Đổi mới tư duy, xây dựng quy trình lập pháp, lập quy hiện đại, chuyên nghiệp

Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo Luật về văn bản quy phạm pháp luật

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh cho biết, Bộ Tư pháp được giao chủ trì nghiên cứu, xây dựng hồ sơ chính sách Luật về văn bản quy phạm pháp luật để trình Chính phủ, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của dự án Luật, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh khẳng định, Luật về văn bản quy phạm pháp luật không chỉ quy định quy trình, thủ tục xây dựng văn bản mà còn giữ vai trò nền tảng đối với toàn bộ công tác xây dựng, ban hành, tổ chức thi hành, kiểm tra, rà soát và hoàn thiện pháp luật. Chất lượng của Luật sẽ tác động trực tiếp đến chất lượng hệ thống pháp luật, hiệu quả quản trị quốc gia, môi trường đầu tư, kinh doanh cũng như việc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.

Theo Thứ trưởng, đến nay, Bộ Tư pháp đã hoàn thiện hồ sơ chính sách của dự án Luật và lấy ý kiến thành viên Chính phủ. Về cơ bản, các ý kiến đều thống nhất với định hướng đổi mới toàn diện dự án Luật. Trên cơ sở 05 nhóm chính sách lớn dự kiến được thông qua, Bộ Tư pháp đã bước đầu thể chế hóa thành các quy định cụ thể trong dự thảo Luật, trước mắt tập trung vào hai nhóm chính sách về tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và xác định rõ thẩm quyền, phạm vi nội dung ban hành văn bản.

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh phát biểu khai mạc Hội thảo

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh nhấn mạnh, việc xây dựng Luật về văn bản quy phạm pháp luật lần này không chỉ là sửa đổi một đạo luật về kỹ thuật xây dựng pháp luật mà còn là cơ hội để tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật, nâng cao chất lượng thể chế, xây dựng quy trình lập pháp, lập quy hiện đại, chuyên nghiệp, linh hoạt nhưng chặt chẽ, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Theo báo cáo tại Hội thảo, dự thảo Luật tinh gọn hệ thống theo nguyên tắc mỗi chủ thể có thẩm quyền chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm pháp luật, có lộ trình thực hiện phù hợp. Theo đó, dự thảo Luật quy định các chủ thể sau ban hành dưới một hình thức văn bản là Quốc hội ban hành “luật”, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành “pháp lệnh”, Chủ tịch nước ban hành “lệnh”, Chính phủ ban hành “nghị định” và bỏ hình thức “nghị quyết liên tịch”. Nguyên tắc xuyên suốt là tinh gọn hình thức nhưng không làm mất hoặc thu hẹp nội dung thuộc thẩm quyền của cơ quan, người có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Đối với việc xây dựng nội dung văn bản quy phạm pháp luật, dự thảo bổ sung quy định về luật có tính nền tảng, gồm Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Tố tụng hành chính. Theo đó, trong quá trình xây dựng, ban hành luật, phải rà soát, đối chiếu nội dung dự thảo với các luật có tính nền tảng có liên quan và không trái với các nguyên tắc cơ bản của các luật này, trừ trường hợp Quốc hội có quy định khác.

Đồng thời, dự thảo xác định yêu cầu xây dựng quy phạm pháp luật công và quy phạm pháp luật tư. Quy phạm pháp luật công được định hướng quy định cụ thể, chi tiết, xác định rõ cơ quan, người có thẩm quyền, nhiệm vụ, quyền hạn và thời hạn thực hiện thủ tục. Quy phạm pháp luật tư được định hướng ưu tiên quy định khung, nguyên tắc; tôn trọng quyền tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận, tự định đoạt và tự chịu trách nhiệm; trường hợp hạn chế các quyền này bằng điều cấm phải có căn cứ và được thuyết minh rõ trong hồ sơ.

Đồng chí Trần Văn Lợi, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật phát biểu tại Hội thảo

Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận nhiều nội dung quan trọng của dự thảo Luật. Trong đó, các ý kiến làm rõ mối quan hệ giữa pháp luật chung và pháp luật chuyên ngành; nguyên tắc áp dụng pháp luật; tiêu chí xác định trường hợp luật chuyên ngành được quy định khác và cơ chế kiểm soát sự khác biệt nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Bên cạnh đó, các đại biểu góp ý về phương án tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; quy định chuyển tiếp, xử lý các trường hợp ngoại lệ và lộ trình triển khai nhằm bảo đảm tính khả thi, ổn định của hệ thống pháp luật. Cơ chế giao quy định chi tiết và kiểm soát việc ban hành văn bản quy định chi tiết cũng là nội dung nhận được nhiều ý kiến trao đổi, với mục tiêu vừa nâng cao chất lượng luật, vừa bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời trong quá trình tổ chức thực hiện.

Đại diện Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, cân nhắc việc định nghĩa các khái niệm “quy phạm pháp luật công”, “quy phạm pháp luật tư”; đồng thời cho rằng việc tinh gọn hình thức văn bản cần gắn với đơn giản hóa nội dung, phạm vi điều chỉnh, không chỉ dừng ở việc sáp nhập cơ học. Đối với quy định về hiệu lực của văn bản được ban hành theo trình tự, thủ tục rút gọn và trong trường hợp đặc biệt, cần nghiên cứu quy định cả thời điểm tối đa có hiệu lực.

Đại diện Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đề nghị bổ sung cơ sở, nguyên tắc và tiêu chí cụ thể để xác định các trường hợp đặc biệt khi áp dụng quy định tại khoản 3 Điều 58 của dự thảo Luật. Trong khi đó, đại diện Văn phòng Chủ tịch nước kiến nghị tiếp tục làm rõ việc phân định trường hợp lệnh, quyết định là hoặc không là văn bản quy phạm pháp luật; quy định thời điểm có hiệu lực của văn bản ban hành theo thủ tục rút gọn, văn bản quy định chi tiết và thẩm quyền xử lý xung đột giữa các văn bản quy phạm pháp luật.

Phát biểu kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh ghi nhận, đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, những ý kiến tâm huyết của đại diện các bộ, ngành, chuyên gia và nhà khoa học. Thứ trưởng cho biết, các ý kiến góp ý là cơ sở quan trọng để Bộ Tư pháp tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm chất lượng, tính khả thi, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác xây dựng pháp luật theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.