Gắn kết đào tạo luật với thực tiễn khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Tham dự Hội thảo gồm có các chuyên gia, nhà khoa học đến từ các cơ sở đào tạo hàng đầu: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), Đại học FPT, Học viện Tòa án, cùng đại diện các cơ quan nhà nước như Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp, các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và các văn phòng luật.

Hội thảo do Trung tâm Thực hành pháp luật chủ trì, đây là một trong những hoạt động học thuật trọng điểm nhằm cụ thể hóa định hướng đổi mới đào tạo, gắn kết lý luận với thực tiễn trong bối cảnh giáo dục đại học chuyển mình mạnh mẽ theo xu thế toàn cầu hóa và chuyển đổi số.

Toàn cảnh Hôi thảo.

Khởi nghiệp, sáng tạo đã trở thành một yêu cầu thiết yếu trong đào tạo nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Bá Bình, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh, trong kỷ nguyên chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo không còn là khái niệm xa vời mà đã trở thành một yêu cầu thiết yếu trong đào tạo nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao. Sinh viên luật không chỉ là người thực thi pháp luật, mà còn phải là những "kiến trúc sư thể chế", có năng lực cải cách và thiết kế chính sách, góp phần xây dựng hệ sinh thái pháp lý thuận lợi cho khởi nghiệp. Trường Đại học Luật Hà Nội xác định rõ việc hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp không chỉ dừng lại ở mức phong trào mà phải trở thành một phần chiến lược phát triển của Nhà trường. Các định hướng được đề xuất bao gồm: (i) Tích hợp kiến thức, kỹ năng khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo vào chương trình đào tạo chính khóa và ngoại khóa, bảo đảm sinh viên có đủ tư duy pháp lý, năng lực công nghệ và tinh thần doanh nhân để thích ứng với thời đại số; (ii) Thành lập và phát triển các không gian sáng tạo pháp lý (legal innovation lab), nơi sinh viên có thể trải nghiệm, mô phỏng và thực hành các ý tưởng khởi nghiệp gắn với lĩnh vực pháp luật; (iii) Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và tổ chức các diễn đàn học thuật chuyên sâu về khởi nghiệp, nhằm tạo nền tảng lý luận cho việc thiết kế chính sách hỗ trợ startup trong lĩnh vực pháp lý, công nghệ luật (legaltech), thương mại điện tử, dữ liệu số... (iv) Tăng cường hợp tác với các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế để xây dựng mạng lưới hỗ trợ và kết nối thực tiễn cho sinh viên trong quá trình hình thành và hiện thực hóa ý tưởng khởi nghiệp; (v) Thúc đẩy cơ chế ươm tạo và chuyển giao tri thức, hỗ trợ sinh viên xây dựng dự án khởi nghiệp từ giai đoạn ý tưởng đến triển khai thử nghiệm, kết nối vốn và tư vấn pháp lý. Phó Hiệu trưởng Nhà trường mong muốn, Hội thảo sẽ là diễn đàn để các chuyên gia, nhà khoa học, các thầy giáo, cô giáo, những người làm công tác thực tiễn cùng nhau trao đổi, để tìm ra nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ, thúc đẩy phong trào khởi nghiệp, sáng tạo trong sinh viên luật.

Xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp toàn diện ngay trong các trường đại học

