên cơ sở đó, cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu xây dựng các quy định về khu kinh tế đặc biệt tập trung vào 03 nội dung chính về xác định địa vị pháp lý của khu kinh tế đặc biệt; đề xuất mô hình tổ chức bộ máy của khu kinh tế đặc biệt theo hướng không tổ chức Hội đồng nhân dân, chỉ tổ chức Ủy ban nhân dân; xây dựng sáu nhóm cơ chế, chính sách đặc thù với thẩm quyền đủ lớn nhằm tạo cơ sở hình thành cơ chế, chính sách riêng cho khu kinh tế đặc biệt.

Trao đổi tại Hội nghị, Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế (Bộ Tư pháp) Nguyễn Hồng Hải cho biết, dự thảo Luật gồm 05 chương, 68 điều, tập trung thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước, đặc biệt là tinh thần tại Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và các nội dung tại Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới (Nghị quyết số 09-NQ/TW), nhất là liên quan đến phân quyền cho Thành phố quyết định, từ đó tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền đô thị đặc biệt; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và nâng cao trách nhiệm giải trình.

Toàn cảnh Hội nghị

Liên quan đến việc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, dự thảo Luật thống nhất về cách tiếp cận với nội dung quy định liên quan tại Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 về việc văn bản thi hành Luật được quy định khác với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở trung ương ban hành; về phạm vi ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố; về các nội dung cần tuân thủ trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền của Thành phố.

Về thí điểm cơ chế, chính sách, trên cơ sở nội dung nhiệm vụ, giải pháp về việc “Thành phố được chủ động thí điểm cơ chế, chính sách mới” và quan điểm, chỉ đạo tại Nghị quyết số 09-NQ/TW, dự thảo Luật thống nhất về cách tiếp cận với một số nội dung quy định liên quan tại Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 theo hướng Thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội, hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng trong phạm vi địa giới hành chính của Đô thị đặc biệt (trừ cơ chế, chính sách trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia, tôn giáo và lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia theo quy định của pháp luật); về nguyên tắc, phạm vi thí điểm cơ chế, chính sách… Bên cạnh đó, dự thảo Luật bổ sung phạm vi thí điểm cơ chế, chính sách liên quan đến mô hình kinh tế mới đối với lĩnh vực thể thao, du lịch.

Đại diện Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung cơ chế phù hợp đối với Đồng Nai.

Góp ý về phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật, đại diện Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung cơ chế phù hợp đối với Đồng Nai. Theo đại biểu, một số địa phương, trong đó có Thành phố Hồ Chí Minh, đã được áp dụng các cơ chế đặc thù theo nghị quyết của Quốc hội, trong khi Đồng Nai vẫn chưa có nghị quyết đặc thù. Trước đây, tỉnh đã nghiên cứu, tham mưu xây dựng cơ chế đặc thù, tuy nhiên, theo định hướng của Trung ương, Bộ Chính trị và Chính phủ, các cơ chế này sẽ được thể chế hóa, tích hợp vào Luật thay vì ban hành nghị quyết riêng. Vì vậy, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu mở rộng phạm vi điều chỉnh theo hướng có quy định phù hợp đối với Đồng Nai, đồng thời áp dụng phương pháp loại trừ đối với những cơ chế đặc thù mà địa phương chưa có điều kiện hoặc không thuộc phạm vi đề xuất.

Đối với quy định về chính quyền địa phương ở khu kinh tế đặc biệt, đại diện Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang cho biết, địa phương cơ bản thống nhất với quy định tại Điều 42 dự thảo Luật. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục làm rõ mối quan hệ về thẩm quyền giữa Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh với Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân khu kinh tế đặc biệt, nhất là trong các lĩnh vực ngân sách, tổ chức bộ máy, đầu tư xây dựng, đất đai và tài nguyên, môi trường.

Liên quan đến quy định về phát triển kinh tế biển thuộc phạm vi khu kinh tế đặc biệt, đại diện Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu mở rộng phạm vi Điều 51 dự thảo Luật theo hướng gồm các dự án đầu tư khai thác sử dụng mặt biển và tài nguyên biển. Theo đại biểu, mặc dù dự thảo đã đề cập đến hoạt động kinh tế biển, song cần bổ sung các quy định đặc thù đối với những dự án như lấn biển và xây dựng đảo nhân tạo.

Đại diện Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang cho biết, địa phương cơ bản thống nhất với quy định tại Điều 42 dự thảo Luật

Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ nghiên cứu tiếp thu đầy đủ các ý kiến để hoàn thiện dự thảo Luật.

Đối với cách tiếp cận xây dựng Luật, Thứ trưởng nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt là phân quyền triệt để gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy chỉ phân quyền là chưa đủ, bởi nhiều vấn đề nếu không được quy định cụ thể thì địa phương sẽ không có cơ sở để triển khai. Vì vậy, dự thảo Luật phải thiết kế đồng thời các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn phát sinh trong thực tiễn.

Ngoài ra, Thứ trưởng cho biết, Bộ Tư pháp sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính và các địa phương để tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo trong thời gian tới. Riêng đối với Đồng Nai, Bộ sẽ phối hợp xây dựng Nghị định đặc thù, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Bộ Chính trị và có hiệu lực đồng thời với Luật Phát triển đô thị khi được ban hành.