Trao đổi tại Hội thảo, ThS. Nguyễn Quang Hưng, Trường Đại học Kinh tế Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, phong trào khởi nghiệp sinh viên tại Việt Nam đang nhận được sự cộng hưởng từ nhiều yếu tố tích cực, tạo nên "thiên thời, địa lợi, nhân hòa" như được sự ủng hộ từ Chính phủ, sự chuyển mình của các trường đại học, sự phát triển của hệ sinh thái hỗ trợ và những thay đổi trong nhận thức xã hội. Bên cạnh những cơ hội, con đường khởi nghiệp của sinh viên Việt Nam vẫn còn đó rất nhiều "chướng ngại vật" cần vượt qua, đó là sự thiếu hụt kiến thức và kỹ năng thực chiến, những rào cản về pháp lý và sở hữu trí tuệ, khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn ban đầu, nỗi sợ thất bại và áp lực từ gia đình, thiếu mạng lưới kết nối và người cố vấn… Do vậy, để thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp sinh viên một cách bền vững, giải pháp căn cơ nhất chính là xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp toàn diện ngay trong các trường đại học. Trường đại học phải là mảnh đất màu mỡ để ươm mầm, là bệ phóng vững chắc và là "vùng an toàn" cho sinh viên thử nghiệm và thất bại. Mô hình hệ sinh thái này xoay quanh bốn trụ cột chính: (i) Đổi mới chương trình đào tạo và phương pháp giảng dạy; (ii) Xây dựng hạ tầng và không gian hỗ trợ; (iii) Phát triển mạng lưới kết nối và cố vấn; (iv) Hỗ trợ pháp lý và sở hữu trí tuệ. Bên cạnh đó, đại biểu cho rằng mô hình liên kết "Ba Nhà": Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp rất quan trọng, những nỗ lực đơn lẻ của từng chủ thể là không đủ để tạo ra sự thay đổi mang tính hệ thống. Thách thức của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam không nằm ở việc thiếu tiềm năng, mà là ở sự thiếu vắng các liên kết hữu cơ và thực chất. Vận hành tốt mô hình này là chìa khóa cho sự phát triển đột phá.

Tương đồng với quan điểm này, TS. Đỗ Ngân Bình, Trường Đại học Luật Hà Nội cho biết, thông qua các khảo sát cho thấy, nhu cầu khởi nghiệp, sáng tạo của sinh viên là có nhưng chưa cao, "nỗi lo sợ" thì rất nhiều như sợ thử nghiệm, sợ thất bại, sợ bản thân không đủ khả năng… TS. Đỗ Ngân Bình cho rằng, để khuyến khích sinh viên khởi nghiệp, sáng tạo công việc cần làm ngay là phải nâng cao nhận thức của sinh viên, động viên, khuyến khích sinh viên dám nghĩ, dám làm, dám thử nghiệm, dám đối diện với thất bại. Cần phải có giải pháp hỗ trợ toàn diện cho sinh viên từ chuyên môn đến cách thức tổ chức, tài chính; kết nối với công ty luật, văn phòng luật sư chia sẻ kinh nghiệm với sinh viên nhà trường; kịp thời biểu dương những sinh viên dám nghĩ, dám làm để tạo không khí khởi nghiệp, sáng tạo mạnh mẽ trong sinh viên nhà trường.

Đặt sinh viên vào trung tâm của các mô hình phát triển, lấy năng lực đổi mới sáng tạo làm thước đo của chất lượng đào tạo

Trao đổi tại Hội thảo, PGS.TS. Mai Văn Thắng, Trường Đại học Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo có mối quan hệ chặt chẽ, hỗ trợ và thúc đẩy lẫn nhau. Giáo dục khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo ở Việt Nam vẫn còn mới mẻ, chưa hình thành chuyên ngành đào tạo riêng mà chủ yếu lồng ghép trong các học phần thuộc khối kinh tế, quản trị kinh doanh. Một số ngành hầu như chưa được tiếp cận đầy đủ nội dung này. Đội ngũ giảng viên chuyên môn về giáo dục khởi nghiệp còn mỏng và thiếu đào tạo bài bản. Bên cạnh đó, cơ chế tài chính hỗ trợ ươm tạo ý tưởng trong trường học chưa hiệu quả; kinh phí cho hoạt động thực hành khởi nghiệp còn hạn chế, gây khó khăn cho việc triển khai các chương trình mang tính thực tiễn. Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực và tạo ra những tín hiệu khởi sắc, nhưng khi đi sâu vào thực tiễn triển khai, có thể thấy hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp trong khối học sinh, sinh viên vẫn còn bộc lộ không ít hạn chế. Hoạt động ươm tạo và hỗ trợ khởi nghiệp tại các cơ sở giáo dục đại học còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu và chưa được đầu tư đồng bộ. Nhiều trường thiếu cơ sở vật chất, đặc biệt là không gian sáng tạo và phòng thí nghiệm chuyên dụng cho nghiên cứu, phát triển và thử nghiệm ý tưởng; nguồn nhân lực tư vấn, hỗ trợ khởi nghiệp cũng chưa đáp ứng nhu cầu. Mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp chưa thực sự hiệu quả do thiếu cơ chế phối hợp và chia sẻ thông tin.

PGS.TS. Mai Văn Thắng cho rằng, để tạo điều kiện phát triển tối đa năng lực sinh viên trong phát triển hành vi khởi nghiệp ở các trường đại học cần có sự thay đổi từ các trường đại học, từ các sinh viên và chính sách hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo. Về phía nhà trường, cần xây dựng học phần về khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo trong chương trình học; tổ chức các hội thảo, tọa đàm, các cuộc thi liên quan tới khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo cho sinh viên; đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo; xây dựng các trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp trong trường. Đối với sinh viên, cần nâng cao nhận thức về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo; cần xây dựng tư duy và tận dụng hệ sinh thái khởi nghiệp trong và ngoài nhà trường. Bên cạnh đó, cần ban hành các chính sách và pháp luật về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, bảo đảm chính sách phù hợp với nhu cầu thực tiễn, đồng thời, thiết lập cơ chế phối hợp rõ ràng giữa cơ quan quản lý nhà nước, các trường đại học, các doanh nghiệp và hoàn thiện hệ thống pháp luật với văn bản riêng điều chỉnh khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo của sinh viên.

Thu hẹp khoảng cách giữa học thuật và "thực chiến"

Cũng tại Hội thảo, TS. Phan Gia Hoàng, Trường Đại học FPT cho biết, các trường đại học hàng đầu thế giới như Stanford, Babson College, hay National University of Singapore (NUS) đã xây dựng những mô hình giáo dục khởi nghiệp rất thành công, thường tập trung vào các trụ cột như nghiên cứu, thực hành, cố vấn và hỗ trợ tài chính. Sự phát triển của giáo dục khởi nghiệp không thể tách rời khỏi bối cảnh của hệ sinh thái khởi nghiệp quốc gia. Việt Nam đã chứng kiến sự tăng trưởng đáng kể trong những năm gần đây, tạo ra một môi trường thuận lợi hơn cho thế hệ Gen Z (thế hệ trẻ được sinh ra từ khoảng năm 1997 tới 2012) "dấn thân" vào con đường khởi nghiệp. Giáo dục khởi nghiệp cho sinh viên Gen Z không chỉ là một xu hướng mà là một chiến lược đầu tư vào tương lai kinh tế và xã hội. Mô hình tại Đại học FPT Thành phố Hồ Chí Minh, với sự tập trung vào học tập trải nghiệm, cố vấn và hội nhập đã chứng minh được hiệu quả trong việc ươm mầm sáng lập trẻ. Tuy nhiên, để thực sự kiến tạo một thế hệ doanh nhân Gen Z có khả năng mở rộng quy mô và tạo tác động toàn cầu, cần có những cải tiến chiến lược trong việc thu hẹp khoảng cách giữa học thuật và "thực chiến", phát triển kỹ năng quản trị chuyên sâu, tối ưu hóa việc tiếp cận vốn và xây dựng khả năng phục hồi. Bằng cách triển khai một cách đồng bộ các giải pháp, các trường đại học có thể không chỉ nâng cao chất lượng giáo dục khởi nghiệp mà còn kiến tạo một thế hệ doanh nhân Gen Z có đủ năng lực, sự kiên cường, và tầm nhìn để xây dựng các startup đột phá, đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế số Việt Nam.

Hội thảo "Khởi nghiệp, sáng tạo của sinh viên trong kỷ nguyên mới" đã là diễn đàn để các chuyên gia, nhà quản lý, doanh nhân và nhà khoa học trao đổi, đưa ra nhiều giải pháp để hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp, sáng tạo. Việc đưa nội dung khởi nghiệp, sáng tạo thành một môn học trong chương trình đào tạo của các trường đại học hay cần một đơn vị là đầu mối để hỗ trợ toàn diện cho sinh viên trong quá trình khởi nghiệp, sáng tạo được các đại biểu trao đổi sôi nổi và đồng tình ủng hộ.

Hội thảo đã để lại nhiều dư âm tích cực trong cộng đồng học thuật và sinh viên nhà trường. Sự kiện không chỉ góp phần làm phong phú thêm các hoạt động học thuật của Trường Đại học Luật Hà Nội, mà còn mở ra hướng đi mới trong chiến lược phát triển của Nhà trường giai đoạn 2025 - 2030: Gắn kết đào tạo luật với thực tiễn khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.